Trong những năm qua, nhằm đối phó với tình trạng vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm, Trung Quốc đã xây dựng một hệ thống tương đối hoàn chỉnh về quản lý và chính sách xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến thực phẩm, đặc biệt là các sản phẩm từ sữa.
Là một phân ngành quan trọng của ngành thực phẩm và đồ uống, ngành sữa Trung Quốc đang hình thành cơ cấu quản lý kép, bao gồm giám sát do chính phủ chỉ đạo và giám sát do các hiệp hội ngành tự thực hiện. Ủy ban Y tế Quốc gia, Tổng cục Quản lý Thị trường Quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Nông thôn… chịu trách nhiệm giám sát thực hiện chính sách đối với các đơn vị liên quan trong ngành sữa theo chức năng và nhiệm vụ cụ thể của mình nhằm nâng cao chất lượng phát triển chung của ngành sữa và đảm bảo an toàn tiêu dùng cơ bản cho người dân.
Về chính sách công nghiệp, trong những năm gần đây Trung Quốc đã ban hành một loạt chính sách quốc gia nhằm điều chỉnh, hỗ trợ và khuyến khích sự phát triển, đổi mới của ngành sữa. Các chính sách như “Kế hoạch hành động 5 năm lần thứ 14 về nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành sữa” hay “Thông tư về việc triển khai dự án thúc đẩy năng lực sản xuất sữa trên toàn huyện”… đã tạo cú hích phát triển cho thị trường trong cả hoạt động sản xuất và kinh doanh.
Về mặt giám sát, do sản xuất và cung ứng sữa tươi nguyên liệu có vị trí quan trọng trong ngành công nghiệp sữa nên Chính phủ Trung Quốc không ngừng đẩy mạnh xây dựng cơ sở nguồn sữa, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm sữa tươi nguyên liệu và ổn định nguồn cung nguyên liệu nhằm tạo ra sự đảm bảo vững chắc cho phát triển sản phẩm sữa chất lượng cao. Các tiêu chuẩn về sản phẩm sữa liên tục được cải tiến, trong khi công tác giám sát các doanh nghiệp cũng được tăng cường nhằm lấy lại niềm tin của người tiêu dùng và nâng cao vị thế các thương hiệu ở trong nước. Ngoài ra, để làm phong phú hơn nữa hệ sinh thái sản phẩm sữa trong nước và kích thích hoạt động đổi mới của doanh nghiệp, Chính phủ Trung Quốc cũng tích cực thúc đẩy phát triển các danh mục sản phẩm mới nhằm mở rộng lựa chọn cho người tiêu dùng và nâng cao khả năng cạnh tranh chung của ngành.
Tuy nhiên, cùng với nhiều chính sách khuyến khích và thúc đẩy phát triển do chính phủ và các cơ quan liên quan ban hành, tình trạng vi phạm pháp luật về thực phẩm nói chung và ngành sữa nói riêng ở Trung Quốc vẫn diễn ra hết sức tinh vi và nghiêm trọng, như nhãn mác không đúng quy cách, danh mục thành phần không khớp với các thành phần thực tế, chất lượng sản phẩm kém, chênh lệch giá lớn, chưa thực sự nâng cao giá trị dinh dưỡng của sản phẩm, vẫn còn nhiều hàng nhái và các doanh nghiệp chưa tự giác chấp hành các quy định.
Để chấn chỉnh tình trạng trên, Trung Quốc đã áp dụng các giải pháp mạnh tay như tịch thu các khoản tiền và sản phẩm trái phép, phạt nặng gấp 10 - 20 lần giá trị hàng hóa vi phạm, thu hồi giấy phép và thậm chí xử lý hình sự khi có đủ các yếu tố cấu thành. Đối với các lỗi về nhãn mác, doanh nghiệp sẽ được yêu cầu chỉnh sửa theo Luật An toàn Thực phẩm và bị phạt tới 20.000 Nhân dân tệ (khoảng 2.800 USD) nếu không thực hiện.
Một trong những ví dụ điển hình từng chịu hình thức xử phạt nghiêm ở Trung Quốc là tập đoàn Tam Lộc (Sanlu) do đã sản xuất sữa kém chất lượng. Trước năm 2008, tập đoàn này đã thu mua lượng lớn sữa tươi từ các hộ nông dân chăn nuôi bò sữa, nhưng không tiến hành kiểm tra thành phần melamine nên trong sữa bột vẫn có chất này. Nguyên do là vì các hộ nông dân chăn nuôi bò sữa đã thêm bột protein có chứa melamine vào sữa tươi để tăng hàm lượng protein. Kết quả là nhiều trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ sau khi dùng sữa bột của tập đoàn Tam Lộc đã bị sỏi thận, nhiễm độc urê huyết và bệnh đầu to.
Năm 2008, công an đã tiến hành bắt giữ hình sự những người liên quan trong tập đoàn Tam Lộc vì tội sản xuất và buôn bán hàng không đảm bảo chất lượng. Tập đoàn này sau đó bị tòa án ra phán quyết nhận mức phạt 492 triệu Nhân dân tệ (khoảng 69 triệu USD), trong khi một số nhân vật chủ chốt bị nhận án tử hình, tù chung thân hoặc tù có thời hạn.
Việc xử lý nghiêm các hành vi liên quan đến sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng phản ánh thái độ không khoan nhượng của Trung Quốc đối với những vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, qua đó thúc đẩy hoàn thiện hệ thống luật pháp trong ngành này và mang tính răn đe, cảnh báo đối với những doanh nghiệp hay cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thực phẩm vốn có liên quan trực tiếp và mật thiết đến sức khỏe cũng như tính mạng của người tiêu dùng./.
