Ngày 13/7/1996, Đảng bộ Than Quảng Ninh chính thức được thành lập, đáp ứng yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, thống nhất của tổ chức Đảng đối với ngành Than. Đây là dấu mốc quan trọng, gắn công tác xây dựng Đảng với nhiệm vụ tổ chức sản xuất, kinh doanh, lập lại trật tự khai thác và chăm lo đời sống người lao động.
Kiện toàn tổ chức Đảng từ yêu cầu thực tiễn
Những năm đầu thập niên 1990, công cuộc đổi mới kinh tế đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức, sắp xếp lại ngành Than, đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế đất nước. Ngày 10/10/1994, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định thành lập Tổng Công ty Than Việt Nam (nay là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam), tập trung quản lý, chấm dứt tình trạng khai thác tự phát, lập lại trật tự trong sản xuất và kinh doanh than. Mô hình tổ chức mới đòi hỏi phải kiện toàn tổ chức Đảng, bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp, thống nhất đối với hoạt động của ngành.
Tổng Công ty Than Việt Nam (TVN) khi đó có 46 đơn vị thành viên, trong đó có 29 đơn vị nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Đó là khối các đơn vị lớn, chủ yếu thực hiện nhiệm vụ khai thác, kinh doanh than (chiếm 90% sản lượng của TVN thời điểm đó) và khối các đơn vị cơ khí, trường dạy nghề của TVN. Lúc này cả 29 đơn vị trên có công tác chuyên môn trực thuộc TVN (trụ sở chính tại Hà Nội), song tổ chức Đảng lại trực thuộc Tỉnh ủy Quảng Ninh. Do vậy có những bất cập trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp trên đối với các cơ sở vì các tổ chức không đồng bộ. Bên cạnh đó, số lượng tổ chức cơ sở Đảng trực thuộc Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lớn gây khó khăn cho Tỉnh ủy Quảng Ninh trong việc theo dõi, nắm bắt tình hình hoạt động của đơn vị trực thuộc. Để khắc phục những hạn chế nêu trên và phát huy tốt hơn vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng trong doanh nghiệp, ngày 13/7/1996 Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh ban hành Quyết định số 43-QĐ/TU thành lập Đảng bộ Than Quảng Ninh (TQN) là Đảng bộ cấp trên cơ sở, trực thuộc Tỉnh ủy Quảng Ninh.
Sự ra đời của Đảng bộ tạo điều kiện thống nhất công tác lãnh đạo, gắn xây dựng Đảng với nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh. Khi mới thành lập, Đảng bộ có 29 tổ chức cơ sở Đảng với hơn 10.000 đảng viên.
Ông Nguyễn Danh Ký, nguyên Bí thư đầu tiên Đảng ủy Than Quảng Ninh, khẳng định: “Sự ra đời của Đảng bộ Than Quảng Ninh ngày 13/7/1996 là một tất yếu khách quan của lịch sử, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của ngành Than và công tác xây dựng Đảng tại vùng công nghiệp trọng điểm của đất nước. Vùng mỏ Quảng Ninh là cái nôi của giai cấp công nhân Việt Nam, nơi tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" được hun đúc qua các phong trào đấu tranh, lao động và sản xuất. Việc thành lập Đảng bộ Than Quảng Ninh đã đáp ứng yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, thống nhất của tổ chức Đảng đối với hoạt động của ngành, gắn công tác xây dựng Đảng với nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh và chăm lo đời sống người lao động”.
Những năm đầu hoạt động, Đảng bộ Than Quảng Ninh phải đối mặt với nhiều khó khăn, nhất là cuộc khủng hoảng kinh tế khu vực giai đoạn 1997-1999 khiến thị trường tiêu thụ than thu hẹp, sản xuất, kinh doanh gặp nhiều trở ngại. Trước tình hình đó, Đảng ủy Than Quảng Ninh chủ động phối hợp với lãnh đạo Tổng Công ty Than Việt Nam thống nhất các giải pháp lãnh đạo, chỉ đạo sản xuất, kinh doanh; xây dựng quy chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm của tổ chức Đảng trong thực hiện nhiệm vụ chính trị. Đảng bộ tập trung lãnh đạo các đơn vị đẩy mạnh sản xuất than, đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển các ngành nghề như cơ khí, vật liệu nổ công nghiệp, xây dựng và dịch vụ; đồng thời kiên quyết xóa bỏ tình trạng khai thác, kinh doanh than trái phép, lập lại trật tự trong hoạt động của ngành. Các phong trào thi đua lao động sản xuất được phát động rộng khắp, khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó của cán bộ, đảng viên và người lao động.
Cùng với sự phát triển của ngành Than, công tác phối hợp của Đảng ủy Than Quảng Ninh ngày càng được mở rộng. Bên cạnh Đảng ủy Tập đoàn và Công đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam, Đảng ủy chủ động phối hợp với các thành ủy, huyện ủy, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tại những địa bàn liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh than và người lao động; đồng thời phối hợp với Ủy ban Kiểm tra, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy trong thực hiện các nhiệm vụ liên quan. Sự phối hợp đồng bộ giữa các tổ chức Đảng, cơ quan, đơn vị đã góp phần huy động nguồn lực, giữ vững kỷ cương trong sản xuất, kinh doanh và tạo điều kiện để ngành Than phát triển ổn định. Qua từng giai đoạn, hoạt động sản xuất, kinh doanh của hầu hết các đơn vị từng bước đạt hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn; điều kiện làm việc, ăn ở, đi lại, nghỉ ngơi và thu nhập của người lao động ngày càng được cải thiện.
Phát huy vai trò hạt nhân chính trị
Trải qua 30 năm xây dựng và phát triển, Đảng bộ Than Quảng Ninh không ngừng củng cố tổ chức, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các tổ chức cơ sở Đảng. Từ 29 tổ chức cơ sở Đảng với 10.094 đảng viên khi thành lập, đến nay Đảng bộ có 47 cơ sở Đảng trực thuộc với hơn 23.000 đảng viên. Quy mô tổ chức ngày càng mở rộng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng sinh hoạt Đảng, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên và đổi mới phương thức lãnh đạo sát với thực tiễn doanh nghiệp.
Trong suốt chặng đường đó, Đảng ủy Than Quảng Ninh bám sát chỉ đạo của Tỉnh ủy Quảng Ninh, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị. Sự thống nhất về mục tiêu, quan điểm và trách nhiệm giữa hai đảng ủy góp phần đưa nghị quyết của các cấp ủy vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát huy vai trò của tổ chức Đảng trong thực hiện nhiệm vụ của doanh nghiệp.
Theo đồng chí Ngô Hoàng Ngân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam: Trong quá trình xây dựng và phát triển, Đảng ủy Than Quảng Ninh cùng Đảng ủy Tập đoàn duy trì sự phối hợp đồng bộ trong lãnh đạo, chỉ đạo, gắn xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh với hoàn thành nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh. Dù phải đối mặt với biến động kinh tế, thị trường tiêu thụ than, thiên tai và những khó khăn trong từng giai đoạn, TKV vẫn nỗ lực duy trì sản xuất, bảo đảm cung ứng than theo hợp đồng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp. Việc làm, thu nhập, điều kiện làm việc và đời sống của người lao động từng bước được cải thiện.
Vai trò lãnh đạo của Đảng bộ Than Quảng Ninh được thể hiện rõ trong giai đoạn 2020-2025, khi ngành Than chịu tác động của đại dịch Covid-19, biến động thị trường và những thiệt hại nặng nề do bão Yagi năm 2024. Bám sát tình hình thực tế, Đảng ủy Than Quảng Ninh phối hợp với Đảng ủy TKV lãnh đạo các đơn vị thực hiện đồng bộ giải pháp điều hành sản xuất, nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, chủ động cân đối sản xuất và tiêu thụ than. Các đơn vị cũng đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa, từng bước đưa công nghệ hiện đại vào khai thác hầm lò và khai thác lộ thiên, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, cải thiện điều kiện làm việc và bảo đảm an toàn lao động.
Giai đoạn 2020-2025, các đơn vị trực thuộc Đảng bộ Than Quảng Ninh sản xuất hơn 170 triệu tấn than nguyên khai, chiếm trên 74% tổng sản lượng toàn TKV; đóng góp vào doanh thu toàn Tập đoàn hơn 900.000 tỷ đồng. Năm 2025, sản lượng than sạch của các đơn vị TKV trên địa bàn Quảng Ninh đạt 37,5 triệu tấn; Tập đoàn nộp ngân sách nhà nước khoảng 24.000 tỷ đồng, trong đó ngân sách Quảng Ninh khoảng 16.910 tỷ đồng.
Cùng với phát triển sản xuất, Đảng ủy Than Quảng Ninh phối hợp với Đảng ủy TKV chỉ đạo các đơn vị thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường, cải tạo, phục hồi môi trường vùng than, hướng tới tiêu chí “Sáng - Xanh - Sạch”. Công tác chăm lo người lao động tiếp tục được chú trọng thông qua đầu tư khu tập thể, nhà ăn, nhà tắm giặt, trạm y tế, phương tiện đưa đón công nhân và thiết bị phục vụ lao động hầm lò. Các hoạt động thăm hỏi gia đình chính sách, hỗ trợ công nhân khó khăn, chăm lo Tết cho người lao động được duy trì, góp phần củng cố sự gắn bó của công nhân với doanh nghiệp.
Đặc biệt, ngày 16/1/2026, Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đã chuyển giao 18 tổ chức cơ sở Đảng với 12.745 đảng viên về trực thuộc Đảng ủy Than Quảng Ninh. Việc chuyển giao góp phần kiện toàn tổ chức Đảng trong ngành Than trên địa bàn, tạo thuận lợi cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo sát với thực tiễn. Đảng ủy Than Quảng Ninh tập trung kiện toàn tổ chức, hoàn thiện quy chế, chương trình công tác, nâng cao năng lực lãnh đạo của các cấp ủy, gắn công tác xây dựng Đảng với nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động và bảo vệ môi trường.
Trải qua 30 năm xây dựng và trưởng thành, Đảng bộ Than Quảng Ninh không ngừng củng cố tổ chức, nâng cao năng lực lãnh đạo, góp phần thực hiện nhiệm vụ chính trị và sản xuất, kinh doanh của ngành Than. Với những thành tích xuất sắc, năm 2007, Đảng bộ được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì; năm 2015 được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất; nhiều năm được Tỉnh ủy Quảng Ninh công nhận là Đảng bộ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục được phát huy, tạo nền tảng để Đảng bộ thực hiện tốt nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Bước vào giai đoạn mới, ngành Than đứng trước yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo đảm an ninh năng lượng. Đảng bộ Than Quảng Ninh tiếp tục phối hợp với Đảng bộ TKV đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở Đảng, phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên; đồng thời gắn nhiệm vụ xây dựng Đảng với nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất và chăm lo đời sống người lao động. Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục là nền tảng để Đảng bộ cùng các đơn vị trong TKV phát huy nội lực, hoàn thành nhiệm vụ được giao, đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành Than và thành phố Quảng Ninh.
