Thực hiện mục tiêu đưa Kỳ Thượng trở thành vùng kinh tế lâm nghiệp kết hợp du lịch sinh thái - văn hóa đặc sắc của tỉnh, thôn Khe Phương là một điểm sáng được lựa chọn để thí điểm mô hình làng văn hóa du lịch trải nghiệm kiểu mẫu. Sự định hướng đúng đắn từ chính quyền địa phương kết hợp với sức sáng tạo tự thân của đồng bào các dân tộc tại Khe Phương không chỉ tạo ra sinh kế bền vững mà còn mở ra một chương mới cho du lịch xanh vùng cao.
Xã Kỳ Thượng được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Đạp Thanh, xã Thanh Lâm (thuộc huyện Ba Chẽ cũ) và xã Kỳ Thượng (thuộc TP Hạ Long cũ) với tổng diện tích tự nhiên lên đến 273,5 km², trong đó diện tích rừng và đất rừng chiếm trên 89,4% tổng diện tích đất tự nhiên. Quy mô dân số toàn xã, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ trên 98%.
Thời gian qua, UBND xã Kỳ Thượng đã lồng ghép nguồn lực từ chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao và các chương trình mục tiêu quốc gia để đầu tư, nâng cấp toàn diện hạ tầng giao thông kết nối. Các tuyến đường dẫn vào thôn, vào các điểm homestay tại thôn Khe Phương đã được mở rộng, bê tông hóa chắc chắn, hai bên đường rực rỡ sắc hoa và cây xanh bản địa.
Để bảo vệ môi trường du lịch bền vững, phong trào “Ngày Chủ nhật xanh” đã trở thành hoạt động nề nếp của người dân Khe Phương. Thôn đã triển khai triệt để chiến dịch vệ sinh môi trường, vận động các hộ gia đình ký cam kết thực hiện tiêu chí “3 sạch" (sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ). Rác thải sinh hoạt được thu gom và xử lý tập trung, xóa bỏ tình trạng rác bừa bãi gây ô nhiễm nguồn nước suối. Sự hiện diện của các công trình phụ trợ như: Điểm dừng chân, hệ thống biển chỉ dẫn, khu check-in tại Khe Phương đã tạo nên một làng du lịch xanh, an toàn và thân thiện.
Mô hình du lịch cộng đồng tại Khe Phương được vận hành trực tiếp bởi chính những người dân địa phương. Du khách sẽ được lưu trú trong những homestay kiến trúc truyền thống, cùng sinh hoạt, trò chuyện và tìm hiểu nếp sống của đồng bào Dao, Tày, Sán Chay. Nhiều hộ dân tại đây đã mạnh dạn đầu tư chỉnh trang nhà cửa, làm phong phú thêm dịch vụ nhưng vẫn giữ nguyên vẹn bản sắc vùng cao.
Ẩm thực dân tộc là một trong những điểm nhấn không thể quên tại Khe Phương. Du khách sẽ được thưởng thức những món ăn như: Bánh cóc mò, bánh dầy, xôi ngũ sắc rực rỡ, gà đồi, lợn bản, măng khô...và không thể thiếu chén rượu men lá. Những món ăn được chế biến từ nguồn nguyên liệu sạch tại chỗ, giữ nguyên hương vị truyền thống, từng bước hình thành nên một không gian ẩm thực vùng cao đặc trưng phục vụ khách du lịch. Không dừng lại ở việc ngắm cảnh hay ẩm thực, Khe Phương còn thu hút các nhóm phượt bởi hoạt động thể thao, giao lưu bóng chuyền hơi cùng người dân bản địa, chạy bộ địa hình hay tổ chức cắm trại đêm giữa lòng thung lũng.
Nhận thức rõ văn hóa là linh hồn của du lịch, chính quyền và nhân dân xã Kỳ Thượng nói chung, thôn Khe Phương nói riêng đã chú trọng bảo tồn di sản. Mô hình “Câu lạc bộ bảo tồn di sản văn hóa cộng đồng” là nơi các nghệ nhân trực tiếp truyền dạy những làn điệu dân ca, tiếng nói, nhạc cụ truyền thống cho thế hệ trẻ. Nhờ vậy, những giá trị văn hóa đã mai một nay được hồi sinh, trở thành một tài nguyên du lịch quý giá.
Mô hình “Làng văn hóa du lịch trải nghiệm kiểu mẫu” tại thôn Khe Phương minh chứng cho việc phát huy nội lực, biến khó khăn thành cơ hội của một địa phương miền núi sau sáp nhập địa giới hành chính. Sự hòa quyện tuyệt vời giữa tư duy quản lý hiện đại và ý thức gìn giữ bản sắc, bảo tồn tự nhiên của đồng bào các dân tộc đã tạo nên một hướng đi hoàn toàn đúng đắn trong chiến lược phát triển du lịch sinh thái - văn hóa bền vững của tỉnh.
Ông Hoàng Trường Sơn, Bí thư Đảng ủy xã Kỳ Thượng, cho biết: "Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Kỳ Thượng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác lập một tầm nhìn dài hạn là phát triển kinh tế nhanh và bền vững, lấy kinh tế lâm nghiệp bền vững làm trụ cột, gắn với phát triển nông nghiệp sinh thái... chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát huy tiềm năng kinh tế rừng, dược liệu, du lịch sinh thái - cộng đồng. Chúng tôi cũng đánh giá mô hình thôn văn hóa kiểu mẫu gắn với du lịch trải nghiệm tại thôn Khe Phương cũng như ở Làng Dạ đang phát huy hiệu quả và có khả năng nhân rộng”.
