Ngày 5/2, Hiệp ước New START, thỏa thuận cuối cùng giữa Mỹ và Nga về kiểm soát vũ khí hạt nhân, chính thức hết hiệu lực. Phần lớn số đầu đạn hạt nhân trên toàn thế giới hiện nay thuộc sở hữu của hai quốc gia này. Đây cũng là lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, không còn bất kỳ giới hạn pháp lý nào đối với kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga. Lên tiếng khi thỏa thuận hạt nhân cuối cùng hết hạn, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố không ủng hộ việc duy trì các giới hạn hiện nay và mong muốn một thỏa thuận mới “tốt hơn”.
Hiệp ước New START được ký năm 2010 giữa Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev tại Praha, Cộng hòa Czech, trong bối cảnh hai nước tìm cách khép lại những hệ quả nguy hiểm của cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân thời Chiến tranh Lạnh. Hiệp ước có thời hạn ban đầu 10 năm và được gia hạn một lần duy nhất thêm 5 năm vào năm 2021, trước khi chính thức chấm dứt hiệu lực vào ngày 5/2.
Theo các số liệu công bố chính thức, Mỹ và Nga hiện sở hữu khoảng 90% tổng số đầu đạn hạt nhân trên toàn thế giới. Trong đó, Mỹ có khoảng 5.200 đầu đạn, còn Nga sở hữu gần 5.900 đầu đạn, bao gồm cả đầu đạn đang triển khai, dự trữ và chờ tháo dỡ. Hiệp ước New START từng đặt ra các giới hạn pháp lý rõ ràng, theo đó mỗi bên không được triển khai quá 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược và tối đa 700 phương tiện mang phóng triển khai, gồm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom chiến lược. Hiệp ước New START chấm dứt đã khiến hai kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới không còn bất kỳ cơ chế ràng buộc nào, lần đầu tiên trong hơn nửa thế kỷ, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ chạy đua vũ trang hạt nhân không kiểm soát.
Tổng thống Nga Vladimir Putin từng tuyên bố, Nga sẵn sàng tiếp tục tuân thủ các giới hạn cốt lõi của New START thêm 1 năm, với điều kiện Mỹ cũng làm điều tương tự, nhằm tránh kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang mới, song phía Mỹ không phản hồi đề xuất này. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng, một hiệp ước mới cần có sự tham gia của Trung Quốc – điều Bắc Kinh nhiều lần bác bỏ.
Phát biểu trên mạng xã hội Truth Social ngày 5/2, ông Trump cho rằng, thay vì gia hạn New START – mà ông gọi là “một thỏa thuận đàm phán tồi”, Mỹ nên xây dựng một hiệp ước hạt nhân mới, hiện đại và bền vững hơn.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết, Moskva đánh giá “tiêu cực” việc hiệp ước hết hiệu lực, song khẳng định Nga sẽ tiếp tục tiếp cận vấn đề ổn định hạt nhân một cách “cân bằng và có trách nhiệm”, dựa trên lợi ích quốc gia và tình hình an ninh hiện nay. Ông nhấn mạnh, Nga sẵn sàng đối thoại nếu nhận được tín hiệu mang tính xây dựng.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Nga cảnh báo nước này sẽ triển khai các biện pháp quân sự – kỹ thuật cần thiết nhằm đối phó với những mối đe dọa mới đối với an ninh quốc gia.
Cùng ngày, quân đội Mỹ và Nga thông báo nhất trí khôi phục đối thoại quân sự cấp cao, sau cuộc gặp giữa các quan chức hai bên tại Abu Dhabi, đánh dấu kênh liên lạc đầu tiên kể từ khi bị đình chỉ năm 2021.
