Nghị định số 263/2025/NĐ-CP vừa được ban hành được xem là cú hích lớn trong đổi mới hoạt động của các tổ chức khoa học và công nghệ (KHCN) công lập. Việc mở rộng quyền tự chủ không chỉ giúp tháo gỡ các rào cản lâu nay mà còn tạo điều kiện để Việt Nam thu hút, trọng dụng đội ngũ nhân lực KHCN chất lượng cao trong và ngoài nước.
Thiếu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học và công nghệ
Về việc các tổ chức KHCN công lập gặp không ít khó khăn trong việc thu hút và giữ chân nhân tài, bà Vũ Thị Là - Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ KHCN) cho biết, vấn đề này có thể sẽ được hóa giải nhờ sự ra đời của Nghị định số 263/2025/NĐ-CP. Bởi Nghị định mới đáp ứng đúng những nhu cầu hiện hữu, tạo hành lang pháp lý mới, giúp các tổ chức KHCN công lập được tự chủ hơn trong mọi khâu từ tuyển dụng, quản lý nhân sự đến chính sách thu nhập.
Một trong những điểm nổi bật của Nghị định 263/2025/NĐ-CP là cho phép các tổ chức KHCN công lập được tự quyết định việc tuyển dụng, quản lý và sử dụng viên chức, người lao động. Cơ chế này giúp họ chủ động tháo gỡ những vướng mắc vốn kéo dài nhiều năm trong quá trình tổ chức nhân sự.
Đặc biệt, khi rào cản tài chính được gỡ bỏ, các viện nghiên cứu, trung tâm công lập có thể xây dựng các “gói đãi ngộ” đủ hấp dẫn, gồm mức lương, nhà ở, điều kiện làm việc để thu hút chuyên gia nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài về nước. Đây là điều kiện quan trọng để cạnh tranh nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh toàn cầu.
Nghị định cũng mở rộng phạm vi hợp tác quốc tế khi cho phép tổ chức KHCN công lập thuê chuyên gia nước ngoài hoặc người Việt Nam ở nước ngoài đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo, quản lý. Bên cạnh đó, họ còn có thể mời các chuyên gia tham gia nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo (ĐMST). Đây được cho là những hoạt động then chốt giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Đột phá trong cơ chế lương, thu nhập và chính sách đãi ngộ
Theo Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ KHCN), điểm mới mang tính đột phá của Nghị định 263/2025/NĐ-CP nằm ở cơ chế trả lương và thu nhập theo vị trí việc làm, năng suất, hiệu quả công việc, thay vì dựa trên ngạch, bậc cứng nhắc.
Các tổ chức KHCN được trao quyền tự chủ hoàn toàn trong việc xây dựng và ban hành quy định nội bộ về tiền lương, thu nhập, miễn là đảm bảo dân chủ, công khai và minh bạch. Nghị định cũng xóa bỏ trần lương, cho phép các đơn vị chi trả thu nhập không giới hạn bằng nguồn thu hợp pháp từ ngân sách Nhà nước, từ hoạt động KHCN và ĐMST. Đây được coi là cú hích lớn, giúp các tổ chức KHCN có thể trả lương xứng đáng với giá trị lao động của nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia.
Đồng thời, Nghị định cũng đưa vào cơ chế thỏa thuận linh hoạt về lương và các chính sách ưu đãi vượt trội như thưởng, hỗ trợ chỗ ở, chi phí di chuyển, mua sắm thiết yếu, chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng... Những ưu đãi này giúp các tổ chức công lập có thể “đặt hàng” nhân tài, thu hút người giỏi mà không bị bó buộc bởi khung lương hành chính.
Nghị định số 263/2025/NĐ-CP được đánh giá là bước ngoặt trong cải cách cơ chế quản lý KHCN, chuyển đổi từ tư duy “xin - cho” sang “trao quyền và chịu trách nhiệm”. Khi quyền tự chủ được mở rộng, các tổ chức KHCN có thể linh hoạt hơn trong việc sử dụng nguồn lực, đầu tư nhân lực, từ đó tạo ra môi trường làm việc hấp dẫn cho nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia sáng tạo.
Nếu được triển khai hiệu quả, Nghị định 263/2025/NĐ-CP sẽ không chỉ là cú hích về chính sách mà còn là bệ phóng giúp Việt Nam hình thành đội ngũ nhân tài KHCN đẳng cấp quốc tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo và tri thức - nền tảng cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
