Các giải pháp công nghệ đang trở thành công cụ giúp người dân kiểm tra nguồn gốc, lựa chọn sản phẩm an toàn.
Cận Tết, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm và hàng hóa thiết yếu tăng mạnh. Thị trường sôi động cũng kéo theo nguy cơ thực phẩm bẩn, hàng giả, hàng kém chất lượng len lỏi vào kênh bán lẻ và thương mại điện tử.
Những vụ việc liên tiếp khiến nhiều người dân lo ngại khi lựa chọn thực phẩm cho dịp Tết. Chị Nguyễn Thị Hạnh (Hà Nội) cho biết, gia đình mình có xu hướng ưu tiên mua thực phẩm tại siêu thị hoặc cửa hàng có chứng nhận an toàn vì lo ngại hàng trôi nổi trên thị trường.
Trong khi đó, anh Trần Văn Tuấn (Hà Nội) cho rằng việc phân biệt sản phẩm thật giả bằng mắt thường ngày càng khó ngay cả khi có mặt trong siêu thị. Cũng bởi vậy, anh Tuấn mong muốn có thêm công cụ để kiểm tra nguồn gốc hàng hóa trước khi mua.
Trước thực tế này, nhiều nhóm giải pháp công nghệ đã được phát triển nhằm hỗ trợ người dân lựa chọn sản phẩm an toàn. Trong lĩnh vực truy xuất nguồn gốc hàng hóa, các ứng dụng quét mã vạch và QR code đang được sử dụng rộng rãi như: iCheck Scanner, Barcode Việt và Scan & Check. Các ứng dụng này cho phép người tiêu dùng tra cứu thông tin về nhà sản xuất, đơn vị phân phối, tiêu chuẩn chất lượng, cảnh báo hàng giả hoặc hàng vi phạm quy định. Người dân chỉ cần sử dụng điện thoại thông minh để quét mã trên bao bì sản phẩm.
Ở lĩnh vực truy xuất nguồn gốc nông sản và thực phẩm tươi sống, một số nền tảng được triển khai nhằm minh bạch chuỗi cung ứng như CheckVN, TE-FOOD và AgriTrace. Những hệ thống này giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin vùng trồng, quy trình chăn nuôi, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kết quả kiểm định chất lượng. Việc truy xuất dữ liệu theo chuỗi cung ứng góp phần giúp người dân đánh giá mức độ an toàn của sản phẩm trước khi lựa chọn.
Trong lĩnh vực thương mại điện tử, nhiều nền tảng đã tích hợp công nghệ xác thực sản phẩm và kiểm soát chất lượng người bán. Người tiêu dùng có thể kiểm tra nguồn gốc và mức độ uy tín của hàng hóa thông qua các ứng dụng như Shopee, Lazada và Tiki. Các nền tảng này triển khai hệ thống đánh giá người bán, tem xác thực điện tử và cơ chế phản hồi người dùng nhằm giúp người dân nhận diện hàng chính hãng và hạn chế rủi ro khi mua thực phẩm trực tuyến.
Trao đổi với Lao Động về vấn đề này, ông Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, đơn vị đang triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo chỉ đạo của Chính phủ trong dịp Tết Nguyên đán 2026.
Theo ông Ngọc, cơ quan chức năng đang phối hợp triển khai kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết và mùa lễ hội xuân. Các đoàn kiểm tra liên ngành đã được cử tới nhiều địa phương nhằm đánh giá công tác quản lý chất lượng thực phẩm, bảo đảm người dân đón Tết an toàn.
Ông Trần Hậu Ngọc cũng cho biết, hai luật sửa đổi về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực từ ngày 1.1.2026 đã bổ sung nhiều công cụ quản lý hiện đại. Các công cụ gồm phân loại sản phẩm theo mức độ rủi ro, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm và hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia.
Việc ứng dụng công nghệ mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số giúp định danh sản phẩm, minh bạch quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng hàng hóa bán trên môi trường trực tuyến. Khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành, cơ quan chức năng có thể phát hiện nhanh hàng giả, hàng kém chất lượng và thực phẩm không bảo đảm an toàn.
Theo đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố hơn 1.100 tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến thực phẩm đang còn hiệu lực. Người dân nên lựa chọn sản phẩm có công bố hợp chuẩn, hợp quy, nhãn mác đầy đủ và chủ động sử dụng công cụ truy xuất nguồn gốc để kiểm tra thông tin trước khi mua.
Ông Ngọc cũng khuyến cáo hoạt động đo lường đóng vai trò quan trọng trong mua bán thực phẩm. Người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm đóng gói sẵn có thông tin định lượng rõ ràng và ưu tiên mua tại cơ sở sử dụng thiết bị đo lường đã được kiểm định nhằm bảo đảm quyền lợi khi giao dịch.
