Ngày 18/10, Iran tuyên bố nước này không còn bị ràng buộc bởi các hạn chế trong chương trình hạt nhân, sau khi thỏa thuận lịch sử kéo dài 10 năm giữa Tehran và các cường quốc chính thức hết hiệu lực, song vẫn khẳng định “cam kết với con đường ngoại giao”.
Theo nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ), “ngày chấm dứt hiệu lực” của thỏa thuận hạt nhân được ấn định là 18/10/2025, đúng 10 năm sau khi văn kiện được thông qua.
Cụ thể, Bộ Ngoại giao Iran ra tuyên bố nêu rõ: “Kể từ thời điểm này, toàn bộ các điều khoản của thỏa thuận, bao gồm những hạn chế đối với chương trình hạt nhân của Iran và các cơ chế liên quan, đều được xem là chấm dứt hiệu lực”. Tuyên bố đồng thời khẳng định: “Iran kiên định bày tỏ cam kết với con đường ngoại giao”.
Tháng 7 vừa qua, Iran đình chỉ hợp tác với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) sau khi xảy ra xung đột với Israel, cho rằng cơ quan này đã không lên án các vụ tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào cơ sở hạt nhân của nước này. Chiến dịch không kích chưa từng có của Israel cùng các đòn đáp trả của Iran trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày đã khiến các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Tehran và Washington bị đình trệ.
Theo sáng kiến của nhóm E3 (gồm Anh, Pháp và Đức), các biện pháp trừng phạt toàn diện của LHQ đối với Iran đã được khôi phục hồi cuối tháng 9, lần đầu tiên trong một thập kỷ. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong thư gửi LHQ ngày 18/10 khẳng định việc thỏa thuận năm 2015 hết hiệu lực khiến các biện pháp trừng phạt “trở nên vô hiệu”.
Những diễn biến này tiếp tục làm gia tăng căng thẳng giữa Tehran và các nước châu Âu ký kết thỏa thuận. E3 cáo buộc Iran không hợp tác với IAEA và kêu gọi Tehran quay lại bàn đàm phán với Mỹ. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Iran cho rằng nỗ lực của nước này nhằm khôi phục các trao đổi với IAEA – vốn dẫn tới thỏa thuận tại Cairo – đã bị ảnh hưởng bởi hành động của ba quốc gia châu Âu.
Thỏa thuận hạt nhân lịch sử hồi năm 2015, hay còn được biến đến với tên gọi Kế hoạch Hành động chung Toàn diện (JCPOA) mà Iran đã ký với Nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nga và Trung Quốc) từng dẫn tới việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt quốc tế nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo Iran, đổi lấy việc Tehran hạn chế chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, văn kiện này đã rơi vào tình trạng đổ vỡ kể từ khi Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump vào năm 2018, sau đó Iran cũng dần rút lại các cam kết của mình.
Việc nhóm E3 thúc đẩy Hội đồng Bảo an LHQ tái áp đặt các biện pháp trừng phạt hồi tháng trước đã khiến thỏa thuận trên thực tế trở nên vô hiệu.
Các nước phương Tây từ lâu cáo buộc Iran tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân – điều mà Tehran nhiều lần bác bỏ, khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích dân sự như sản xuất năng lượng.
Thỏa thuận giới hạn mức làm giàu urani của Iran ở ngưỡng 3,67%, đổi lại là việc dỡ bỏ trừng phạt và cho phép IAEA giám sát chặt chẽ các hoạt động hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, sau khi Washington rút khỏi thỏa thuận năm 2018 và tái áp đặt trừng phạt, Tehran đã bắt đầu trở lại chương trình hạt nhân.Theo IAEA, Iran hiện là quốc gia phi hạt nhân duy nhất làm giàu urani tới 60%./.
