Không chỉ mở ra những trải nghiệm mới cho du khách, du lịch đang từng bước trở thành động lực phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống người dân nơi vùng biên Hoành Mô. Câu chuyện của thầy giáo Hoàng Văn Sằn, giáo viên Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hoành Mô, là một lát cắt cho thấy hành trình ấy đang diễn ra từng ngày trên vùng đất biên cương.
Theo bước chân người thầy
Cuối tuần là khoảng thời gian Homestay Hoàng Sằn nhộn nhịp hơn thường lệ. Sau những ngày đứng lớp, anh Hoàng Văn Sằn lại tất bật đón những vị khách phương xa, chuẩn bị cho hành trình khám phá Hoành Mô.
"Đến đây, mọi người cứ coi như đang về nhà nhé" - Đó là lời anh Hoàng Sằn thường dành cho những vị khách lần đầu ghé homestay. Là thầy giáo, đồng thời gắn bó với du lịch cộng đồng nhiều năm nay, anh không chỉ đưa khách đi ngắm cảnh mà còn mong họ hiểu hơn về văn hóa người Tày và cảm nhận tình người nơi vùng biên.
Cơ duyên đến với du lịch của anh bắt đầu từ hơn 10 năm trước, khi cùng bạn bè rong ruổi khám phá Bình Liêu bằng những chuyến phượt. Càng đi nhiều, anh càng nhận ra quê hương mình sở hữu cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ cùng kho tàng văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, Dao, Sán Chỉ - những giá trị hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn nếu được khai thác đúng hướng.
Năm 2017, Homestay Hoàng Sằn ra đời từ suy nghĩ giản dị ấy. Với anh, mở homestay không đơn thuần là đón khách lưu trú mà còn là cách để giới thiệu quê hương đến nhiều người hơn.
"Sau chuyến đi, du khách có thể tự tin nói với bạn bè rằng: Hoành Mô đẹp thật, con người ở đó thật tình cảm, nhất định phải quay lại một lần nữa. Với tôi, đó đã là thành công" - anh Hoàng Văn Sằn chia sẻ.
Bởi vậy, trong mỗi hành trình, anh không vội đưa khách đi thật nhiều điểm đến mà dành thời gian để họ sống chậm giữa bản làng, cùng xay bột làm bánh, tráng phở thủ công, nấu xôi nhiều màu từ các loại lá trong tự nhiên, nghe hát then, đàn tính, thưởng thức những món ăn truyền thống của người Tày hay ngồi bên bếp lửa nghe kể chuyện về quê hương.
Theo anh Hoàng Văn Sằn, điều khiến nhiều du khách lưu luyến sau mỗi chuyến đi không chỉ là cảnh đẹp mà còn là những cảm xúc họ mang về.
“Tôi muốn khi trở về, họ vẫn nhớ những cung đường núi, những con đường tuần tra biên giới uốn lượn, những mùa hoa, những món ăn mang hương vị núi rừng, nhớ nét văn hóa của đồng bào nơi đây và đặc biệt là nhớ sự chân thành, gần gũi của con người Hoành Mô” - anh Hoàng Văn Sằn bày tỏ.
Những điều ấy cũng được chị Nguyễn Thị Ngọc Thủy, du khách Hà Nội, cảm nhận trong chuyến đi: “Điều tôi nhớ nhất là được theo anh Hoàng Sằn đến chợ, gặp gỡ bà con trong trang phục truyền thống và cảm nhận sự thân thiện, mến khách của người dân Hoành Mô. Tôi còn được anh hướng dẫn làm một số món ăn địa phương. Chuyến đi cho tôi cảm giác được hòa vào nhịp sống của vùng biên, chứ không chỉ đơn thuần là một du khách đến tham quan"
Đánh thức tiềm năng vùng biên
Từ những trải nghiệm mang đậm bản sắc ấy, Hoành Mô đang từng bước cho thấy những giá trị vốn có của vùng biên hoàn toàn có thể trở thành lợi thế để phát triển du lịch.
Là xã biên giới nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc của tỉnh Quảng Ninh, Hoành Mô sở hữu nhiều lợi thế để phát triển du lịch. Từ cảnh quan núi rừng còn nguyên sơ, những cung đường trekking, hệ thống đường tuần tra biên giới, các cột mốc thiêng liêng của Tổ quốc đến những bản làng của đồng bào dân tộc thiểu số và Cửa khẩu quốc tế Hoành Mô (Việt Nam) - Động Trung (Trung Quốc) đều tạo nên những nét riêng, góp phần định hình bản sắc của điểm đến vùng biên.
Bên cạnh việc hoàn thiện hạ tầng giao thông và các thiết chế phục vụ du lịch, Hoành Mô chú trọng bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng và trải nghiệm gắn với đời sống của người dân địa phương. Các làn điệu then, pả dung, soóng cọ tiếp tục được duy trì thông qua các câu lạc bộ văn hóa; đồng bào được vận động gìn giữ trang phục, tiếng nói và phong tục truyền thống. Cùng với đó, các sản phẩm du lịch cộng đồng, trải nghiệm nghề truyền thống, ẩm thực dân tộc, tắm lá thuốc của người Dao, khám phá cột mốc biên giới hay trekking Cao Ly, Cao Ba Lanh, Khe Tiền, Sông Moóc... cũng ngày càng được hoàn thiện, góp phần làm phong phú trải nghiệm của du khách.
Những giá trị được gìn giữ, những sản phẩm mới được hình thành cũng đang dần tạo sức hút cho điểm đến. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hoành Mô đón trên 54.000 lượt khách, doanh thu du lịch đạt hơn 21,6 tỷ đồng. Toàn xã hiện có 17 cơ sở lưu trú, homestay phục vụ du khách. Những con số này không chỉ phản ánh sự tăng trưởng của ngành Du lịch mà còn cho thấy du lịch đang từng bước trở thành hướng phát triển kinh tế mới của vùng nông thôn biên giới, tạo thêm cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Khi người dân làm chủ du lịch
Cùng với sự phát triển của du lịch, ngày càng nhiều hộ dân ở Hoành Mô mạnh dạn tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống, bán nông sản, sản phẩm OCOP hay tổ chức các hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống thường nhật.
Theo anh Hoàng Văn Sằn, trước đây nhiều người dân ở Hoành Mô chủ yếu gắn bó với sản xuất nông nghiệp. Khi du lịch phát triển, chính ngôi nhà, món ăn truyền thống, nông sản địa phương hay những câu chuyện của bản làng cũng có thể trở thành nguồn sinh kế. Nhưng điều anh cho rằng đáng quý hơn cả là sự thay đổi trong nhận thức của người dân về những giá trị vốn có của quê hương.
"Khi làm du lịch, bà con mới thấy những điều vốn rất bình dị như cảnh quan, món ăn, phong tục hay câu chuyện của bản làng lại chính là điều du khách yêu thích. Từ đó mọi người có ý thức hơn trong việc giữ gìn cảnh quan, bảo tồn văn hóa và cùng nhau làm du lịch" - anh Hoàng Văn Sằn nhận định.
Từ nhận thức ấy, nhiều hộ dân chủ động gìn giữ cảnh quan, bảo tồn bản sắc văn hóa, nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng hình ảnh thân thiện trong mắt du khách. Không chỉ dừng lại ở việc quảng bá điểm đến, du lịch còn mở thêm cơ hội tiêu thụ nông sản, đặc sản địa phương, góp phần tăng thu nhập cho người dân và tạo thêm động lực để nhiều gia đình gắn bó với quê hương.
Giữ bản sắc để phát triển
Những đổi thay trong cách làm du lịch cũng đang góp thêm động lực cho quá trình xây dựng nông thôn mới ở Hoành Mô. Khi du lịch phát triển, người dân có thêm việc làm và nguồn thu từ các dịch vụ lưu trú, ăn uống, bán nông sản, đặc sản địa phương; đồng thời những giá trị văn hóa truyền thống cũng được gìn giữ, lan tỏa thông qua các hoạt động trải nghiệm dành cho du khách.
Với anh Hoàng Văn Sằn, nghề giáo và làm du lịch tuy khác nhau nhưng đều bắt đầu từ mong muốn lan tỏa tình yêu quê hương.
"Tôi mong các em nhìn quê hương bằng một ánh mắt khác - không chỉ là nơi mình sinh ra và lớn lên, mà còn là nơi có rất nhiều giá trị đáng tự hào. Khi thấy chính thầy giáo của mình giới thiệu Hoành Mô với du khách, tôi hy vọng các em sẽ hiểu rằng những điều rất gần gũi quanh mình cũng có thể trở thành giá trị, từ đó thêm yêu, thêm tự hào và có ý thức gìn giữ quê hương" - anh Hoàng Văn Sằn chia sẻ.
Ngày thường, anh Hoàng Văn Sằn đứng trên bục giảng. Cuối tuần, anh lại trở về Homestay Hoàng Sằn để đón những vị khách phương xa bằng câu nói quen thuộc: "Đến đây, mọi người cứ coi như đang về nhà nhé". Hai công việc tưởng như khác nhau ấy đều có chung một điểm đến: Gieo thêm tình yêu với quê hương vùng biên.
Từ lời chào mộc mạc của người thầy giáo đến những bước chân khám phá bản làng của du khách, từ sự chủ động làm du lịch của người dân đến những đổi thay trong diện mạo vùng biên, Hoành Mô đang từng bước viết nên câu chuyện xây dựng nông thôn mới bằng chính bản sắc của mình. Du lịch không chỉ mở ra cơ hội phát triển kinh tế, mà còn trở thành động lực gìn giữ văn hóa, nâng cao sinh kế và tạo sức sống mới cho vùng đất nơi cửa ngõ biên cương.
