Ngày 8/11, hơn 1 tỷ người tại Ấn Độ và cộng đồng người gốc Ấn trên thế giới đón lễ Diwali, còn gọi là Lễ hội Ánh sáng. Đây là một trong những lễ hội quan trọng nhất của Ấn Độ, mang ý nghĩa tôn vinh chiến thắng của cái thiện trước cái ác, ánh sáng trước bóng tối.
Diwali là lễ hội lớn nhất trong năm đối với nhiều người theo Ấn Độ giáo (đạo Hindu). Người theo đạo Sikh, đạo Jain (Kỳ Na giáo) và một bộ phận Phật tử cũng tổ chức các hoạt động kỷ niệm trong dịp này.
Tên gọi Diwali bắt nguồn từ chữ “Deepavali”, có nghĩa là “hàng đèn sáng”. Vào dịp lễ, người dân thắp những ngọn đèn dầu bằng đất nung trước cửa nhà, trang trí đường phố, cầu nguyện và sum họp cùng gia đình.
Lễ hội diễn ra theo lịch âm của đạo Hindu, thường vào cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11 hằng năm. Năm nay, ngày lễ chính rơi vào 8/11.
Lễ hội gắn với những truyền thuyết của Ấn Độ
Tùy từng vùng, người dân Ấn Độ có những cách lý giải khác nhau về nguồn gốc Diwali, nhưng đều đề cao chiến thắng của cái thiện trước cái ác.
Tại miền bắc Ấn Độ, lễ hội gắn với truyền thuyết về thần Rama trở về quê hương cùng vợ là Sita và em trai Lakshmana sau 14 năm lưu đày. Theo sử thi Ramayana nổi tiếng của Ấn Độ, thần Rama đã đánh bại quỷ vương Ravana trước khi trở về.
Trong khi đó, người dân miền nam Ấn Độ kỷ niệm chiến thắng của thần Krishna trước quỷ Naraka, nhân vật trong truyền thuyết đã giam giữ nhiều phụ nữ và gây đau khổ cho người dân.
Người dân đón Diwali như thế nào?
Trong dịp Diwali, các gia đình thường dọn dẹp, trang trí nhà cửa bằng đèn dầu và những họa tiết nhiều màu sắc. Người dân mặc quần áo mới, chuẩn bị các món ăn truyền thống, trao quà, bánh kẹo cho người thân và bạn bè.
Một trong những hoạt động nổi bật nhất là thắp đèn và đốt pháo hoa. Những hàng đèn sáng trước cửa nhà tượng trưng cho niềm tin rằng ánh sáng và điều tốt đẹp sẽ xua tan bóng tối, mang lại may mắn.
Tại miền bắc Ấn Độ, nhiều gia đình cầu nguyện nữ thần Lakshmi, vị thần tượng trưng cho sự giàu có và thịnh vượng. Người dân cũng có tục mua vàng vào ngày Dhanteras, ngày đầu tiên của lễ hội, với mong muốn gặp nhiều may mắn.
Ở miền nam, một số người tắm bằng dầu ấm từ sáng sớm. Nghi thức này tượng trưng cho việc thanh tẩy cơ thể và tâm hồn bằng nước sông Hằng, dòng sông linh thiêng trong tín ngưỡng Hindu.
Ngoài ra, nhiều gia đình trang trí nền nhà bằng nghệ thuật rangoli, sử dụng bột màu để tạo những hình hoa lá hoặc họa tiết bắt mắt, thể hiện mong ước đón nhận những điều tốt lành.
Một số cộng đồng còn duy trì tục chơi các trò may rủi trong đêm Diwali, xuất phát từ quan niệm rằng hoạt động này có thể mang lại tài lộc trong năm mới.
Ý nghĩa của Diwali đối với các tôn giáo khác
Diwali không chỉ là lễ hội của người theo Ấn Độ giáo mà còn mang ý nghĩa riêng đối với một số tôn giáo khác có nguồn gốc từ Ấn Độ.
Đối với người theo đạo Jain, Diwali đánh dấu ngày Mahavira, một trong những nhân vật quan trọng nhất của tôn giáo này, đạt tới trạng thái giải thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử.
Người theo đạo Sikh kỷ niệm ngày Guru Hargobind, vị giáo chủ thứ sáu của đạo Sikh, được trả tự do sau thời gian bị giam giữ dưới triều Hoàng đế Jahangir của đế quốc Mughal.
Một bộ phận Phật tử cũng tưởng nhớ sự kiện Hoàng đế Ashoka (A Dục) của Ấn Độ chuyển sang theo Phật giáo vào thế kỷ thứ III trước Công nguyên.
Diwali ngày càng phổ biến trên thế giới
Không chỉ diễn ra tại Ấn Độ, Diwali còn được tổ chức rộng rãi tại nhiều quốc gia có cộng đồng người gốc Ấn sinh sống, đặc biệt là Mỹ và Canada.
Năm 2026, khu vui chơi Disney World tại bang Florida (Mỹ) tổ chức nhiều ngày lễ hội với sự tham gia của hơn 500 vũ công.
Tại Quảng trường Thời đại ở thành phố New York, chương trình chào mừng Diwali bước sang năm thứ 11, với các màn biểu diễn nghệ thuật, giới thiệu văn hóa và hoạt động thắp sáng.
Nhiều sự kiện khác cũng diễn ra tại các thành phố Jersey City, San Francisco (Mỹ) và Vancouver (Canada), thu hút đông đảo người dân tham gia.
Năm 2025, California trở thành bang thứ 3 của Mỹ công nhận Diwali là ngày lễ chính thức cấp bang.
Với những hoạt động giàu bản sắc văn hóa, Diwali không chỉ là dịp để các gia đình đoàn tụ, cầu mong may mắn và thịnh vượng, mà còn góp phần lan tỏa thông điệp về lòng nhân ái, niềm tin và chiến thắng của cái thiện trước cái ác.
