Theo Quỹ Right Livelihood có trụ sở tại Stockholm (Thụy Điển), ngày 30/9, Giải Right Livelihood được trao cho 2 phụ nữ và 2 tổ chức do phụ nữ lãnh đạo vì những nỗ lực chống chủ nghĩa độc đoán, bạo lực và phân biệt đối xử với phụ nữ, đồng thời lên tiếng về những tác động tiêu cực của trí tuệ nhân tạo (AI).
Các chủ nhân giải thưởng quốc tế năm nay gồm một luật sư người Pakistan, một nhà nghiên cứu AI sinh tại Ethiopia, một tổ chức pháp lý hoạt động vì quyền con người tại Gruzia và một mạng lưới nữ nông dân ở miền Nam châu Phi.
Giải Right Livelihood được nhà hoạt động từ thiện người Thụy Điển gốc Đức Jakob von Uexkull thành lập năm 1980 nhằm tôn vinh những đóng góp cho một thế giới công bằng và hòa bình hơn. Giải thưởng thường được công bố ngay trước các giải Nobel.
Theo Right Livelihood, các cá nhân và tổ chức được vinh danh năm nay vì những nỗ lực bảo vệ các cộng đồng yếu thế, đấu tranh chống chủ nghĩa độc đoán và thúc đẩy việc đặt con người cùng quyền lợi của họ vào vị trí trung tâm. Các chủ nhân giải thưởng được lựa chọn từ 200 đề cử đến từ 72 quốc gia.
Ông Ole von Uexkull, cháu trai của nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Right Livelihood, cho rằng những người được vinh danh là những phụ nữ không chờ đợi sự cho phép để tạo ra thay đổi, đồng thời góp phần thay đổi những quy tắc vốn được các nhà lãnh đạo độc đoán, chế độ gia trưởng và những người có quyền lực nhất trong ngành công nghệ đặt ra.
Luật sư Pakistan bảo vệ cộng đồng yếu thế
Luật sư nhân quyền Jalila Haider được trao giải vì những nỗ lực bảo vệ các cộng đồng yếu thế tại Pakistan trước sự đàn áp của nhà nước, tình trạng phân biệt đối xử với phụ nữ và bạo lực sắc tộc.
Bà là nữ luật sư đầu tiên thuộc cộng đồng Hazara tại Pakistan và đã sử dụng pháp luật để đấu tranh chống sự đàn áp dựa trên sắc tộc, giới tính và chế độ gia trưởng, với quan điểm rằng không ai có thể bị coi là bất hợp pháp chỉ vì thân phận của mình.
Theo Right Livelihood, kết hợp hoạt động pháp lý với hỗ trợ cộng đồng tự bảo vệ quyền lợi, bà Haider đã góp phần giúp hàng nghìn người thuộc các nhóm dân tộc, tôn giáo, người thuộc các nhóm thiểu số về giới và người tị nạn tiếp cận công lý. Văn phòng luật của bà cũng hỗ trợ hơn 600 nhà hoạt động chính trị và bảo vệ nhân quyền khôi phục quyền tự do đi lại.
Mạng lưới Nữ nông dân bảo vệ quyền về đất đai
Rural Women’s Assembly, mạng lưới hơn 178.000 nông dân quy mô nhỏ tại 11 quốc gia miền Nam châu Phi, được trao giải vì những nỗ lực tập hợp và tổ chức phụ nữ nông thôn nhằm bảo vệ quyền sử dụng đất, nguồn giống và quyền tự quyết đối với cơ thể trước sự chi phối của doanh nghiệp và chế độ gia trưởng. Tổ chức này đã xây dựng 24 địa điểm để nông dân nhân giống và lưu giữ các nguồn hạt giống phục vụ gieo trồng, đồng thời ghi nhận hàng trăm giống cây trồng địa phương. Những hoạt động này góp phần duy trì các tập quán bảo tồn và trao đổi giống cây truyền thống.
Tổ chức luật Gruzia bảo vệ nền dân chủ
Georgian Young Lawyers’ Association (GYLA), tổ chức luật sư trẻ Gruzia, được trao giải vì những nỗ lực xây dựng và bảo vệ nền dân chủ, đồng thời duy trì hoạt động xã hội trong bối cảnh các biện pháp đàn áp ngày càng gia tăng.
Tổ chức được thành lập năm 1994 bởi các luật sư tình nguyện, những người từng tham gia soạn thảo bản hiến pháp đầu tiên của Gruzia sau khi nước này giành độc lập.
Theo Right Livelihood, tổ chức đã đạt được nhiều kết quả pháp lý quan trọng, góp phần định hình chính sách quốc gia, trong đó có các quy định bảo vệ người khuyết tật, bảo đảm giáo dục miễn phí cho trẻ em và bồi thường cho các nạn nhân bị đàn áp dưới thời Liên Xô.
Nhà nghiên cứu AI cảnh báo tác hại của công nghệ
Nhà nghiên cứu AI Timnit Gebru, sinh tại Ethiopia trong một gia đình gốc Eritrea, được vinh danh vì những nỗ lực phản đối tình trạng quyền lực trong lĩnh vực AI tập trung vào một số ít công ty và thúc đẩy phát triển công nghệ dựa trên công bằng, trải nghiệm thực tế và quyền tự quyết của con người. Bà Gebru là người sáng lập Distributed AI Research Institute, tổ chức nghiên cứu về AI.
