Nhiều nhà lãnh đạo châu Phi tham dự Đại hội đồng Liên hợp quốc năm nay tiếp tục kêu gọi cải tổ Hội đồng Bảo an, trong đó trao ghế thường trực cho các quốc gia thuộc châu lục. Theo họ, việc châu Phi không có đại diện thường trực trong cơ quan quyền lực nhất của Liên hợp quốc ngày càng khó chấp nhận khi nhiều vấn đề an ninh toàn cầu tác động tới 1,6 tỷ người trên lục địa này.
Từ khi khóa họp Đại hội đồng Liên hợp quốc bắt đầu ngày 22/9, nhiều nguyên thủ châu Phi đã nhấn mạnh sự thiếu vắng đại diện thường trực của châu lục tại Hội đồng Bảo an, trong bối cảnh cơ quan này xử lý các vấn đề như xung đột Ukraine, Israel - Hamas và gần đây là cuộc chiến tại Iran.
Hội đồng Bảo an gồm 15 thành viên, trong đó 5 nước thường trực là Mỹ, Nga, Pháp, Anh và Trung Quốc có quyền phủ quyết. Mười thành viên còn lại do Đại hội đồng bầu với nhiệm kỳ hai năm và không có quyền phủ quyết; châu Phi hiện nắm ba ghế không thường trực.
Yêu cầu đại diện ngày càng cấp thiết
Đòi hỏi dành ghế thường trực cho châu Phi đã được thảo luận nhiều năm tại Liên hợp quốc, nhưng một số lãnh đạo cho rằng các cuộc xung đột hiện nay khiến yêu cầu cải tổ trở nên cấp thiết hơn. Theo họ, cơ cấu đại diện hiện tại làm gia tăng nghi ngờ về tính công bằng, uy tín và cam kết của Liên hợp quốc đối với chủ nghĩa đa phương.
“Hiến chương Liên hợp quốc khẳng định mọi quốc gia đều có chủ quyền và bình đẳng. Nhưng trong những vấn đề nghiêm trọng nhất về chiến tranh và hòa bình, năm quốc gia có quyền lực thường trực mà 188 quốc gia còn lại không có. Sự bình đẳng được tuyên bố tại Đại hội đồng dừng lại trước cánh cửa Hội đồng Bảo an” - Tổng thống Kenya William Ruto phát biểu.
Các lãnh đạo châu Phi cũng nhấn mạnh quy mô dân số của lục địa và số lượng lớn các nước châu Phi trong thành viên Liên hợp quốc. Tổng thống Ethiopia Taye Atske Selassie đặt câu hỏi: “Làm thế nào một thế giới hành động theo lương tri có thể biện minh cho việc từ chối quyền đại diện bình đẳng của 1,6 tỷ người châu Phi?”.
Năm 2024, chính quyền Tổng thống Mỹ khi đó là Joe Biden tuyên bố ủng hộ bổ sung hai ghế thường trực cho các nước châu Phi tại Hội đồng Bảo an. Tuy nhiên, đề xuất này chưa dẫn tới thay đổi cơ cấu của cơ quan này.
Tổng thống Liberia Joseph Nyuma Boakai cho rằng “sự bất công mang tính lịch sử không thể tiếp tục kéo dài”, đồng thời nhấn mạnh việc điều chỉnh cơ cấu đại diện không phải là sự ưu ái dành cho châu Phi mà nhằm củng cố niềm tin, uy tín và tính chính danh của Liên hợp quốc.
AI trở thành một ví dụ mới về vấn đề đại diện
Trí tuệ nhân tạo là một trong những lĩnh vực được các lãnh đạo châu Phi viện dẫn để cho thấy vì sao các nước đang phát triển cần có tiếng nói lớn hơn trong các cơ chế ra quyết định toàn cầu.
Tổng thống Botswana Duma Boko cho rằng các nước châu Phi cần được tham gia vào quá trình xây dựng các quy tắc liên quan đến AI, đặc biệt khi nhiều khoáng sản chiến lược, đất hiếm và nguồn năng lượng cần cho sự phát triển công nghệ lại đến từ các nước đang phát triển.
“Các nước đang phát triển phải có tiếng nói thực chất trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và biện pháp bảo đảm đối với những công nghệ này, để chúng mở rộng cơ hội, hỗ trợ việc làm bền vững và củng cố dịch vụ công, đồng thời bảo vệ phẩm giá, quyền và an ninh của con người” - ông Boko nói.
Phần lớn các lãnh đạo châu Phi vẫn duy trì lập trường chung được Liên minh châu Phi (AU) thông qua từ năm 2005, trong đó yêu cầu ít nhất hai ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an.
Tổng thống Namibia Netumbo Nandi-Ndaitwah cho rằng các cuộc đàm phán về cải tổ đã kéo dài quá lâu. Trong khi đó, Tổng thống Somalia Hassan Sheikh Mohamud nhấn mạnh cải cách không phải là hành động chống lại Liên hợp quốc.
“Cải cách là cần thiết để bảo vệ tính chính danh, khôi phục niềm tin vào các thể chế và bảo đảm Liên hợp quốc vẫn có khả năng ứng phó với những thực tế của thời đại chúng ta” - ông Mohamud nói.
