Các thế hệ cha anh đã viết nên tính cách người Quảng Ninh bằng lòng quả cảm, sự kiên cường và tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm", thế hệ hôm nay có trách nhiệm viết tiếp bản sắc ấy bằng tri thức, sáng tạo, khát vọng cống hiến và bản lĩnh hội nhập. Đó chính là hành trình bồi đắp sức mạnh mềm, giúp Quảng Ninh vững vàng trên hành trình trở thành thành phố.

Nhắc đến Quảng Ninh, nhiều người nghĩ ngay đến vùng duyên hải năng động với vịnh Hạ Long kỳ vĩ, những đô thị hiện đại hay cái nôi của ngành than. Vì thế, sự hào sảng, phóng khoáng của cư dân miền biển cùng tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" của thợ mỏ thường được xem là những nét tính cách nổi bật nhất của con người nơi đây. Nhưng trên vùng đất được ví như một "Việt Nam thu nhỏ", nơi hội tụ núi rừng, đồng bằng, biển đảo và biên cương, khí chất người Quảng Ninh còn được bồi đắp từ sự giao thoa của nhiều không gian văn hóa.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Quang Vinh, cố Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Quảng Ninh, từ điều kiện tự nhiên và lịch sử hình thành, Quảng Ninh có thể được nhìn nhận qua 5 tiểu vùng văn hóa, đó là: Người Kinh thành thị; người Kinh ở nông thôn làm nông nghiệp; người vùng biển, hải đảo và ven biển; văn hóa công nhân mỏ và văn hóa các dân tộc thiểu số ở miền núi. Mỗi vùng góp thêm một gam màu vào bản sắc con người nơi đây.

Ở các đô thị như Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều, nhịp sống công nghiệp và sự hội tụ cư dân nhiều vùng miền đã hình thành lớp người năng động, cởi mở, nhạy bén với cái mới. Cũng trên vùng đất ấy, văn hóa công nhân mỏ hun đúc nên tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm", sự đoàn kết, nghĩa tình, bộc trực và giữ trọn chữ tín. Còn tại các vùng đồng bằng, ven sông của vùng Quảng Yên, Đông Triều, Tiên Yên, cư dân nông nghiệp lưu giữ đậm nét văn hóa làng quê Bắc Bộ với sự cần cù, chất phác, trọng đạo lý, hiếu nghĩa và gắn bó cộng đồng. Trong khi đó, cư dân biển ở Vân Đồn, Cô Tô, Móng Cái hay Hạ Long mang khí chất của người "ăn sóng nói gió": Hào sảng, cởi mở, hiếu khách, giàu nghĩa tình và luôn sẵn sàng vươn khơi.

Ở miền núi Bình Liêu, Hoành Mô, Ba Chẽ, Đầm Hà..., đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ... gìn giữ lối sống thủy chung, chân thành, gắn bó với quê hương, đồng thời hun đúc ý chí kiên cường, bền bỉ của những cộng đồng nơi biên cương Tổ quốc, sẵn sàng đứng dậy khi có kẻ thù xâm lăng. Tất cả đã hòa quyện thành chân dung chung của con người Quảng Ninh: Bản lĩnh trong thử thách, nghĩa tình trong ứng xử, năng động trong lao động và cởi mở trong hội nhập.

Từ những trầm tích văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ, con người Quảng Ninh hôm nay không chỉ kế thừa những phẩm chất tốt đẹp của cha ông mà còn đang chuyển hóa chính những giá trị ấy thành sức mạnh nội sinh. Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 9/3/2018 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đã khái quát 6 phẩm chất: "Năng động - Sáng tạo - Hào sảng - Lành mạnh - Văn minh - Thân thiện". Kế thừa và phát triển tinh thần đó, Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 xác định mục tiêu "xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững", đồng thời hoàn thiện hệ giá trị con người Quảng Ninh với 8 đặc trưng cốt lõi: "Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh".

Ngay từ những năm đầu khi đất nước mới giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhìn thấy ở vùng đất địa đầu Đông Bắc không chỉ vị trí chiến lược hay tiềm năng phát triển mà còn là cốt cách của những con người kiên cường, giàu ý chí. Trong chuyến thăm vịnh Hạ Long năm 1946, Người khẳng định: "Vùng mỏ của đất nước ta thật là đẹp và giàu. Thợ mỏ của ta thật vô cùng anh dũng". Đến năm 1961, khi ra thăm Cô Tô, Người ân cần căn dặn: "Thủ đô Hà Nội tuy cách xa các đảo, nhưng Đảng và Chính phủ luôn luôn quan tâm đến đồng bào các đảo và mong muốn đồng bào đoàn kết, cố gắng và tiến bộ". Những lời căn dặn ấy thể hiện niềm tin sâu sắc của Bác vào bản lĩnh của con người Vùng mỏ, vùng biển, vùng biên cương - những con người luôn biết vượt qua gian khó, giữ vững chủ quyền nơi địa đầu Đông Bắc và đóng góp cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Năm 2022, tròn 10 năm Quảng Ninh thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững và kiên trì chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh", cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã về thăm, làm việc với tỉnh. Ghi nhận những thành quả đạt được, Tổng Bí thư đánh giá cao tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh trong cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương, đưa tỉnh trở thành điểm sáng đổi mới và cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc. Đặc biệt, khi nhìn lại hành trình phát triển ấy, cố Tổng Bí thư khẳng định truyền thống của thợ mỏ Quảng Ninh đã "làm nên khí phách, bản lĩnh, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” của Đảng, của giai cấp công nhân và của cả dân tộc Việt Nam".

Càng trong gian khó, cốt cách người Quảng Ninh lại càng thêm ngời sáng. Dù là một trong những địa phương chịu thiệt hại nặng nề do siêu bão số 3 năm 2024 gây ra, song với tinh thần tự lực, tự cường, Quảng Ninh không chỉ thần tốc khôi phục sản xuất, ổn định đời sống sau thiên tai mà còn chủ động nhường gói hỗ trợ 100 tỷ đồng của Chính phủ cho các tỉnh miền núi phía Bắc gặp nhiều khó khăn hơn. Trong đại dịch Covid-19, hàng trăm y, bác sĩ của tỉnh cũng xung phong lên đường chi viện Bắc Giang (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh) và Thành phố Hồ Chí Minh. Những nghĩa cử cao đẹp đó đã thể hiện trách nhiệm, nghĩa tình và tinh thần cống hiến vì cộng đồng của người Quảng Ninh.

Có thể thấy, tính cách người Quảng Ninh đã trở thành sức mạnh mềm, thành thương hiệu, giúp tỉnh tạo dựng niềm tin, uy tín và sức lan tỏa trong cả nước. Nhắc đến tính cách Quảng Ninh giờ đây là nhắc đến bản lĩnh dám nghĩ, dám làm; là tinh thần sẻ chia khi khó khăn; là khả năng quy tụ sự đồng thuận và khơi dậy khát vọng phát triển. Chính những giá trị ấy đã làm nên hình ảnh một Quảng Ninh trách nhiệm, nhân văn, năng động và luôn tiên phong.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chọn Quảng Ninh là địa phương đầu tiên đến thăm và làm việc. Ghi nhận những thành tựu của tỉnh là kết tinh từ tinh thần "dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung", Tổng Bí thư kỳ vọng Quảng Ninh tiếp tục phát huy bản lĩnh, đoàn kết, kỷ cương và sáng tạo để "thí điểm, tiên phong và dẫn dắt trong một số lĩnh vực chiến lược". Đồng thời, xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài, biến sức mạnh con người thành động lực hiện thực hóa khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.

Với tầm vóc của một thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh hôm nay xác định xây dựng đô thị xanh, thông minh, hiện đại, hội nhập quốc tế nhưng trước hết phải là một đô thị lấy con người làm trung tâm của mọi chiến lược phát triển. Bởi hơn mọi nguồn lực vật chất, chính hệ giá trị con người Quảng Ninh - bản lĩnh, tự cường, kỷ cương, đoàn kết, nghĩa tình, hào sảng, sáng tạo và văn minh - sẽ trở thành sức mạnh mềm, nguồn lực nội sinh tạo nên năng lực cạnh tranh, sức hấp dẫn và bản sắc riêng của vùng đất địa đầu Tổ quốc.

Quảng Ninh đang bước vào một hành trình mới với hành trang quý giá nhất là tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm", ý chí vượt khó, khát vọng đổi mới và sự đồng lòng của nhân dân. Ở đó, mỗi người dân không chỉ là người thụ hưởng thành quả phát triển mà còn là chủ thể sáng tạo, là người gìn giữ và tiếp nối những giá trị làm nên cốt cách của quê hương. Viết tiếp tính cách người Quảng Ninh chính là viết tiếp bằng bản lĩnh, trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng cống hiến; để sức mạnh con người tiếp tục trở thành sức mạnh mềm, nguồn lực nội sinh đưa Quảng Ninh vươn xa, vươn cao, xứng đáng là cực tăng trưởng, cực đổi mới sáng tạo và niềm tự hào của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

---

Thực hiện: ĐÀO LINH
Trình bày: MẠNH HÀ