Cuba vừa công bố 176 biện pháp cải cách kinh tế nhằm mở rộng vai trò của khu vực tư nhân và giảm bớt sự kiểm soát tập trung của nhà nước. Nhiều chuyên gia nhận định đây là cuộc cải tổ sâu rộng nhất đối với nền kinh tế của đảo quốc này kể từ sau Cách mạng Cuba.
ngày 17/6/2026, trong bối cảnh nước này công bố gói cải cách kinh tế quy mô lớn. Ảnh: AP
Gói biện pháp nhằm tiếp tục phân cấp nền kinh tế do nhà nước điều hành của Cuba, vốn đang gặp nhiều sức ép do các lệnh cấm vận được siết chặt dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo mô hình kinh tế hiện nay, chính phủ Cuba quyết định phần lớn hoạt động sản xuất, chủ thể sản xuất, giá bán hàng hóa cũng như việc phân bổ các nguồn lực trong nền kinh tế.
Kế hoạch cải cách mở rộng không gian hoạt động cho khu vực tư nhân, cho phép doanh nghiệp xuất nhập khẩu không cần thông qua trung gian nhà nước, tự do tuyển dụng lao động, thành lập ngân hàng tư nhân và thu hút đầu tư từ người Cuba ở nước ngoài. Thậm chí, các chuỗi thức ăn nhanh cũng được phép mở hoạt động trên đảo.
Ông Luis Carlos Battista, nhà khoa học chính trị và luật sư người Mỹ gốc Cuba, hiện là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Salamanca, nhận định: "Những yếu tố trong nhiều thập kỷ được xem là trụ cột của nền kinh tế cách mạng, như độc quyền nhà nước trong hoạt động ngoại thương và sự tập trung các lực lượng sản xuất, đang bị dỡ bỏ".
Cựu Chủ tịch Raul Castro và nhiều lãnh đạo Cuba trước đây từng thúc đẩy các cải cách kinh tế ở mức độ hạn chế. Tuy nhiên, các nỗ lực này thường bị cản trở bởi những vướng mắc trong bộ máy hành chính.
Khi thông qua gói cải cách mới, giới chức Cuba cũng cảnh báo quá trình triển khai có thể diễn ra chậm. Họ cho rằng nhiều biện pháp sẽ khó phát huy hiệu quả nếu Mỹ không dỡ bỏ các lệnh cấm vận về năng lượng và tài chính đối với nước này.
Từ tháng 1 năm nay, Cuba phải đối mặt với lệnh cấm vận nghiêm ngặt về năng lượng và tài chính do Mỹ áp đặt. Các biện pháp này về cơ bản làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu - nguồn năng lượng chủ yếu của Cuba và khiến cuộc khủng hoảng đã kéo dài suốt 5 năm qua thêm trầm trọng. Tình trạng mất điện có thời điểm kéo dài tới 20 giờ mỗi ngày, ảnh hưởng đến các dịch vụ y tế, giao thông và giáo dục.
“Cuba không phải là mối đe doạ đối với Mỹ”
Trong cuộc phỏng vấn được đăng ngày 19/6 trên báo The National có trụ sở tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), ông Raul Guillermo Rodriguez Castro, cháu trai của lãnh tụ cách mạng Raul Castro, khẳng định Cuba "thậm chí không phải là mối đe dọa dù chỉ ở mức nhỏ nhất" đối với Mỹ. Ông cho biết chính phủ Cuba đang theo đuổi một mô hình kinh tế "rất Cuba".
"Đất nước chúng tôi phải tìm kiếm con đường phát triển kinh tế, trong đó việc đa dạng hóa nền kinh tế, đa dạng hóa phương thức kinh doanh và đa dạng hóa các hình thức đầu tư là điều không thể tránh khỏi", ông nói.
Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel cho biết các biện pháp cải cách được xây dựng dựa trên quá trình nghiên cứu mô hình của Việt Nam và Trung Quốc - những quốc gia theo thể chế cộng sản nhưng vận hành nền kinh tế thị trường.
Theo ông Lee Schlenker, nhà nghiên cứu tại Viện Quincy ở Washington, các lệnh trừng phạt của Mỹ nhiều khả năng vẫn sẽ là rào cản lớn đối với quá trình cải cách của Cuba.
"Các biện pháp mới, cùng những cải cách khác có thể được triển khai trong tương lai, chỉ thực sự phát huy hiệu quả nếu đi kèm với việc từng bước dỡ bỏ các lệnh cấm và biện pháp trừng phạt của Mỹ", ông nói.
Ông Schlenker và nhiều nhà phân tích khác cho rằng nếu các lệnh trừng phạt không được dỡ bỏ, nhiều biện pháp cải cách được công bố sẽ khó áp dụng trên thực tế. Nguyên nhân là các nhà đầu tư tiềm năng vẫn phải đối mặt với nhiều hạn chế và nguy cơ bị xử phạt trong hệ thống tài chính Mỹ nếu làm ăn với Cuba.
Ngoài các lệnh trừng phạt, Cuba còn phải vượt qua nhiều trở ngại khác, từ sự dè dặt của giới đầu tư đến bộ máy hành chính mà nhà phân tích người Mỹ gốc Cuba Battista mô tả là "chậm chạp và kém hiệu quả".
