Ngăn ngừa tảo hôn từ cơ sở

Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của trẻ em mà còn đặt ra những vấn đề về sức khỏe, chất lượng dân số, bình đẳng giới và sự phát triển bền vững của cộng đồng. Tại Quảng Ninh, công tác phòng ngừa đang được triển khai theo hướng gần với người dân, phù hợp từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, trong đó chú trọng trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng bảo vệ bản thân cho trẻ em và phát huy vai trò của cộng đồng.

Tại xã Đường Hoa, những buổi truyền thông về phòng, chống tảo hôn được tổ chức tại trường học, nhà văn hóa đã trở thành một trong những cách tiếp cận trực tiếp với nhóm có nguy cơ chịu tác động. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức một chiều, nội dung được triển khai theo hình thức trao đổi, tương tác, tạo điều kiện để học sinh mạnh dạn đặt câu hỏi về những thay đổi tâm sinh lý tuổi vị thành niên, tình yêu, hôn nhân và những vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản.

Thông qua các buổi truyền thông, người dân, trong đó có học sinh được cung cấp kiến thức về nguyên nhân, hậu quả của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; đồng thời được hướng dẫn chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên, tình dục an toàn, kỹ năng ứng xử và phòng ngừa nguy cơ bị xâm hại.

Việc đưa nội dung phòng ngừa tảo hôn đến trường học có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh trẻ em gái, nhất là trẻ em gái ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần được quan tâm nhiều hơn trong quá trình xây dựng môi trường phát triển an toàn, bình đẳng. Khi các em được trang bị kiến thức sớm, việc lựa chọn tương lai, bảo vệ sức khỏe và ứng xử trước những tình huống phát sinh cũng có cơ sở vững chắc hơn.

Không chỉ tập trung vào học sinh, Quảng Ninh đang chú trọng xây dựng mạng lưới phòng ngừa ngay tại cộng đồng. Đáng chú ý, tại các xã vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, đã hình thành 79 câu lạc bộ phòng ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Mỗi câu lạc bộ có từ 40 thành viên nòng cốt, duy trì sinh hoạt định kỳ theo quý, đồng thời tổ chức các buổi truyền thông chuyên đề hoặc đột xuất khi cần thiết. Qua thời gian hoạt động, các câu lạc bộ từng bước trở thành lực lượng nòng cốt ở cơ sở, vừa cung cấp kiến thức, vừa trực tiếp vận động, ngăn ngừa những trường hợp có nguy cơ tảo hôn.

Từ những cách làm trên có thể thấy, phòng ngừa tảo hôn không thể chỉ dừng ở việc tuyên truyền quy định pháp luật. Điều quan trọng hơn là giúp người dân, nhất là thanh thiếu niên, hiểu được những hệ lụy lâu dài của việc kết hôn quá sớm hoặc kết hôn trong phạm vi huyết thống gần; đồng thời tạo ra môi trường để các em có thể trao đổi, tìm kiếm sự hỗ trợ khi đứng trước những vấn đề liên quan đến tình cảm, sức khỏe sinh sản và hôn nhân.

Đây cũng là hướng được cụ thể hóa trong Kế hoạch số 69/KH-SDTTG ngày 24/6/2026 của Sở Dân tộc và Tôn giáo về thực hiện giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh năm 2026.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, Quảng Ninh tổ chức 6 hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng tuyên truyền, vận động, xử lý tình huống liên quan đến tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cho cán bộ cơ sở, cộng đồng tại Ba Chẽ, Đông Ngũ, Hoành Mô, Hải Sơn, Quảng Đức và Đường Hoa. Cùng với đó là hoạt động kiểm tra việc thực hiện tại các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Điểm đáng chú ý trong cách triển khai là yêu cầu các hoạt động phải đa dạng, cụ thể, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, phong tục, tập quán của từng dân tộc cũng như đặc điểm địa lý, vùng miền, nhưng vẫn bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Cùng với đó, các tổ chức đoàn thể và chính quyền cơ sở tiếp tục được xác định là những lực lượng quan trọng trong công tác này. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, trạm y tế và cộng đồng sẽ tạo thành mạng lưới hỗ trợ nhiều chiều, giúp trẻ em có thêm kiến thức, kỹ năng và sự đồng hành cần thiết.

Ở góc độ rộng hơn, ngăn ngừa tảo hôn cũng là quá trình tạo dựng cơ hội phát triển bình đẳng cho trẻ em. Vì vậy, cùng với những chương trình, kế hoạch được triển khai, điều cần duy trì lâu dài là sự thay đổi nhận thức từ mỗi gia đình và cộng đồng. Phòng ngừa tảo hôn sẽ không còn là câu chuyện của riêng một ngành hay một địa phương, mà trở thành trách nhiệm chung trong xây dựng cộng đồng an toàn, bình đẳng và phát triển bền vững.