Giữa những món đồ chơi hiện đại đủ sắc màu, một chiếc đèn ông sao bằng nan tre, chiếc mặt nạ giấy bồi, hay chiếc bánh tự tay làm vẫn có sức hấp dẫn riêng. Ở Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh, Trung thu xưa không chỉ được kể lại, mà được trao vào tay trẻ nhỏ, để các em tự làm, tự chơi và tự tạo nên ký ức mùa trăng của mình.
Chiếc đèn ông sao chưa thành hình trên những bàn tay nhỏ. Nan tre, giấy màu, hồ dán, những vật liệu giản dị tưởng đã lùi xa khỏi Trung thu của trẻ em thành phố, lại khiến các em thích thú khám phá. Những chiếc mặt nạ chờ được tô màu, bên cạnh là khu làm bánh, làm đèn lồng. Không chỉ là ngắm nhìn những món đồ chơi truyền thống, mỗi em nhỏ sẽ được tự tay làm ra một món đồ cho đêm rằm.
Đó cũng là phần được chờ đợi trong chương trình Tết Trung thu năm 2026 “Trăng rằm tỏa sáng ước mơ - Rạng ngời thành phố trẻ” tại Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh. Theo ông Đỗ Quyết Tiến, Giám đốc Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh, điều đơn vị hướng tới không chỉ là tạo sân chơi vui Trung thu, mà quan trọng hơn là để trẻ được trực tiếp trải nghiệm, từ đó hiểu và thêm yêu những nét đẹp văn hóa truyền thống. Bảo tàng vì thế cũng trở nên gần gũi hơn, là nơi di sản được kể bằng những cách sinh động, phù hợp với thế hệ trẻ.
Từ cách tiếp cận ấy, Trung thu Bảo tàng thành phố không được dựng lại như một không gian chỉ để ngắm. Trong khoảng 2-3 giờ, các em nhỏ sẽ được gặp chị Hằng, chú Cuội, xem hoạt cảnh kể chuyện, múa lân - sư - rồng, rước đèn, phá cỗ. Những câu đố về cây đa, đèn ông sao, bánh Trung thu, múa lân... cũng giúp trẻ nhận biết những hình ảnh quen thuộc đã làm nên Tết Trung thu của người Việt. Việc vui chơi, tìm hiểu và thực hành đan xen đã đưa những câu chuyện tưởng như quá cũ đến với trẻ bằng cách gần gũi hơn.
Trong chuỗi hoạt động ấy, điểm nhấn là khoảng 1 giờ dành cho thực hành làm bánh Trung thu, đèn ông sao, đèn lồng, tìm hiểu cách bồi và tô mặt nạ. Từ những vật liệu giản dị, một góc bảo tàng trở thành xưởng thủ công nhỏ. Ở đó, trẻ không chỉ nhìn thành phẩm mà được tự mình trải nghiệm từng công đoạn để hiểu một món đồ Trung thu được tạo nên thế nào.
Chính từ những trải nghiệm ấy, điều đọng lại không chỉ là một món đồ hoàn thành. Khi tự tay ghép nan tre thành đèn ông sao, tô màu lên mặt nạ, hay làm chiếc bánh của riêng mình, câu chuyện văn hóa không còn là điều phải ghi nhớ. Nó đi vào trí nhớ bằng cảm giác của đôi tay, bằng niềm vui khi sản phẩm dần hiện ra. Với người lớn, những hình ảnh ấy còn gợi nhớ Trung thu của những chiếc đèn tự làm, mặt nạ giấy bồi, tiếng trống lân và mâm cỗ trông trăng. Những thứ từng thân thuộc với thế hệ cũ nay trở thành khám phá mới với con trẻ.
Sự gặp gỡ giữa ký ức cũ và trải nghiệm mới ấy càng có ý nghĩa khi hành trình đưa Trung thu truyền thống vào Bảo tàng Quảng Ninh đã bắt đầu hơn một thập niên trước. Năm 2015, chương trình “Đêm hội trăng rằm - Trải nghiệm cùng bé” đã đưa trẻ đến với đèn ông sao, tiến sĩ giấy, mặt nạ giấy bồi, mâm ngũ quả dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân dân gian, họa sĩ và đoàn viên thanh niên. Đây cũng là chương trình trải nghiệm Trung thu lần đầu được Bảo tàng Quảng Ninh tổ chức. Qua nhiều mùa trăng, cách tổ chức thay đổi, hoạt động thêm phong phú nhưng mạch nối trẻ em với những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được duy trì.
Qua hơn 10 năm, cách trẻ em vui Trung thu cũng thay đổi nhiều. Giữa đồ chơi công nghệ, màn hình và nhiều hình thức giải trí hiện đại, chiếc đèn ông sao, mặt nạ giấy bồi hay chiếc bánh tự làm đem lại một trải nghiệm khác: chậm hơn, cần kiên nhẫn hơn, nhưng dễ để lại dấu ấn bởi trẻ thực sự tham gia vào quá trình tạo ra nó. Bởi thế, những món đồ tưởng đã cũ lại trở nên mới mẻ trong mắt trẻ hôm nay.
Và cũng từ đó, giữ gìn Trung thu không phải giữ nguyên những gì thuộc về ngày cũ, mà là để các giá trị ấy tiếp tục được trẻ hôm nay đón nhận. Từ chiếc đèn, mặt nạ hay chiếc bánh tự tay làm, mỗi trải nghiệm nhỏ lại trở thành ký ức mới, nối dài Trung thu xưa trong đời sống hôm nay.
