Nằm trên vị trí đắc địa "tọa sơn hướng hải", Đền Cửa Ông (Quảng Ninh) không chỉ là kiệt tác kiến trúc cổ kính với hơn 700 năm lịch sử mà còn là biểu tượng tâm linh bất diệt của vùng đất mỏ. Vượt qua những thăng trầm của chiến tranh và sức tàn phá của thiên tai, ngôi đền vẫn đứng vững như một minh chứng cho sự linh thiêng và sức sống mãnh liệt của các giá trị văn hóa.
Trong cuốn “Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Cửa Ông” do Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc phát hành vào tháng 9/2025 của tác giả Vũ Nghiêm Trợ sưu tầm và biên soạn có đoạn viết: Tọa lạc trên một quả đồi thuộc khu 9A, phường Cửa Ông, tỉnh Quảng Ninh, đền Cửa Ông được xây dựng ở vị trí đắc địa cả về diện mạo cảnh quan và ở vào thế cực đẹp của phong thủy- “tọa sơn hướng hải” lưng tựa núi, mặt nhìn ra vịnh Bái Tử Long. Trải qua hơn 700 năm cùng những thăng trầm của lịch sử với nhiều lần trùng tu, tôn tạo, ngôi đền hiện nay có diện mạo vừa khang trang, vừa cổ kính và linh thiêng.
Đền Cửa Ông được xây từ nhiều loại vật liệu khác nhau như đá đúc, gạch Bát Tràng, vữa hồ pha mật, gạch lát nền bằng đất sét nung, mái lợp ngói mũi hài đất nung. Các nơi thờ tự đều được sử dụng các loại gỗ bền, đẹp như: đinh, lim, trắc, gụ. Các khung nhà được xây dựng theo các lối: kèo, cầu, dường, trụ và được trang trí bằng các bức phù điêu, bức trướng, câu đối, cửa võng ... Các hoa văn được sơn son, thếp vàng, tạo nên không gian trang nghiêm, lộng lẫy và hoàn thiện bằng các điển tích trang trí Long, Ly, Quy, Phượng...
Khu di tích đền Cửa Ông được chia làm 03 khu thờ tự chính theo chiều lên cao dần gồm: Khu đền Hạ, khu đền Trung và khu đền Thượng, ở mỗi một khu lại bao gồm một hoặc nhiều công trình thờ tự khác nhau, bên cạnh khu đền Thượng về phía Đông là Tượng Đức Ông Trần Quốc Tảng.
Trong những năm chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, Cửa Ông là một trong những trọng điểm ném bom, đánh phá của giặc Mỹ nhưng đền Cửa Ông vẫn nguyên vẹn, thậm chí bom Mỹ thả vào đền cũng không phát nổ, cơn bão số 3 (Yagi) năm 2024 đổ bộ vào Quảng Ninh với sức tàn phá lớn kỷ lục nhưng ngôi đền hầu như không hư hại gì mặc dù ở trên cao lộng gió...
Có lẽ, tất cả những điều đó đã minh chứng rõ nét cho sự linh thiêng, đặc biệt của đền Cửa Ông. Trải qua bao biến thiên của thời gian, đền Cửa Ông vẫn lặng lẽ gìn giữ những lớp trầm tích lịch sử và văn hóa quý giá. Hãy cùng bước vào không gian linh thiêng ấy để khám phá những điều làm nên giá trị riêng có của ngôi đền nổi tiếng này.
