Nhằm nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân (KSND) khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Quảng Ninh là một trong 6 địa phương được triển khai thí điểm Nghị quyết, đến nay, Viện KSND hai cấp của thành phố đã và đang chủ động phát hiện, xác minh, quyết định khởi kiện nhiều vụ án dân sự công ích, bảo vệ quyền dân sự cho hàng chục người dân; thu hồi về cho ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng và hàng trăm ngàn m² đất.
Ngày 24/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thí điểm viện KSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, được thực hiện trong 3 năm (từ ngày 1/1/2026) tại 6 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Quảng Ninh, Đắk Lắk, Đà Nẵng, Cần Thơ, TP Hồ Chí Minh.
Theo Nghị quyết, nhóm đối tượng dễ bị tổn thương được bảo vệ quyền dân sự, gồm: Trẻ em (là người dưới 16 tuổi); người cao tuổi (là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên); người khuyết tật; phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; người mất năng lực hành vi dân sự; người mất năng lực hành vi dân sự là một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi là người thành niên do tình trạng thể chất hoặc tinh thần mà không đủ khả năng nhận thức, làm chủ hành vi nhưng chưa đến mức mất năng lực hành vi dân sự; người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Trong khi đó, nhóm lĩnh vực lợi ích công tập trung vào: Đầu tư công; đất đai, tài nguyên, tài sản công khác; môi trường, hệ sinh thái; di sản văn hóa; an toàn thực phẩm, dược phẩm; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Có thể nói, Nghị quyết số 205/2025/QH15 là chủ trương có ý nghĩa chính trị, pháp lý và xã hội sâu sắc, đánh dấu bước phát triển mới trong chức năng của ngành KSND, góp phần hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích công trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Việc trao quyền khởi kiện cho Viện KSND không chỉ tạo cơ chế hỗ trợ các chủ thể không có khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình như trẻ em, người khuyết tật, người cao tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự, mà còn tăng cường hiệu quả bảo vệ lợi ích công trong nhiều lĩnh vực như môi trường, tài sản công, trật tự quản lý kinh tế - xã hội và các quyền, lợi ích chung của cộng đồng.
Với ý nghĩa quan trọng của Nghị quyết số 205/2025/QH15, Viện KSND hai cấp thành phố Quảng Ninh đã tích cực vào cuộc triển khai. Trong đó, chủ động phân công cán bộ, công chức thường xuyên theo dõi, rà soát, phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan nắm bắt thông tin, đặc biệt chú trọng vào các nội dung liên quan đến xâm phạm lợi ích công, tài nguyên, đất đai công, ô nhiễm môi trường, xâm hại quyền lợi người tiêu dùng, người lao động, xâm phạm quyền, lợi ích của trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật…
Sau hơn 8 tháng triển khai Nghị quyết, đến nay đã bảo vệ quyền dân sự cho 35 người; thu hồi về cho ngân sách nhà nước hơn 360 tỷ đồng và 165.000m² đất; xử lý nhiều khu vực gây ô nhiễm môi trường, lấn chiếm đất đai, xâm phạm di sản văn hóa. Qua đó, khẳng định vai trò, trách nhiệm của ngành KSND trong chủ động bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích công, quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Tiêu biểu như mới đây, tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án dân sự kiện đòi tài sản công, tiền nợ thuế do Viện KSND khu vực 3 khởi kiện, TAND khu vực 3 mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án dân sự "Kiện đòi tài sản công (tiền nợ thuế)" do Viện KSND khu vực 3 khởi kiện. Vụ án liên quan tới Công ty TNHH Dịch vụ và Thương mại Bình Quyên kiện, TAND khu vực 3 đã tuyên buộc Công ty TNHH Dịch vụ và Thương mại Bình Quyên (trụ sở tại phường Mông Dương, Quảng Ninh) - là đơn vị nợ đọng thuế kéo dài, phải có nghĩa vụ nộp ngay, đầy đủ tiền thuế còn nợ và tiền chậm nộp thuế đến thời điểm xét xử là hơn 589 triệu đồng vào ngân sách nhà nước.
Những kết quả tích cực đạt được tại các tỉnh, thành phố thí điểm, trong đó có Quảng Ninh là minh chứng sinh động cho tính đúng đắn và sự cần thiết của Nghị quyết số 205/2025/QH15, đồng thời khẳng định sự chủ động, sáng tạo, vào cuộc tích cực của ngành KSND trong triển khai nhiệm vụ mới. Đây cũng là những kinh nghiệm quý để tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và mở rộng triển khai Nghị quyết trên phạm vi toàn quốc, góp phần vào mục tiêu bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích công.
