Việc có một hệ thống thi đấu xuyên suốt, chuẩn hóa đội ngũ huấn luyện… là nền tảng để bóng đá học đường có thể là nguồn kế cận cho bóng đá chuyên nghiệp.
Cầu thủ trưởng thành từ học đường
Trong quá khứ, bóng đá Việt Nam từng chứng kiến nhiều cầu thủ nổi danh xuất thân từ sinh viên. Thay vì trở thành kỹ sư, bác sĩ, giáo viên thể chất hay kinh doanh, họ đã rẽ ngang để theo nghiệp quần đùi áo số và gặt hái được nhiều thành công.
Trương Đình Luật, trung vệ đã có hơn 40 lần khoác áo tuyển Việt Nam có xuất phát điểm ban đầu là sinh viên Đại học Sư phạm kỹ thuật Vinh – Nghệ An. Nhưng sau đó, anh đã gia nhập đội bóng Quân khu 4 và bước theo con đường bóng đá chuyên nghiệp.
Với thể hình lý tưởng, lối chơi mạnh mẽ, không ngại va chạm, Trương Đình Luật đã trở thành trung vệ được ưa thích tại các câu lạc bộ như Navibank Sài Gòn, Xuân Thành Sài Gòn, B.Bình Dương (tiền thân của đội Becamex TPHCM hiện nay) hay đội TPHCM.
Cùng với các đội bóng này, anh đã gặt hái được nhiều danh hiệu lớn. Sau khi chia tay sự nghiệp cầu thủ, Đình Luật vẫn gắn bó với bóng đá trên cương vị trợ lý huấn luyện viên cho nhiều đội bóng ở V.League, hạng Nhất.
Nguyễn Hải Anh, tiền đạo từng khoác áo tuyển Việt Nam tại AFF Cup 2014 cũng có xuất phát điểm từ học đường. Anh được huấn luyện viên Đoàn Minh Xương giới thiệu thi đấu chuyên nghiệp, sau khi tốt nghiệp Đại học TDTT TPHCM. Sau khi thi đấu cho Đồng Tháp khá thành công, Hải Anh cập bến đội Đồng Nai.
Tại V.League 2014, anh ghi đến 12 bàn thắng cho Đồng Nai, trở thành 1 trong 2 cầu thủ nội ghi bàn nhiều nhất giải (không tính cầu thủ nhập tịch). Nhờ đó, anh đã được huấn luyện viên Miura gọi lên tuyển quốc gia. Sự nghiệp cầu thủ của Hải Anh sau đó còn kéo dài, khi anh tiếp tục thi đấu cho đội TPHCM, Bà Rịa – Vũng Tàu.
Những trường hợp cầu thủ trưởng thành từ sinh viên thi đấu thành công còn có nhiều trường hợp khác như Nguyễn Ngọc Thanh (cựu sinh viên Đại học Hutech), Lưu Ngọc Hùng (Đại học Dân lập Kỹ thuật công nghệ), Hồ Ngọc Luận (Đại học Luật Huế), Ngô Hồng Phước (Đại học An Giang)…
Nói đến bóng đá sinh viên không thể bỏ qua trường hợp của Đại học Văn Hiến. Câu lạc bộ được thành lập vào năm 2016 nhằm phát triển phong trào bóng đá và thể thao lên chuyên nghiệp. Với sự đầu tư đúng đắn, đội đã dần khẳng định được chỗ đứng tại các giải bóng đá phong trào và bắt đầu lên thi đấu hạng Nhì vào năm 2024.
Đến mùa giải 2025, Đại học Văn Hiến đã vượt qua các đối thủ cạnh tranh nhờ thành tích đối đầu để kết thúc với vị trí đầu bảng B và giành quyền thăng hạng trực tiếp lên giải hạng Nhất, trở thành đội bóng đại học đầu tiên tham dự một giải bóng đá chuyên nghiệp tại Việt Nam, thi đấu ở mùa giải 2025-2026.
Để bóng đá sinh viên là nguồn kế cận cho chuyên nghiệp
Nhật Bản có thể xem là hình mẫu về sự phát triển của bóng đá học đường, với nhiều cầu thủ xuất thân từ sinh viên nhưng sau đó đi lên chuyên nghiệp và thi đấu thành công. Tại giải U23 châu Á vừa qua, U23 Nhật Bản với thành phần là lứa U21, có đến 8 cầu thủ là sinh viên nhưng đã đánh bại U23 Trung Quốc 4-0 để giành ngôi vô địch.
Trao đổi với Lao Động, chuyên gia bóng đá Đoàn Minh Xương – Trưởng phòng bóng đá học đường Liên đoàn bóng đá TPHCM (HFF) nhấn mạnh, những năm qua phong trào bóng đá học đường, học sinh và sinh viên tại Việt Nam đã có sự phát triển với nhiều giải đấu, festival được tổ chức.
Nhưng theo ông, điều này mới chỉ đáp ứng nhu cầu ban đầu của học sinh, sinh viên chứ chưa thể tạo nên một “hệ thống thi đấu xuyên suốt, đồng bộ từ các cấp”.
Ngoài việc chưa có hệ thống thi đấu xuyên suốt, theo ông Xương, bóng đá học đường tại Việt Nam còn có hai hạn chế lớn khác. Đầu tiên về cơ sở vật chất, số lượng các trường học có sân bóng đá không nhiều.
Theo thống kê của HFF, tại TPHCM chỉ có trên 10% trường tiểu học có cơ sở vật chất để phục vụ cho việc tập luyện thể thao. Bên cạnh đó, nhiều trường vẫn còn thiếu rất nhiều chuyên gia có chuyên môn về bóng đá, để có thể hướng dẫn, đào tạo các em học sinh tập luyện, thi đấu đúng kỹ thuật ngay từ đầu.
“Đã đến lúc ngành giáo dục và thể thao phải có chiến lược, giải pháp để phát triển thể thao học đường nói chung và bóng đá nói riêng”, ông Xương nhấn mạnh. Theo cựu huấn luyện viên của đội Đồng Tháp, Becamex TPHCM, ngành giáo dục có thể đưa một số môn vào hệ thống đào tạo tại các trường như môn bơi (kỹ năng sinh tồn), các môn võ (tự vệ) và các môn bóng, trong đó có bóng đá. Theo HFF, ở TPHCM có 28% học sinh yêu thích và có nhu cầu tập luyện bóng đá.
Trao đổi với Lao Động, ông Trần Anh Tú – Phó chủ tịch Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) nhấn mạnh để thúc đẩy bóng đá học đường, VFF đã ký kết với Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc huy động các nguồn phát triển cho môn thể thao này tại các trường học.
VFF từng đề xuất với Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA) chiến lược phát triển bóng đá học đường và được đánh giá cao. Thông qua dự án FFAV, FIFA đã tài trợ cho VFF 50.000 quả bóng cùng một khoản kinh phí để phát triển chương trình bóng đá học đường.
Sau khi làm việc với Vụ giáo dục Thể chất – Bộ Giáo dục và Đào tạo, 50.000 quả bóng đá đã được chuyển tới 1.000 trường học và hơn 20 liên đoàn thành viên, trung tâm đào tạo bóng đá trẻ trên khắp cả nước từ cuối năm 2023.
Bên cạnh đó, theo ông Trần Anh Tú, VFF cũng đẩy mạnh các khóa đào tạo huấn luyện viên bóng đá, với học viên là các cựu sinh viên, giáo viên, cộng tác viên. Đây là nền tảng quan trọng để có thể đào tạo, phát hiện những tài năng bóng đá ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.
Trong khi đó, ông Daisuke Shindo - người đang giữ vai trò hiệu trưởng của trường bóng đá Urawa Reds Academy Việt Nam để bóng đá sinh viên có thể là nguồn kế cận cho bóng đá chuyên nghiệp, ông cho rằng việc phát triển “đa con đường” là điều rất quan trọng, để các cầu thủ có cơ hội thứ hai. Đây là điều đã và đang diễn ra tại Nhật Bản.
Bình thường, một cầu thủ được đào tạo tại học viện của các câu lạc bộ. Nếu người đó phát triển tốt sẽ được ký hợp đồng thi đấu chuyên nghiệp. Nhưng nếu không chơi tốt, hoặc chấn thương, người đó sẽ mất cơ hội.
Tuy nhiên, nếu phát triển theo hướng đa con đường, một cầu thủ có thể chọn câu lạc bộ ở trường trung học, học viện J.League hoặc một đội bóng cộng đồng. Dĩ nhiên, để thi đấu được, cầu thủ phải được kiểm tra về tài năng.
“Trong hệ thống này, các cầu thủ có thể có một "mạng lưới an toàn" trong trường hợp họ bị chấn thương nghiêm trọng và không thể tiếp tục chơi, họ có thể trở thành nhà phân tích, huấn luyện viên chiến thuật, hoặc doanh nhân trong các ngành khác nhau”, ông Shindo chia sẻ.
Ông Shindo dẫn ra trường hợp của danh thủ Keisuke Honda, người được đào tạo ở học viện bóng đá Gamba Osaka, nhưng sau đó không được chọn vào đội U18. Tuy nhiên, cơ hội theo đuổi sự nghiệp chuyên nghiệp của Honda không dừng lại, khi anh theo học tại trường trung học Seiryo và sau đó mở ra một sự nghiệp rực rỡ cho mình.
