Đợt bùng phát dịch Ebola ở miền Đông Cộng hòa Dân chủ Congo hiện là đợt bùng phát có tốc độ lây lan nhanh nhất từ trước đến nay. Trong bối cảnh các nhà khoa học bắt đầu thử nghiệm hai phương pháp điều trị rất cần thiết đối với chủng virus Ebola Bundibugyo (hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu), công tác ứng phó đang đối mặt với nhiều thách thức mới.
Cuộc đình công trong tuần này của các nhân viên chưa được trả lương tại một trung tâm điều trị Ebola ở tâm dịch có nguy cơ lan rộng sang các cơ sở khác trong khu vực hẻo lánh, vốn đang chịu nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, bất ổn an ninh do các nhóm vũ trang và tình trạng thông tin sai lệch cho rằng virus Ebola không có thật.
Đến nay, dịch đã ghi nhận gần 2.000 ca mắc, trong đó có 702 ca tử vong. Các trường hợp nghi nhiễm cũng đã xuất hiện tại thêm hai tỉnh, trong đó có thành phố Kisangani - một trong những đô thị lớn nhất của Congo, trong khi lực lượng ứng phó vẫn đang đánh giá phạm vi lây lan của dịch. Theo các chuyên gia, đợt bùng phát có thể đã không được phát hiện trong nhiều tuần do các xét nghiệm ban đầu tập trung vào một chủng virus Ebola phổ biến hơn. Nguồn gốc của đợt dịch hiện vẫn chưa được xác định.
Chủng virus Ebola hiếm gặp, chưa có vaccine được phê duyệt
Đợt bùng phát hiện nay do virus Ebola chủng Bundibugyo gây ra. Đây là chủng virus Ebola hiện chưa có vaccine được phê duyệt.
Ebola là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan cao, có thể truyền từ động vật hoang dã sang người, sau đó lây từ người sang người thông qua tiếp xúc với các dịch cơ thể như chất nôn, máu hoặc tinh dịch, cũng như các vật dụng bị nhiễm mầm bệnh như chăn, ga và quần áo.
Các nghi thức tang lễ truyền thống, trong đó người thân tắm rửa và chuẩn bị thi thể người đã khuất, đã bị hạn chế, khiến một bộ phận người dân phản đối.
Ebola là căn bệnh hiếm gặp nhưng diễn biến nặng và thường gây tử vong. Các triệu chứng bao gồm sốt, nôn, tiêu chảy, đau cơ và trong một số trường hợp có thể gây xuất huyết trong hoặc ngoài cơ thể. Các đợt bùng phát Ebola thường xảy ra tại các làng vùng sâu, vùng xa ở Trung Phi, gần các khu rừng mưa nhiệt đới.
Nhiều thách thức tại khu vực xảy ra dịch
Đợt bùng phát Ebola hiện diễn ra tại một khu vực có tình hình an ninh phức tạp. Người dân địa phương vốn chịu nhiều ảnh hưởng từ các nhóm vũ trang nên thường tỏ ra nghi ngờ người từ bên ngoài. Các nhóm truyền thông cộng đồng vì vậy phải nỗ lực tuyên truyền các biện pháp phòng, chống Ebola trước những thông tin sai lệch cho rằng dịch bệnh không có thật.
Đợt bùng phát cũng đã lan tới thành phố Goma - trung tâm nhân đạo lớn đã bị lực lượng nổi dậy được cho là nhận hỗ trợ từ Rwanda kiểm soát hơn một năm trước, khiến công tác ứng phó càng thêm khó khăn.
Bên cạnh những thách thức về an ninh, lực lượng ứng phó Ebola tại địa phương cũng đối mặt với tình trạng thiếu kinh phí sau nhiều tuần làm việc trong điều kiện nguy hiểm nhưng nhận rất ít hoặc không được trả lương.
Ngày 13/7, nhân viên tại một trung tâm điều trị Ebola ở tỉnh Ituri - tâm dịch của đợt bùng phát đã đóng cửa cơ sở, chặn lối ra vào và đốt lốp xe để đình công. Những người tham gia đình công gồm các nhà dịch tễ học, điều tra viên dịch tễ, lái xe và nhân viên mai táng.
Giới chức Congo cho biết đang làm việc với các nhân viên y tế để tìm giải pháp. Nếu đình công lan sang các cơ sở y tế khác vốn đang quá tải và thiếu trang thiết bị, nỗ lực kiểm soát dịch Ebola có thể gặp thêm nhiều trở ngại.
Bắt đầu thử nghiệm hai phương pháp điều trị
Các cuộc đình công diễn ra đúng thời điểm các nhà nghiên cứu bắt đầu triển khai thử nghiệm lâm sàng đối với hai phương pháp điều trị Ebola và tuyển chọn những người tham gia đầu tiên.
Một trong hai phương pháp là thuốc kháng virus remdesivir của hãng Gilead Sciences, vốn được phê duyệt để điều trị COVID-19 và đã cho thấy một số tín hiệu tích cực trong phòng thí nghiệm đối với virus Bundibugyo. Phương pháp còn lại là MBP134 - liệu pháp kháng thể thử nghiệm do Mapp Biopharmaceutical phát triển nhằm tác động vào nhiều chủng virus Ebola, trong đó có Bundibugyo.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết những người tham gia sẽ được phân ngẫu nhiên để nhận phác đồ điều trị tiêu chuẩn hiện nay kết hợp với remdesivir, MBP134, cả hai loại thuốc hoặc không sử dụng thuốc thử nghiệm.
WHO cảnh báo có thể mất nhiều tháng và cần tới khoảng 1.000 người tham gia mới có thể xác định liệu một trong hai phương pháp điều trị có hiệu quả hay không.
Hiện thử nghiệm lâm sàng mới được triển khai tại một trung tâm điều trị Ebola ở tỉnh Ituri, không phải cơ sở đang xảy ra đình công. Giới chức cho biết sẽ mở rộng nghiên cứu sang các địa điểm khác khi điều kiện an toàn cho phép.
