Giữa mây phủ bảng lảng, không gian mờ sương trên đỉnh non thiêng Yên Tử, có những con người ngày ngày lặng lẽ bước qua dốc đá, bám trụ giữa núi rừng để gìn giữ sự bình yên cho miền đất Phật. Công việc của họ không ồn ào, không nhiều người biết đến, nhưng phía sau hình ảnh một Yên Tử linh thiêng, an toàn, văn minh trong lòng du khách là biết bao nhọc nhằn, tận tụy của những người làm công tác quản lý, bảo tồn di sản nơi đây.
Những ngày bám núi giữa mây ngàn
Đội Quản lý di tích Yên Tử (Trung tâm Bảo tồn di sản Yên Tử) hiện có 29 cán bộ, nhân viên, chia thành các tổ công tác thường trực từ chùa Trình, chùa Giải Oan, chùa Hoa Yên đến An Kỳ Sinh, chùa Đồng và địa bàn khu vực Tây Yên Tử. Công việc với nhiều nhiệm vụ từ đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, cứu hộ cứu nạn, phối hợp bảo vệ rừng...; đồng thời, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi tuyên truyền tôn giáo trái phép, mê tín dị đoan, góp phần giữ gìn môi trường tín ngưỡng văn minh, đúng quy định tại khu di tích. Ở bất cứ khu vực nào có du khách hành hương, tham quan đều có sự hiện diện của các cán bộ, nhân viên Đội Quản lý di tích Yên Tử để kịp thời hướng dẫn, hỗ trợ và đảm bảo an toàn cho du khách.
Theo chân tổ công tác An Kỳ Sinh - chùa Đồng trong một ngày mây phủ dày đặc trên đỉnh núi, chúng tôi mới cảm nhận rõ sự nhọc nhằn của những con người đang ngày đêm gìn giữ di sản. Con đường núi quanh co, bậc đá trơn trượt vì hơi nước, phủ kín không gian bằng không khí lạnh ẩm đặc trưng nơi non cao. Những cán bộ, nhân viên Đội Quản lý di tích Yên Tử vẫn âm thầm thực hiện và hoàn thành công việc của mình mỗi ngày. Có lẽ chính tình yêu nghề, lòng tự hào với di sản và trách nhiệm giữ gìn non thiêng mới giúp họ vượt qua những tháng ngày chưa bao giờ nguôi vất vả ấy.
Gắn bó với Yên Tử suốt hơn 20 năm, anh Trương Công Định (SN 1967), Đội phó Đội Quản lý di tích Yên Tử, thuộc từng cung đường, từng bậc đá và hiểu rõ từng đổi thay của núi rừng nơi đây. Với anh, Yên Tử không chỉ là nơi làm việc mà đã trở thành một phần gắn bó máu thịt trong cuộc đời. Suốt 10 năm nay, anh Định gần như quen với việc trực xuyên các ngày 29, 30 Tết ở điểm trực. Khi nhiều gia đình sum họp đón năm mới, anh và đồng đội vẫn ở trên núi, lặng lẽ thực hiện nhiệm vụ để đón những vị khách đầu tiên đến hành hương nơi cửa Phật.
Anh Định chia sẻ: “Chúng tôi luôn duy trì chế độ thường trực 24/24 giờ để kịp thời xử lý mọi tình huống. Riêng tổ công tác An Kỳ Sinh - chùa Đồng nằm ở vị trí cao và xa nhất nên lực lượng đều là nam giới để đảm bảo sức khỏe, khả năng cơ động. Công việc đặc thù khiến anh em gần như sống trên núi nhiều hơn ở nhà. Những ngày mưa gió, đường dốc trơn trượt, mây phủ dày đặc, việc di chuyển và thực hiện nhiệm vụ càng thêm gian nan”.
Mùa lễ hội xuân Yên Tử kéo dài từ mùng 10 tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch là thời điểm khách cao điểm nhất trong năm. Khi hàng vạn du khách hành hương về miền đất Phật, guồng quay công việc của các cán bộ, nhân viên cũng căng mình theo từng dòng người. Những ngày này, cán bộ, nhân viên của tổ công tác An Kỳ Sinh - chùa Đồng thường trực cả tuần thậm chí hơn nửa tháng mới được luân phiên về nhà.
Mỗi chuyến về nhà rồi trở lại núi của các anh không chỉ có quần áo, đồ dùng cá nhân mà là những túi thực phẩm to nhỏ được chuẩn bị đủ cho cả tuần sinh hoạt. Bên cạnh đảm bảo các nhiệm vụ công việc, các anh thay nhau nấu cơm, dọn dẹp, san sẻ từng việc nhỏ để duy trì nhịp sống nơi đỉnh non cao. Hằng ngày, theo phân công, các nhân viên của tổ công tác An Kỳ Sinh - chùa Đồng lại di chuyển từ An Kỳ Sinh lên chùa Đồng thực hiện nhiệm vụ từ 7h30 đến 19h-20h mới gặp nhau trong bữa cơm tối. Đó cũng là lúc họ trao đổi lại toàn bộ công việc trong ngày. Vào mùa cao điểm, lực lượng còn được tăng cường sang khu vực Tây Yên Tử để hướng dẫn, đón tiếp du khách từ phía Bắc Ninh sang hành hương.
Là người con sinh ra và lớn lên dưới chân núi Yên Tử, anh Vũ Quang Mạnh (SN 1976) đã dành gần trọn quãng thời gian công tác của mình cho Yên Tử. Bắt đầu công tác từ năm 1996, anh là một trong những người chứng kiến nhiều đổi thay của Yên Tử qua từng giai đoạn phát triển. Nhớ lại những năm tháng đầu làm việc trên núi, anh Mạnh không khỏi xúc động: “Ngày ấy trên núi chưa có điện, chưa có cáp treo, thông tin liên lạc càng hạn chế. Đêm xuống chỉ leo lét ánh nến, ánh đèn dầu. Muốn vận chuyển đồ dùng, nhu yếu phẩm đều phải gùi bộ theo đường núi. Những hôm mưa rét, đường trơn trượt, anh em đi tuần tra hay làm nhiệm vụ cứu hộ cứu nạn cực kỳ vất vả”.
“Gian nan là vậy nhưng chưa ai nghĩ sẽ bỏ cuộc, bởi ai cũng coi việc giữ gìn sự bình yên cho Yên Tử là trách nhiệm của mình. Điều khiến tôi và đồng đội thêm gắn bó chính là được chứng kiến Yên Tử từng ngày đổi thay, khang trang hơn nhưng vẫn giữ được vẻ linh thiêng vốn có. Yên Tử hôm nay trở thành Di sản văn hóa thế giới, đón ngày càng nhiều du khách trong và ngoài nước, chúng tôi thấy mọi cố gắng, hy sinh của mình đều xứng đáng và rất tự hào” - anh Mạnh bày tỏ.
Dấu ấn về điểm đến an toàn, văn minh
Không chỉ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ di sản, mỗi cán bộ, nhân viên Đội Quản lý di tích Yên Tử còn là một hướng dẫn viên đặc biệt, tích cực lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần của miền đất Phật đến với du khách bốn phương. Với họ, giữ gìn Yên Tử không chỉ là đảm bảo an ninh trật tự hay vệ sinh môi trường, mà còn là giữ gìn sự tôn nghiêm, thanh tịnh và nét đẹp văn hóa của một trung tâm Phật giáo linh thiêng. Vì thế, bên cạnh công việc chuyên môn, các cán bộ, nhân viên luôn chủ động tìm hiểu, nghiên cứu thêm về lịch sử Yên Tử, Thiền phái Trúc Lâm, Phật hoàng Trần Nhân Tông để có thể giới thiệu, giải đáp cho du khách trong mỗi hành trình hành hương.
Một số nhân viên nữ của Đội đã được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và cấp thẻ hướng dẫn viên, trực tiếp đồng hành cùng các đoàn khách trên hành trình khám phá non thiêng Yên Tử. Chị Lê Thị Việt Hồng, tổ công tác chùa Hoa Yên, Đội Quản lý di tích Yên Tử, cho biết: Song song với nhiệm vụ chuyên môn của Đội, tôi được tham gia dẫn các đoàn khách tham quan, chiêm bái. Với chúng tôi, đó không chỉ là công việc mà còn là niềm vinh dự, tự hào khi được góp phần giới thiệu hình ảnh Yên Tử đến với du khách trong và ngoài nước. Khi du khách hiểu đúng về di sản, họ sẽ thêm trân trọng và có ý thức giữ gìn hơn.
Điều khiến những người làm công tác quản lý di sản nơi đây tự hào nhất không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ, mà còn là cảm giác bình yên, hài lòng của du khách sau mỗi chuyến hành hương. Nhiều năm qua, Yên Tử luôn giữ được hình ảnh là điểm đến tâm linh an toàn, văn minh, không có hiện tượng chèo kéo, mê tín dị đoan hay mất an ninh trật tự. Để có được điều đó là sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa Đội Quản lý di tích Yên Tử với lực lượng công an, quân sự, y tế và các hộ kinh doanh trong khu di tích. Từ công tác hướng dẫn du khách, xử lý tình huống phát sinh đến cứu hộ cứu nạn đều được triển khai nhanh chóng, bài bản.
Bà Nguyễn Thị Gái, du khách đến từ tỉnh Ninh Bình, chia sẻ: “Tôi đã nhiều lần hành hương về Yên Tử và mỗi lần trở lại đều cảm nhận rõ sự văn minh, nền nếp nơi đây. Từ cách hướng dẫn, hỗ trợ du khách đến không gian sạch đẹp, trang nghiêm đều tạo cảm giác rất dễ chịu, thanh tịnh. Chính điều đó khiến chúng tôi luôn muốn quay trở lại với Yên Tử”.
Năm 2026, Quảng Ninh xác định là “Năm du lịch Yên Tử”, coi đây là định hướng trọng tâm nhằm lan tỏa giá trị di sản, nâng tầm điểm đến và thúc đẩy du lịch văn hóa tâm linh. Tỉnh đặt mục tiêu đón ít nhất 1 triệu lượt khách đến tham quan, chiêm bái Khu di tích, danh thắng Yên Tử thuộc Quần thể Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Song mới từ đầu năm đến nay, di sản đã đón khoảng 1.000.600 lượt du khách, tăng gấp 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước, vượt chỉ tiêu của cả năm 2026. Trong đó, khách lên núi đạt trên 655.000 lượt; các chùa tuyến ngoài và Trung tâm Văn hóa Trúc Lâm đón khoảng 345.600 lượt khách. Cùng với đó, chính sách miễn phí 100% vé tham quan đến hết ngày 31/12/2028 và miễn phí vé gửi xe ô tô, xe máy tại bến Hạ Kiệu đến hết ngày 31/12/2026 đã tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đông đảo du khách về với Yên Tử. Điều đó cũng đồng nghĩa với áp lực, trách nhiệm ngày càng lớn hơn đối với đội ngũ làm công tác quản lý, bảo tồn di sản trong việc giữ gìn hình ảnh Yên Tử linh thiêng, an toàn và văn minh.
Vất vả chưa bao giờ vơi đi, phía sau những con số ấn tượng về lượng khách là biết bao bước chân âm thầm của cán bộ, nhân viên Đội Quản lý di tích Yên Tử trên đỉnh núi mây phủ. Họ lặng lẽ thức cùng non thiêng, giữ cho từng mái chùa luôn thanh tịnh, từng lối đá luôn sạch sẽ, từng chuyến hành hương luôn bình an để mỗi du khách khi đến và rời Yên Tử đều mang theo cảm giác an yên nơi miền đất Phật.
