Khát vọng vươn tầm của cờ vua Vùng mỏ

Từ phong trào ban đầu, cờ vua Quảng Ninh đã vươn lên mạnh mẽ, tạo dấu ấn với nhiều gương mặt tiêu biểu vươn tầm châu lục và thế giới. Hành trình gây dựng và nuôi dưỡng đam mê ấy đến nay vẫn là bài học kinh nghiệm quý giá cho phong trào cờ vua.

Theo ghi chép của ngành thể thao thành phố, cờ vua bắt đầu được “gieo trồng” ở Quảng Ninh khoảng năm 1979-1980, khởi nguồn từ Cẩm Phả. Các cán bộ Hội Cờ Việt Nam Đặng Tất Thắng, Vũ Thị Quỳnh và Nguyễn Tấn Anh đã mang kiến thức về môn thể thao này đến hướng dẫn tại địa phương. Những người học đầu tiên phần lớn là kỳ thủ cờ tướng chuyển sang.

Có sẵn khả năng tính toán, họ nhanh chóng làm quen với 64 ô vuông rồi truyền lại cho học sinh Vùng mỏ. Năm 1980, Phạm Văn Tuyển và Nguyễn Thế Dũng trở thành những VĐV đầu tiên đại diện Quảng Ninh dự giải toàn quốc. Thành tích chưa cao, nhưng chuyến đi đánh dấu sự có mặt của cờ vua Vùng mỏ.

Những kỳ thủ đi trước không giữ riêng đam mê. Các ông Phạm Văn Tuyển, Nguyễn Khắc Hùng, Vũ Xuân Quý, Vương Đức Thảo mở các lớp nghiệp dư. Trong đó, Phạm Văn Tuyển, Vũ Xuân Quý… trở thành những HLV đầu tiên dìu dắt lớp năng khiếu Cẩm Phả. Con em công nhân ngành Than nhanh chóng bị cuốn hút.

Nhiều câu chuyện cảm động, nhiều tài năng trưởng thành từ niềm đam mê này. Thuở đầu, toàn tỉnh chỉ có 2-3 chiếc đồng hồ đánh cờ do cá nhân mua. Ông Nguyễn Khắc Hùng, kỹ sư ở mỏ Đèo Nai, muốn dạy cậu con trai 4 tuổi Nguyễn Anh Dũng nhưng rất khó tìm được một bộ cờ. Ông cắt bìa hòm mìn, vẽ quân cờ rồi lấy mực bôi đen. Những quân cờ thô sơ ấy đã mở đầu hành trình của một tài năng lớn.

Năm 1983, Trường TDTT tỉnh (nay là Trường Trung cấp Nghệ thuật và Thể thao thành phố) tuyển chọn học sinh năng khiếu, chủ yếu từ Cẩm Phả. Đến năm 1987, Quảng Ninh đã có trên 40 chiếc đồng hồ đánh cờ, chỉ đứng sau TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và Hội Cờ Việt Nam. Khi đó, phong trào lan mạnh tới các huyện, thị xã ở miền Đông, miền Tây của tỉnh. Từ “chân đế” ấy xuất hiện những tài năng như Phạm Thị Ngọc Thanh, Nguyễn Anh Dũng. Được tạo điều kiện tập huấn, thi đấu quốc tế, VĐV Nguyễn Anh Dũng từng bước vươn lên và được phong đại kiện tướng quốc tế.

Thành quả sớm xuất hiện. Năm 1986, Phạm Thị Ngọc Thanh giành HCĐ tại Giải nhi đồng, thiếu niên và trẻ toàn quốc ở Huế. Bà tiếp tục giành HCV tại các giải vô địch quốc gia năm 1987 và 1990, rồi được phong kiện tướng FIDE. Hành trình ấy cho thấy, Quảng Ninh đã tạo được kỳ thủ đỉnh cao, chứ không chỉ có một phong trào mới nhen lên.

VĐV Nguyễn Anh Dũng là người đưa cờ vua Quảng Ninh lên tầm cao mới. Trưởng thành từ các giải trẻ và Hội khỏe Phù Đổng, ông giành HCV cá nhân nam tại Đại hội TDTT toàn quốc năm 1995. Giai đoạn 1993-2007, ông đoạt 5 HCV tại các giải vô địch quốc gia và nhiều năm khoác áo đội tuyển Việt Nam. Năm 1993, ông nằm trong nhóm 20 kỳ thủ nam trẻ mạnh nhất thế giới, sau đó được phong Đại kiện tướng quốc tế. Tết Nguyên đán năm 2007, ông thi đấu đồng loạt với 40 bàn cờ tại Cung Văn hóa thiếu nhi Quảng Ninh. Từ một kỳ thủ trẻ Vùng mỏ, ông trở thành đại kiện tướng vươn ra “bàn cờ lớn” của cờ vua Việt Nam.

VĐV Ngô Kim Tuyến là gương mặt tiêu biểu, từng giành huy chương tại các giải trẻ châu Á và khu vực. Các VĐV kế cận gồm Nguyễn Minh Diệp, Nguyễn Thu Thủy, Hoàng Thị Út, Nguyễn Thanh Bình, Nguyễn Sơn Bình, Vương Thị Yến, Nguyễn Hoài Nam, Lương Minh Thế, Tô Ngọc Minh, Nguyễn Hải Quân… Giai đoạn 1985-2007, Quảng Ninh có 15 VĐV đạt cấp kiện tướng quốc gia. Đội tuyển tỉnh dự 5 kỳ Đại hội TDTT toàn quốc, giành huy chương ở 4 kỳ; tại Hội khỏe Phù Đổng các năm 1987 và 1992, đội lần lượt giành 6 và 9 huy chương.

Từ Cẩm Phả, phong trào lan tới các đô thị, vùng quê trong tỉnh. Trước năm 1990, chỉ có 4/12 huyện, thị phát triển cờ vua; giai đoạn 1996-2007 đã tăng lên 11/14 huyện, thị với hàng nghìn người tham gia, trên 600 người tập luyện thường xuyên và trên 40 HLV nghiệp dư. Tuy nhiên, tuyến chuyên trách khi đó chỉ có một giáo viên và một HLV.

Cờ vua cũng se duyên Nguyễn Anh Dũng với Kiện tướng FIDE Lê Thị Phương Liên, quê Cần Thơ. Năm 2004, sau khi kết hôn, bà về Quảng Ninh và sau đó góp sức đắc lực trong công tác huấn luyện, nâng cao sức mạnh của môn thể thao trí tuệ này ở Vùng mỏ. Tiếp nối truyền thống, HLV Nguyễn Anh Dũng (Trường Trung cấp Nghệ thuật và Thể thao thành phố) chia sẻ: “Ngày nay, Quảng Ninh tiếp tục tìm người kế tục từ các câu lạc bộ, lớp phong trào đến tuyến năng khiếu và đào tạo tập trung”.

Thành quả của quá trình ấy dần rõ nét. Bên cạnh Nguyễn Lê Cẩm Hiền - nhà vô địch U8 thế giới, một lớp kỳ thủ trẻ như Bùi Đức Thiện Anh, Vũ Gia Bảo, Lê Nguyên Phong, Nguyễn Lưu Bảo Ngọc… đang hình thành lực lượng kế cận. Tại Giải vô địch cờ vua trẻ quốc gia năm 2026, Quảng Ninh giành 20 huy chương, trong đó có 3 HCV của Cẩm Hiền, Thiện Anh và Gia Bảo, khẳng định chất lượng đào tạo trẻ.

Từ huy chương trẻ đến đỉnh cao quốc tế vẫn là chặng đường dài, khi điều kiện đào tạo, đầu tư và việc khơi dậy niềm đam mê với môn cờ còn nhiều hạn chế. Vì vậy, thước đo không chỉ nằm ở thành tích mà còn ở khả năng nuôi dưỡng tài năng bền vững. Vùng mỏ vẫn chờ những gương mặt đủ sức vươn xa trên đấu trường lớn.