Hơn nửa thế kỷ sáng tác, nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê dành nhiều tâm huyết khắc họa hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh, lưu giữ ký ức lịch sử bằng những hình khối và biểu tượng bền sâu.
Nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê (SN 1946, quê Hà Tĩnh), tốt nghiệp Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam năm 1972, sớm bén duyên với Vùng mỏ. Ông coi Quảng Ninh như quê hương thứ hai, nơi ông dành gần trọn đời nghề để sáng tác về Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng những dấu mốc lịch sử của vùng than. Nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê kể: “Cơ duyên đưa tôi đến với tượng Bác Hồ bắt đầu từ năm 1969, khi đang học mỹ thuật trong hoàn cảnh sơ tán và nghe tin Bác qua đời. Dưới sự hướng dẫn của thầy chủ nhiệm Khoa Điêu khắc Nguyễn Phước Sanh, tôi cùng các sinh viên tham gia làm tượng chân dung Bác phục vụ lễ truy điệu. Công việc ấy không chỉ là nhiệm vụ trong thời khắc lịch sử, mà còn mở ra mạch sáng tác theo tôi suốt đời”.
Câu chuyện sáng tác về Bác không chỉ khơi dậy sự tìm tòi, sáng tạo, mà còn mở ra một mạch cảm xúc theo nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê suốt hành trình làm nghề. Trở lại trường, từ cảm xúc dồn nén ấy ông tiếp tục theo đuổi sáng tạo hình tượng Bác Hồ trong điều kiện tư liệu vô cùng thiếu thốn, chủ yếu chỉ là những bức ảnh đen trắng mờ trên báo in. Để khắc họa đúng thần thái của Bác Hồ, ông phải chắt lọc từng chi tiết, từng đường nét. Chính sự nghiêm cẩn ấy giúp tác phẩm đầu tay về chân dung Bác bằng thạch cao, sáng tác năm 1970, trở thành dấu mốc đầu tiên trên hành trình sáng tác bền bỉ của ông.
Từ điểm khởi đầu đó, hình tượng Bác Hồ trở thành mảng sáng tác lớn, bền bỉ và giàu dấu ấn nhất trong sự nghiệp của nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê. Không chỉ dừng ở chân dung, ông đưa hình tượng Bác vào những không gian lịch sử, những địa danh cụ thể, đặc biệt là ở Quảng Ninh. Bức phù điêu “Bác thăm đội trồng rừng”, sáng tác năm 1999 bằng chất liệu thạch cao, kích thước 130x98cm là một tác phẩm tiêu biểu, từng được tham gia Triển lãm mỹ thuật 10 tỉnh Đồng bằng sông Hồng. Ở tác phẩm này, hình tượng Bác gắn với màu xanh của rừng, với tinh thần lao động, xây dựng, thể hiện sự quan tâm của Người đối với tương lai lâu dài của vùng đất.
Một dấu ấn khác là tác phẩm “Bác Hồ về thăm Cô Tô”, bố cục lớn gồm 22 nhân vật, dài 6m, cao 3m, hoàn thành năm 1979 sau nhiều tháng thực hiện. Tác phẩm không chỉ tái hiện một chuyến thăm, mà còn dựng lại không khí lịch sử, tình cảm của Bác với nhân dân vùng biển đảo.
Cùng mạch ấy, tượng nhóm “Cháu mãi khắc ghi lời căn dặn của Bác Hồ”, sáng tác năm 2008, khắc họa hình ảnh Bác với thế hệ trẻ, gợi nhắc lời căn dặn và tầm nhìn của Người về tương lai. Tác phẩm này từng được tham gia triển lãm nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, đoạt giải Nhì, không có giải Nhất tại cuộc thi về đề tài học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2009; đồng thời đoạt giải Nhì Giải thưởng Văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2006-2010.
Trong số những tác phẩm về Bác, còn có tượng Bác toàn thân bằng thạch cao, sáng tác năm 1980; chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng tác năm 1976; cùng nhiều tranh, tượng, phù điêu khác. Có thể nói, qua từng giai đoạn, nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê không chỉ tạc lại dung mạo Bác, mà cố gắng tìm đến chiều sâu tinh thần: Sự giản dị, nhân hậu, gần dân và tầm vóc lớn lao của vị lãnh tụ kính yêu.
Điểm đáng quý ở nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê là ông luôn đặt hình tượng Bác trong mối liên hệ với Quảng Ninh, với người lao động và vùng than - biển đảo. Bởi vậy, các tác phẩm của ông giống như những lát cắt ký ức, phản ánh lịch sử Vùng mỏ bằng ngôn ngữ điêu khắc giàu tính hình tượng.
Bên cạnh mảng sáng tác về Bác Hồ, nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê còn để lại nhiều tác phẩm về văn hóa, lịch sử Vùng mỏ và người thợ mỏ, cho thấy sự quan tâm sâu sắc tới con người Quảng Ninh. Với những đóng góp bền bỉ, nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê đã được trao tặng nhiều phần thưởng, như Huy chương Vì sự nghiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam, Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam, Huy chương Kháng chiến hạng Nhì, Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa và Thông tin. Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất đối với ông vẫn là việc các tác phẩm được lưu giữ trong đời sống hôm nay. Qua những khối tượng lặng im ấy, người xem vẫn nhận ra một nghệ sĩ cả đời cần mẫn tạc hình Bác, tạc hình Vùng mỏ.
