Thời gian qua, công tác PBGDPL ở vùng đồng bào DTTS&MN Quảng Ninh đang tiếp tục được đổi mới theo hướng sát địa bàn, phù hợp từng nhóm đối tượng, phát huy vai trò lực lượng tại cơ sở và mở rộng các kênh tiếp cận; góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.
Phát huy lực lượng tại cơ sở
Quảng Ninh hiện có 190 thôn, bản, khu phố vùng đồng bào DTTS&MN. Đặc điểm địa bàn, dân cư và điều kiện tiếp cận thông tin khác nhau đặt ra yêu cầu PBGDPL phải bám sát nhu cầu thực tế. Nội dung tuyên truyền vì thế tập trung vào những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống như biên giới quốc gia, an ninh, phòng, chống ma túy, bảo vệ và phát triển rừng, hôn nhân và gia đình, tín ngưỡng, tôn giáo; cùng các chính sách về dân tộc, đất đai, an sinh xã hội, thủ tục hành chính, chuyển đổi số.
Cùng với lựa chọn nội dung thiết thực, việc phát huy những lực lượng gần dân, hiểu địa bàn được xác định là một trong những cách để pháp luật đến với người dân dễ hiểu, dễ tiếp nhận hơn. Toàn thành phố hiện có 402 người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS&MN. Với lợi thế am hiểu phong tục, đời sống và có tiếng nói trong cộng đồng, họ tham gia tuyên truyền, vận động, giải thích những quy định liên quan đến người dân ngay tại thôn, bản.
Ông Đàm Văn Lâm, người có uy tín thôn 4, xã Ba Chẽ, cho biết: Muốn bà con nghe và làm theo thì phải nói những điều gần với cuộc sống, giải thích sao cho dễ hiểu, dễ nhớ. Với những nội dung pháp luật còn mới hoặc khó, chúng tôi thường trao đổi trực tiếp, lấy những việc cụ thể ở thôn để bà con hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. Khi người dân hiểu thì việc tuyên truyền, vận động cũng thuận lợi hơn.
Để lực lượng này phát huy tốt hơn vai trò trong điều kiện mới, việc trang bị thêm kiến thức và kỹ năng cũng được chú trọng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã tổ chức 3 lớp tập huấn kiến thức chuyển đổi số, kỹ năng tiếp cận, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và kỹ năng tuyên truyền, vận động cho 402 người có uy tín; đồng thời tổ chức 3 lớp PBGDPL về tín ngưỡng, tôn giáo với 520 người tham gia. Một số tài liệu tuyên truyền truyền thống cũng được chuyển sang dạng số để mở rộng khả năng tiếp cận.
Bên cạnh việc phát huy vai trò lực lượng cơ sở, công tác PBGDPL tiếp tục được đẩy mạnh qua nhiều kênh. Đơn cử, trong 6 tháng đầu năm, xã Ba Chẽ đã cấp phát 950 tài liệu tuyên truyền dành cho vùng đồng bào DTTS, biên giới, hải đảo; tổ chức hội nghị về chuyển đổi số, kỹ năng số với 400 người tham dự và duy trì tủ sách pháp luật tại các thôn. Quảng La tổ chức 6 cuộc PBGDPL với 1.303 lượt người tham dự; đăng tải trên 80 tin, bài trên cổng thông tin điện tử và các nền tảng Zalo, Facebook. Xã cũng phát huy vai trò đội ngũ hòa giải viên; góp phần đưa việc giải thích, hướng dẫn pháp luật đến gần hơn với người dân ngay tại cộng đồng.
Bà Trương Thị Khuyên, thôn Bằng Cả, xã Quảng La chia sẻ: Qua các buổi tuyên truyền ở thôn, chúng tôi được nghe và trao đổi về những quy định liên quan trực tiếp đến cuộc sống. Nội dung nào chưa rõ thì được cán bộ giải thích ngay nên bà con dễ hiểu hơn, biết mình cần thực hiện như thế nào cho đúng quy định.
Cùng với lực lượng tại các thôn, bản, Quảng Ninh hiện có 176 báo cáo viên pháp luật cấp tỉnh, 1.766 tuyên truyền viên pháp luật cấp xã và 9.264 hòa giải viên ở cơ sở. Đây là nền tảng để công tác PBGDPL tiếp tục được triển khai rộng khắp, trong đó có các địa bàn DTTS&MN, biên giới, hải đảo.
Tạo bước chuyển mới từ Đề án
Vùng đồng bào DTTS&MN có đặc điểm địa bàn, dân cư và điều kiện tiếp cận thông tin khác nhau, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác PBGDPL. Trong giai đoạn mới, Quảng Ninh xác định đây là nhiệm vụ cần được triển khai bài bản, phù hợp và bền vững, gắn với yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật của người dân.
Ngày 3/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 233/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035”. Ngày 14/4/2026, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 168/KH-UBND để triển khai trên địa bàn, trong đó xác định rất rõ đối tượng và phạm vi. Bên cạnh người dân sinh sống trong vùng DTTS&MN, mà còn có đội ngũ trực tiếp làm PBGDPL, bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo; đồng thời ưu tiên người DTTS làm kinh doanh, học sinh, sinh viên, người DTTS theo tôn giáo và các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn.
Giai đoạn 2026-2030, thành phố phấn đấu 100% thôn, bản, khu phố vùng DTTS&MN, biên giới, hải đảo được PBGDPL bằng hình thức phù hợp; trên 50% người dân tại các địa bàn này được PBGDPL. Trong đó, 30% hoạt động phấn đấu thực hiện bằng ngôn ngữ của các DTTS địa phương, 50% hoạt động trên môi trường số; 70% chương trình, tài liệu PBGDPL được số hóa. Mỗi xã, phường, đặc khu vùng DTTS&MN, biên giới, hải đảo phấn đấu có ít nhất 2 người làm PBGDPL được bồi dưỡng theo chương trình của Đề án.
Đến giai đoạn 2031-2035, tỷ lệ người dân được PBGDPL bằng hình thức phù hợp phấn đấu đạt trên 70%; 50% hoạt động sử dụng ngôn ngữ DTTS địa phương và 80% hoạt động thực hiện trên môi trường số. Kế hoạch cũng đặt mục tiêu 100% bí thư chi bộ, trưởng thôn, bản, khu phố, người có uy tín và các lực lượng liên quan tại vùng DTTS&MN, biên giới, hải đảo được bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng PBGDPL.
Về lâu dài, PBGDPL ở vùng DTTS&MN không dừng ở việc truyền đạt quy định, mà hướng tới hình thành năng lực tự tìm hiểu, tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chủ động tuân thủ pháp luật trong mỗi người dân. Khi người dân hiểu pháp luật, biết vận dụng pháp luật để giải quyết những vấn đề phát sinh trong cuộc sống và chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, đó cũng là nền tảng quan trọng để củng cố ổn định xã hội, phát huy nội lực cộng đồng và thúc đẩy vùng DTTS&MN phát triển bền vững.
