90 mùa than đã đi qua, từ cuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ năm 1936, đến diện mạo của ngành Than hiện đại, hội nhập hôm nay, truyền thống “Kỷ luật và đồng tâm” vẫn luôn được gìn giữ và vun đắp qua nhiều thế hệ. Mạch nguồn ấy không chỉ khắc ghi trong lịch sử ngành Than, mà còn được tiếp nối qua mỗi gia đình thợ mỏ và sự truyền nghề giữa các thế hệ, tạo nên sức mạnh nội sinh để ngành Than phát triển bền vững, giữ vững vai trò một trong những trụ cột năng lượng của đất nước.
Lớp cha trước, lớp con sau
Từ khi những mỏ than đầu tiên được khai mở trên vùng đất Quảng Ninh, lớp lớp thế hệ thợ mỏ đã nối tiếp nhau bám lò, bám mỏ, góp sức xây dựng ngành Than phát triển. Cùng với sự phát triển của ngành, những làng mỏ, phố mỏ dần hình thành, trở thành mái nhà chung của nhiều gia đình công nhân, trong đó có những gia đình 2, 3, thậm chí 4 thế hệ gắn bó với nghề mỏ. Sự tiếp nối ấy không chỉ là lựa chọn nghề nghiệp, mà còn là sự kế thừa truyền thống lao động, tinh thần “Kỷ luật và đồng tâm”, cũng như niềm tự hào của người thợ mỏ Quảng Ninh.
Gia đình anh Nguyễn Đại Phong (SN 1970) là một trong những gia đình tiêu biểu như thế. Từ bố mẹ, đến vợ chồng anh, rồi vợ chồng người con trai cả đều công tác tại Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu - TKV. Mỗi người đảm nhận một công việc khác nhau, nhưng đều có chung tình yêu, sự gắn bó và trách nhiệm với ngành Than.
Hành trình ấy bắt đầu từ thế hệ của ông Nguyễn Đức Ứng (SN 1937) và bà Phạm Thị Tỉnh (SN 1941). Những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, từ 2 miền quê khác nhau, ông bà đến lập nghiệp tại vùng than Cẩm Phả, gắn bó với Công ty CP Than Cọc Sáu - Vinacomin (nay là Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu - TKV) từ những ngày Công ty còn trong buổi đầu xây dựng. Chính nơi đây đã mang đến cho ông bà công việc ổn định, se duyên vợ chồng và là nền tảng để ông bà xây dựng mái ấm, nuôi dạy các con trưởng thành.
Trong 36 năm công tác, ông Nguyễn Đức Ứng với vai trò Tổ trưởng Tổ máy xúc luôn được tin tưởng giao quản lý, vận hành các thiết bị hiện đại nhất thời bấy giờ, còn bà Phạm Thị Tỉnh, trên cương vị Phó Quản đốc Phân xưởng Đời sống đã tận tâm chăm lo tốt đời sống, sinh hoạt của công nhân.
Lớn lên trong môi trường thợ mỏ, anh Nguyễn Đại Phong nối nghiệp cha mẹ như một lẽ tự nhiên. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành sửa chữa ô tô, anh về công tác tại Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu - TKV. Đến nay, anh đã có 26 năm gắn bó với đơn vị, hiện là Phó trưởng Phòng Cơ điện - Vận tải. Năm 2010, người con trai lớn của anh là Nguyễn Hoàng Bảo Anh (SN 1989) tiếp tục nối nghiệp ông bà và cha mẹ khi trở thành công nhân vận hành xe gạt tại Công trường Xe gạt - làm đường của Công ty. Với tinh thần trách nhiệm, sự năng động, Nguyễn Hoàng Bảo Anh hiện còn là Bí thư Chi đoàn công trường, tích cực phát huy vai trò của tuổi trẻ trong các phong trào thi đua và hoạt động của đơn vị.
Tự hào khi gia đình đã có 3 thế hệ gắn bó với ngành Than, anh Nguyễn Đại Phong chia sẻ: “Từ những câu chuyện của bố mẹ và các cô bác về khai trường, máy móc, các ca sản xuất, tình yêu với nghề mỏ đã dần hình thành trong tôi. 26 năm gắn bó với Công ty, tôi chứng kiến nhiều đổi thay của ngành Than. Từng tầng than, từng cung đường trên khai trường giờ đã trở thành một phần cuộc sống, gần gũi, thân thuộc với tôi như hơi thở mỗi ngày”.
Hơn 2 thập kỷ gắn bó với nghề, anh Phong luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ, góp phần xây dựng đơn vị phát triển. Hạnh phúc hơn cả là truyền thống gia đình tiếp tục được các con nối tiếp. Gia đình anh hiện có 5 đảng viên - niềm tự hào không chỉ của riêng gia đình anh, mà còn là minh chứng cho truyền thống lao động, rèn luyện và trưởng thành từ mái nhà chung ngành Than. 3 thế hệ, 3 chặng đường công tác, nhưng cùng chung tinh thần cống hiến cho Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu - TKV.
Chia sẻ với phóng viên, Nguyễn Hoàng Bảo Anh tâm sự: "Làm nghề mỏ chưa bao giờ dễ dàng, nên mỗi ca sản xuất đều đòi hỏi sự tập trung và ý thức an toàn cao nhất. Từ ông và bố, tôi luôn được dặn phải làm việc có trách nhiệm, giữ gìn máy móc như tài sản của mình. Đó là hành trang để tôi vững vàng gắn bó với nghề".
Nhờ nghề mỏ, cuộc sống của nhiều gia đình công nhân vùng than, trong đó có gia đình anh Phong ngày càng ổn định, khá giả. Không chỉ mang lại cuộc sống đủ đầy, nghề mỏ còn bồi đắp tình yêu nghề, trách nhiệm và truyền thống giữa các thế hệ. Sau mỗi ca làm việc, bên bữa cơm gia đình, câu chuyện giữa 3 thế hệ vẫn thường xoay quanh công việc, về kinh nghiệm lao động được lớp trước truyền lại cho lớp sau. Qua đó, đã lặng lẽ bồi đắp tình yêu nghề, để ngành Than không chỉ là nơi làm việc, mà còn trở thành một phần ký ức, một phần cuộc sống của mỗi thành viên trong gia đình.
Nhân lên sức mạnh “Kỷ luật và đồng tâm”
Nếu trong mỗi gia đình thợ mỏ, truyền thống được trao truyền từ cha sang con, thì trên mỗi khai trường, trong từng đường lò, ngọn lửa nghề lại được tiếp nối giữa những người đồng nghiệp. Người đi trước trao truyền kinh nghiệm, người đi sau tiếp nhận và trưởng thành, để tinh thần “Kỷ luật và đồng tâm” mãi mãi được gìn giữ, lan tỏa.
Tại Công ty Than Hòn Gai - TKV, anh Đỗ Văn Lợi (SN 1984), Tổ trưởng Tổ sản xuất số 5, Phân xưởng 1 - Thành Công là một trong những người thợ lò tiêu biểu được đồng nghiệp tin yêu. Gần 20 năm gắn bó với nghề, anh Lợi luôn được đánh giá cao bởi tay nghề vững, tác phong làm việc khoa học và tinh thần trách nhiệm. Nhiều năm liền, những sáng kiến cải tiến kỹ thuật do anh đề xuất đã được áp dụng, góp phần nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn lao động trong Công ty.
Nhưng điều khiến anh Lợi được đồng nghiệp trân trọng hơn cả là ở vai trò của một người “truyền lửa”, người “thầy” tận tụy của nhiều thợ lò trẻ. Bằng kinh nghiệm tích lũy, anh luôn tận tình hướng dẫn công nhân trẻ từ những kiến thức lý thuyết, xử lý tình huống phát sinh, đến tác phong làm việc và ý thức chấp hành kỷ luật. Không ít công nhân trẻ sau khi được anh trực tiếp kèm cặp đã trưởng thành, trở thành thợ giỏi xuất sắc cấp Công ty và cấp Tập đoàn.
Anh Đỗ Văn Lợi chia sẻ: "Ngày mới vào nghề tôi cũng được các anh, các chú đi trước "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn từng thao tác, từng kinh nghiệm xử lý các tình huống trong hầm lò. Những bài học ấy không có trong giáo trình, mà được đổi bằng mồ hôi, bằng trải nghiệm của nhiều năm bám lò. Vì vậy, hôm nay tôi cũng mong truyền lại tất cả những gì mình biết cho lớp công nhân trẻ, để các em làm nghề an toàn hơn, tự tin hơn và thêm yêu nghề hơn".
Một trong những người trưởng thành từ sự dìu dắt ấy là thợ lò Hoàng Công Nghiên (SN 1993). Vào Công ty từ năm 2021, những ngày đầu xuống lò, Hoàng Công Nghiên không tránh khỏi bỡ ngỡ trước môi trường làm việc đặc thù, với không gian chật hẹp và cường độ lao động cao. Được anh Lợi trực tiếp hướng dẫn, từ kỹ thuật khai thác, đến các quy trình bảo đảm an toàn và tinh thần trách nhiệm với công việc, Hoàng Công Nghiên từng bước trưởng thành, vững vàng hơn sau mỗi ca sản xuất.
Với thợ lò Hoàng Công Nghiên, điều quý giá nhất anh nhận được không chỉ là những kiến thức chuyên môn, mà còn là sự tận tình, sẻ chia của những người đi trước. “Làm thợ lò rất vất vả, nhưng chưa bao giờ tôi có ý định bỏ nghề. Lớp đàn anh luôn động viên, chỉ bảo từng chút một, giúp tôi hiểu rằng muốn làm nghề lâu dài thì trước hết phải yêu nghề, có trách nhiệm với nghề. Chính điều đó đã tiếp thêm động lực để tôi cố gắng rèn luyện, phấn đấu” - Hoàng Công Nghiên chia sẻ.
Sau 5 năm công tác, từ một công nhân trẻ còn nhiều bỡ ngỡ, Hoàng Công Nghiên đã vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng, trở thành thợ giỏi xuất sắc cấp Tập đoàn. Đó không chỉ là thành quả của sự nỗ lực cá nhân mà còn là kết quả của quá trình truyền nghề, truyền kinh nghiệm bền bỉ giữa các thế hệ thợ mỏ.
Theo bước 2 thầy trò xuống đường lò mức -220m, không gian sản xuất hiện lên hiện đại với hệ thống thiết bị cơ giới vận hành đồng bộ, quy trình tổ chức lao động chặt chẽ và kỷ luật an toàn được đặt lên hàng đầu. Trong điều kiện làm việc đặc thù của nghề mỏ, mỗi thao tác, mỗi lời hướng dẫn của người thợ đi trước không chỉ giúp bảo đảm an toàn, nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn là cách truyền lại kinh nghiệm, hun đúc bản lĩnh nghề nghiệp cho thế hệ kế cận.
Có lẽ cũng bởi tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và sự sẻ chia ấy mà nhiều năm qua Tổ sản xuất số 5 luôn là điểm sáng trong phong trào thi đua lao động của Công ty Than Hòn Gai. Năm 2025, Tổ sản xuất số 5 đã hoàn thành vượt mức kế hoạch được giao khi thi công nối thông giếng chính và giếng phụ mức -350m trong điều kiện địa chất đặc biệt phức tạp, góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án khai thác xuống sâu dưới mức -220m.
Ở mỗi đơn vị khai thác than hôm nay đều có những câu chuyện tiếp nối như vậy. Từ những gia đình nhiều thế hệ gắn bó với nghề, đến những người thợ tận tình truyền nghề cho lớp trẻ, tất cả đã tạo nên mạch nguồn bền bỉ của ngành Than. Đó là sự tiếp nối của kinh nghiệm, bản lĩnh, ý chí và trách nhiệm; là sự kế thừa những giá trị đã được các thế hệ thợ mỏ dày công vun đắp suốt gần 1 thế kỷ. Mạch nguồn ấy vẫn đang chảy không ngừng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa thợ mỏ, lan tỏa tinh thần “Kỷ luật và đồng tâm” - giá trị đã làm nên sức mạnh của ngành Than suốt 90 năm qua và trên những chặng đường phát triển tiếp theo.
