Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy kế hoạch áp đặt các mức thuế quan mới nhằm bù đắp khoảng 1.600 tỷ USD nguồn thu dự kiến bị mất sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ một loạt thuế nhập khẩu được áp dụng trước đó.
Triển khai điều tra thương mại để mở đường cho thuế mới
Một trong những công cụ chính mà chính quyền Trump đang sử dụng là các cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, vốn cho phép Mỹ áp thuế đối với những đối tác bị cho là có hành vi thương mại không công bằng.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết, Washington sẽ mở cuộc điều tra đối với 16 nền kinh tế, bao gồm Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, nhằm xem xét liệu các chính phủ này có trợ cấp dẫn đến tình trạng dư thừa công suất sản xuất gây bất lợi cho ngành công nghiệp Mỹ hay không.
Song song với đó, Mỹ cũng tiến hành một cuộc điều tra thứ hai đối với hàng chục quốc gia để đánh giá việc các nước này không cấm hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức có cấu thành hành vi thương mại không công bằng hay không. Cuộc điều tra này cũng bao gồm EU và Trung Quốc, cùng với Mexico, Canada, Australia và Brazil.
Theo quy định, các cuộc điều tra theo Điều 301 phải trải qua quy trình tham vấn với các nước liên quan, tổ chức điều trần công khai và tiếp nhận ý kiến từ các ngành công nghiệp Mỹ. Phiên điều trần về vấn đề lao động cưỡng bức dự kiến diễn ra ngày 28/4, trong khi phiên điều trần về công suất sản xuất sẽ được tổ chức ngày 5/5.
Các chuyên gia cho rằng phạm vi rộng của hai cuộc điều tra cho thấy chính quyền Trump đang tìm cách xây dựng lại một cơ chế thuế quan quy mô lớn.
Thuế 10% tạm thời với toàn bộ hàng nhập khẩu
Ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao, Tổng thống Trump cũng áp mức thuế 10% đối với toàn bộ hàng nhập khẩu dựa trên một cơ sở pháp lý khác. Tuy nhiên, mức thuế này chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày.
Tổng thống Mỹ từng tuyên bố có thể nâng mức thuế lên 15% – mức cao nhất được phép, song đến nay vẫn chưa thực hiện. Khoảng hai chục bang của Mỹ đã đệ đơn kiện phản đối biện pháp này.
Chính quyền Trump đặt mục tiêu hoàn tất các cuộc điều tra theo Điều 301 trước khi mức thuế tạm thời hết hiệu lực, qua đó tạo cơ sở pháp lý để áp dụng các mức thuế dài hạn.
Thuế quan trở thành công cụ kinh tế trọng tâm
Động thái của Nhà Trắng cho thấy thuế quan đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược kinh tế của Tổng thống Trump, đặc biệt trong bối cảnh ngân sách liên bang Mỹ dự báo tiếp tục thâm hụt lớn trong nhiều thập kỷ tới.
Không giống các chính quyền trước đây vốn sử dụng thuế quan chủ yếu để bảo vệ một số ngành công nghiệp cụ thể, chính quyền Trump coi đây là công cụ vừa thúc đẩy sản xuất trong nước, vừa tạo nguồn thu ngân sách. Bên cạnh đó, nguồn thu từ thuế quan cũng được xem là một phần tài chính hỗ trợ cho chương trình cắt giảm thuế và chi tiêu toàn diện đã được gia hạn trong đạo luật ban hành năm ngoái.
Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), gói cắt giảm thuế này có thể làm tăng nợ công thêm 4.700 tỷ USD trong 10 năm tới. Trong khi đó, tổng nguồn thu từ các mức thuế quan của ông Trump, bao gồm cả những mức không bị tòa án bác bỏ, dự kiến chỉ bù đắp khoảng 3.000 tỷ USD.
Riêng phán quyết của Tòa án Tối cao ngày 20/2 về việc chấm dứt các thuế quan khẩn cấp đã khiến ngân sách Mỹ mất khoảng 1.600 tỷ USD nguồn thu dự kiến trong thập kỷ tới.
Theo ước tính của Tax Foundation, các mức thuế vẫn còn hiệu lực, bao gồm thuế đối với Trung Quốc, Canada và một số sản phẩm như thép, gỗ, ô tô, cùng với mức thuế 10% tạm thời có thể mang lại khoảng 668 tỷ USD trong 10 năm.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng để bù đắp toàn bộ khoản hụt thu, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ phải triển khai thêm nhiều cuộc điều tra thương mại và biện pháp thuế quan mới.
