Từ lâu, đền Cửa Lục (phường Bãi Cháy) đã là nơi người dân gửi gắm lòng tri ân Đức Thánh Trần Hưng Đạo, vị anh hùng dân tộc thời Trần. Sau bao năm thăng trầm, ngôi đền đang được tu bổ, tôn tạo quy mô, vừa khôi phục giá trị lịch sử tâm linh, vừa tạo động lực phát triển du lịch bền vững.
Tương truyền, để tưởng nhớ công lao to lớn của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, vào thế kỷ XIX, người dân vùng Bãi Cháy đã lập nên đền Cửa Lục, còn gọi là Cửa Lục Linh Từ hay đền Bãi Cháy để hương khói phụng thờ. Ngôi đền tọa lạc nơi đầu mỏm đồi, hướng ra mặt Vịnh Hạ Long, vừa là điểm đến tâm linh vừa là dấu ấn văn hóa của cư dân miền biển.
Trải qua biến thiên thời cuộc, năm 1972, bom Mỹ đã phá hủy ngôi đền, song hương khói không bao giờ tắt. Nhân dân địa phương vẫn giữ gìn các di vật, ngai thờ, tượng Đức Thánh Trần suốt nhiều năm. Đến năm 2016, bằng nguồn tài chính của Công ty CP Đầu tư xây dựng Thành Thắng công đức và đóng góp của người dân, đền được phục dựng trên khu đất cũ, tuy nhỏ hơn xưa nhưng bền vững hơn. Đền được xây bằng gỗ lim, mái ngói mũi hài và nhiều đường nét điêu khắc, chạm trổ thể hiện lòng thành kính và tài hoa của bàn tay nghệ nhân Vùng mỏ.
Năm 2025, UBND tỉnh phê duyệt Dự án “Tu bổ, tôn tạo đền Cửa Lục” theo quy hoạch tổng mặt bằng tỷ lệ 1/200, do Công ty CP Xây dựng công trình văn hóa Tâm Đức tư vấn, kinh phí khái toán khoảng 50 tỷ đồng, từ nguồn vốn của Công ty CP Đầu tư xây dựng Thành Thắng. Ông Đinh Văn Lợi, thủ nhang đền Cửa Lục, cho biết: Theo quy hoạch, khu đền có diện tích 1.110,7m², gồm hai cấp địa hình rõ rệt: Cấp thứ nhất gồm có khu phụ trợ (bếp, nhà vệ sinh, bãi đỗ xe). Cấp thứ hai gồm không gian chính với đền thờ Trần Hưng Đạo, đền Mẫu, động Sơn Thần, động Sơn Trang, tam quan, cổng chính, cổng phụ, am hóa vàng và cột cờ.
Mọi hạng mục đều được thiết kế theo nguyên tắc “tôn tạo nguyên gốc - phát triển hài hòa”, bám sát kiến trúc truyền thống Bắc Bộ. Các chi tiết như mái đao cong, tường hồi bít đốc, khung gỗ lim, nền đá xanh được thực hiện chuẩn mực, đảm bảo tính bền vững và tính mỹ thuật cao. Đặc biệt, đền thờ Trần Hưng Đạo là trung tâm của quần thể, có mặt bằng chữ "Tam", ba tòa nhà mái đao, kết cấu gỗ lim, mái ngói cổ. Đền Mẫu bên cạnh mang mặt bằng chữ "Đinh", hai tầng mái, thể hiện sự hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian và phong cách kiến trúc cổ truyền.
Dự án cũng đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật hiện đại gồm mạng lưới điện ngầm, chiếu sáng sân vườn, cấp thoát nước, xử lý rác thải, cây xanh cảnh quan. Hệ thống chiếu sáng sử dụng đèn năng lượng tiết kiệm điện, đảm bảo mỹ quan và thân thiện môi trường. Toàn bộ khuôn viên được phủ xanh bởi cây bản địa, tán thấp, ít rụng lá vừa tôn vẻ uy nghi, vừa tạo không gian tĩnh tại, linh thiêng.
Với vị trí “tựa sơn hướng thủy”, đền là điểm dừng chân lý tưởng trên tuyến du lịch ven biển, kết nối cùng chùa Long Tiên, đình Trà Cổ, đền Cặp Tiên... hình thành chuỗi du lịch văn hóa lịch sử tín ngưỡng vùng Đông Bắc. Theo thuyết minh quy hoạch tổng mặt bằng dự án, công tác bảo tồn được gắn chặt với việc phát huy giá trị du lịch bền vững. Không chỉ bảo tồn kiến trúc cổ, dự án còn hướng tới tạo dựng không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, phục vụ chiêm bái, nghiên cứu, học tập và tổ chức các hoạt động lễ hội truyền thống.
Theo phối cảnh, đền Cửa Lục sẽ không chỉ là nơi dâng hương tưởng niệm anh hùng dân tộc mà còn là không gian trải nghiệm văn hóa, điểm ngắm cảnh Vịnh Cửa Lục. Cảnh quan “núi ôm sông - đền soi biển” hứa hẹn trở thành hình ảnh biểu tượng mới trong hành trình phát triển du lịch xanh, bền vững.
Một điểm đáng chú ý của dự án là tư duy “phát triển nhưng không đánh đổi”. Các hạng mục được bố trí phù hợp địa hình tự nhiên, hạn chế san lấp, giữ nguyên thế đất “cao nhìn thủy triều, thấp hướng sơn trang”. Các công trình phụ trợ bố trí hợp lý, không che khuất kiến trúc chính, bảo đảm độ mở không gian và tầm nhìn hướng biển. Các hạng mục phòng cháy, thoát nước, vệ sinh môi trường được đầu tư đồng bộ. Rác thải được phân loại, thu gom hàng ngày; hệ thống thoát nước xử lý đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường. Điều này thể hiện rõ tinh thần phát triển bền vững, tôn trọng tự nhiên, giữ gìn cảnh quan.
Tu bổ, tôn tạo đền Cửa Lục không chỉ là việc dựng lại một công trình thờ tự, mà là hành động tri ân tiền nhân, khơi dậy truyền thống yêu nước, tạo không gian văn hóa cho thế hệ mai sau. Khi dự án tu bổ hoàn thành, ngôi đền sẽ trở thành điểm hội tụ các giá trị văn hóa tín ngưỡng và du lịch, góp phần làm giàu thêm bản sắc Quảng Ninh, nơi “một tấc đất là một trang sử".
Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng chuông đền Cửa Lục vẫn ngân vang bên sóng nước, nhắc nhở hậu thế về tinh thần bất khuất của cha ông và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” muôn đời. Dự án tôn tạo, trùng tu đền Cửa Lục không chỉ phục dựng di tích, mà còn khẳng định tầm nhìn văn hóa, định hướng phát triển kinh tế gắn liền với gìn giữ bản sắc văn hóa, hồn cốt dân tộc, hứa hẹn trở thành điểm đến tâm linh cho người dân và du khách thập phương.
