Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở Quảng Ninh những năm gần đây đã thực sự lan tỏa sâu rộng, trở thành động lực quan trọng gắn kết cộng đồng và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của nhân dân. Với cách làm sáng tạo của các cấp, ngành, địa phương, phong trào góp phần hình thành nếp sống văn minh, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Kết quả dễ thấy nhất là hạ tầng văn hóa cơ sở được hoàn thiện, nhà văn hóa thôn, khu phố hiện diện ở khắp nơi, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi diễn ra các hoạt động văn nghệ quần chúng, thể thao và sinh hoạt chính trị - xã hội. Toàn tỉnh hiện có 1.452/1.452 thôn, khu phố có nhà văn hóa và được lắp đặt dụng cụ tập luyện thể dục thể thao cơ bản; nhiều khu dân cư chủ động kết hợp nguồn lực xã hội hóa để nâng cấp các điểm sinh hoạt công cộng.
Nhiều doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân góp công góp sức sửa chữa, nâng cấp các thiết chế văn hóa thể thao ở cơ sở. Hiện toàn tỉnh có 5 điểm chiếu phim, 30 sân tennis, 167 bể bơi, 133 sân bóng đá cỏ nhân tạo... do doanh nghiệp, tư nhân đầu tư xây dựng. Qua đó, nhiều hoạt động hội thi, hội diễn văn hóa, văn nghệ được tổ chức thường niên.
Phong trào xây dựng gia đình văn hóa, thôn, khu phố văn hóa được triển khai rộng khắp, trở thành tiêu chí để mỗi cộng đồng tự phấn đấu, từng bước hình thành chuẩn mực ứng xử công dân. Việc xét tặng các danh hiệu “Gia đình văn hoá”, “Thôn, khu phố văn hoá” được tổ chức công khai, minh bạch, tạo động lực cho nhiều hộ gia đình duy trì nếp sinh hoạt văn hóa, giữ gìn truyền thống gia phong, khuyến khích học tập, lao động, đóng góp cho cộng đồng. Năm 2025, tỷ lệ hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” và khu dân cư đạt “Thôn, khu phố văn hóa” là 95% và 97%.
Sự gắn kết giữa phong trào xây dựng đời sống văn hóa với các chương trình phát triển khác, như: Xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, an sinh xã hội và phát triển du lịch văn hóa được triển khai chặt chẽ. Những mô hình “Đoạn đường tự quản”, “Tổ tự quản an ninh”, câu lạc bộ văn nghệ, tổ thể dục buổi sáng… đã góp phần làm cho đời sống cộng đồng thêm phong phú, an toàn, thân thiện.
Công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa được chú trọng, là điểm tựa cho phát triển du lịch văn hóa - sinh thái. Quảng Ninh đang sở hữu 641 di tích, 362 di sản văn hoá phi vật thể đã kiểm kê, 19 di sản văn hoá phi vật thể nằm trong danh mục quốc gia về di sản văn hoá phi vật thể, 1 di sản văn hóa phi vật thể là thực hành then của người Tày, Nùng, Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại. Đây là nguồn tài nguyên quý giá trong việc tạo thế mạnh, nguồn lực, thương hiệu và sự khác biệt của Quảng Ninh đối với việc phát triển dịch vụ, du lịch của tỉnh.
Các hoạt động trùng tu, tôn tạo và hỗ trợ nghệ nhân đã làm sống lại nhiều giá trị tốt đẹp, đồng thời mở ra cơ hội cho các sản phẩm văn hóa - du lịch gắn với cộng đồng. Đến nay, trên địa bàn tỉnh có 32 nghệ nhân trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, 59 Nghệ nhân dân gian Việt Nam, 2 Nghệ sĩ Nhân dân, 17 Nghệ sĩ Ưu tú, 129 Nghệ sĩ Vùng mỏ.
Đóng góp quan trọng vào việc xây dựng đời sống văn hóa là sự tham gia tích cực của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và lực lượng công nhân lao động. Từ hoạt động “Hát cho công nhân nghe, nghe công nhân hát”, đến các câu lạc bộ công nhân xa nhà, phong trào văn hóa nơi công sở và doanh nghiệp... đã góp phần xây dựng văn hóa làm việc, kỷ cương lao động và tinh thần sẻ chia trong cộng đồng người lao động.
Thể dục thể thao quần chúng là một trong những hoạt động trụ cột làm sống động đời sống văn hóa. Tỷ lệ người dân Quảng Ninh tập luyện thể dục thể thao thường xuyên đạt trên 40% dân số, các điểm tập luyện công cộng phủ rộng đến thôn, khu; phong trào rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ đã trở thành thói quen, tạo nên sắc diện mới cho các khu dân cư.
Yếu tố quyết định cho thành công của phong trào chính là công tác lãnh đạo, chỉ đạo và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các ngành, địa phương, đoàn thể và nhân dân. Sở VH-TT&DL cùng các đơn vị liên quan đã chủ động xây dựng kế hoạch, ban hành hướng dẫn, đồng thời đổi mới hình thức tuyên truyền thông qua việc sân khấu hóa, các clip, pano, infographic để tiếp cận đa dạng đối tượng. Sự chú trọng vào công tác khen thưởng, biểu dương các tập thể, cá nhân tiêu biểu cũng là động lực quan trọng để phong trào lan tỏa, được người dân tin và ủng hộ.
Cùng với đó, việc cụ thể hóa phong trào vào hoạt động chuyên môn của các ngành, như văn hóa học đường, văn hóa công sở, “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”… đã giúp đưa các giá trị văn hóa vào đời sống hằng ngày; góp phần tạo nên một môi trường xã hội văn minh, nhân văn và tiến bộ.
Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở Quảng Ninh đang ngày càng khẳng định sức lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống xã hội. Từ những việc làm thiết thực ở mỗi gia đình, mỗi khu dân cư, đến sự chung tay của các cấp, ngành và cộng đồng doanh nghiệp, các giá trị văn hóa tốt đẹp trên địa bàn tỉnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và phát huy. Phong trào không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, mà còn tạo nền tảng quan trọng để Quảng Ninh phát triển bền vững, xây dựng hình ảnh một địa phương năng động, nhân văn và giàu bản sắc.
