Quảng Ninh hiện là trung tâm sản xuất than chủ lực của cả nước. Trước nhu cầu tiêu thụ than cao của nền kinh tế, TKV chủ động cân đối than, cung ứng phù hợp với yêu cầu về sản lượng, chất lượng của các hộ tiêu thụ; điều hành linh hoạt, đồng bộ, bảo đảm nguồn cung ổn định, sử dụng hiệu quả tài nguyên và đáp ứng tốt nhu cầu thị trường.
Cân đối hài hòa nguồn than
Những năm qua, dòng than thương mại được cung ứng cho thị trường, những nguồn than phục vụ sản xuất điện, công nghiệp và nhiều lĩnh vực kinh tế… đã góp phần duy trì hoạt động sản xuất, đáp ứng nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế và đời sống xã hội. Hàng chục triệu tấn than mỗi năm được khai thác, chế biến và cung cấp cho các nhà máy điện, các ngành công nghiệp trọng điểm, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đáp ứng nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế và đời sống xã hội.
Để có được kết quả đó, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đã không ngừng hoàn thiện, triển khai mô hình “Sản xuất và thương mại than”, nâng cao giá trị kinh doanh than theo hướng sản xuất tối đa các loại than chất lượng cao; khai thác lợi thế và sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên. Đồng thời, Tập đoàn tiến hành khai thác “chuỗi giá trị gia tăng” sau khai thác mỏ hướng đến việc chuyển đổi từ mô hình “kinh tế tuyến tính” sang mô hình “kinh tế tuần hoàn” để phát triển bền vững...
Đặc biệt, từ năm 2019, nhu cầu than trong nước tăng cao, để đáp ứng việc cung cấp than trong nước theo các hợp đồng dài hạn đã ký với khách hàng, TKV đã nhập khẩu than khối lượng lớn. Phương án huy động nguồn hàng được xây dựng trên cơ sở tổng thể, bảo đảm hài hòa giữa sản lượng than nội địa, than nhập khẩu, nhu cầu sử dụng và khả năng tiêu thụ sản phẩm sau chế biến. Việc nhập khẩu không đơn thuần nhằm bổ sung số lượng than thiếu hụt mà còn phục vụ yêu cầu phối trộn để tạo ra các chủng loại than đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của khách hàng.
TKV đã xác định nhu cầu sử dụng than của thị trường trong nước, bảo đảm nguồn cung theo các hợp đồng dài hạn đã ký với EVN, Petrovietnam, xi măng, phân bón hóa chất…; từng bước xây dựng được cơ chế giá than cho điện theo thị trường với các phương án tối ưu, bảo đảm cung cấp than ổn định với các nguồn than đa dạng gồm than trong nước, than pha trộn nhập khẩu. Cơ chế điều hành trong kinh doanh than được tổ chức thực hiện theo hướng thị trường, đảm bảo cung - cầu than; hoàn thiện các quy định về thương mại than gắn với yêu cầu, đảm bảo việc giải quyết các thủ tục nhanh nhất, phân cấp, phân quyền theo cơ chế mở, linh hoạt, kịp thời, đảm bảo minh bạch theo các quy định của Chính phủ và pháp luật.
Do chủ trương hạn chế xuất khẩu than của Chính phủ nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước, nên lượng than xuất khẩu của TKV đã giảm từ 8,5 triệu tấn năm 2014 xuống còn dưới 1 triệu tấn năm 2023.
Bên cạnh đó, công tác nhập khẩu than của TKV được điều hành linh hoạt, phù hợp với quy hoạch phát triển ngành Than, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Năm 2019, TKV nhập khẩu 6,5 triệu tấn; năm 2020 tăng lên 9,7 triệu tấn; năm 2021, 2022 không nhập khẩu than vì tiêu thụ than tồn kho năm trước chuyển sang và tiêu thụ than sản xuất; 2023 đạt 9,2 triệu tấn; năm 2024 nhập khẩu 14,3 triệu tấn (cao nhất giai đoạn này); năm 2025 khoảng 8,87 triệu tấn than và 9 tháng năm 2026 nhập khẩu khoảng 8,545 triệu tấn. TKV dự kiến cả năm 2026 nhập khẩu khoảng 11,64 triệu tấn, trong đó nhập qua các cảng tại Quảng Ninh khoảng 8,5 triệu tấn.
TKV cũng đã ký hợp đồng dài hạn (2025-2034) với đối tác tại Lào về cung cấp than antraxit, khối lượng khoảng 5 triệu tấn/năm. Đây là kết quả của chuỗi đàm phán giữa TKV, các đơn vị nhập khẩu, Binh đoàn 19 và các đối tác tư vấn quốc tế. Theo kế hoạch năm 2026, TKV nhập khẩu 11,85 triệu tấn than, trong đó 2,5 triệu tấn nhập từ Lào. Cùng với chiến lược nhập khẩu dài hạn, TKV phối hợp chặt chẽ với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Binh đoàn 19 trong việc cung cấp than antraxit và bitum/á-bitum cho các nhà máy nhiệt điện…
Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng, việc TKV đẩy mạnh kế hoạch nhập khẩu than không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, hình thành chuỗi cung ứng than đa dạng, ổn định, góp phần giữ vững an ninh năng lượng quốc gia, nhất là trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng và đảm bảo cân đối phát triển kinh tế, môi trường.
Việc TKV chủ động nguồn than đã góp phần điều hành, cung ứng than hiệu quả cho các đơn vị. Than tiêu thụ nội địa tăng từ khoảng 30,5 triệu tấn năm 2014 (chiếm 78,2% tổng lượng than tiêu thụ) lên 46,7 triệu tấn năm 2023 (chiếm 96,3% tổng lượng than tiêu thụ), đây là giai đoạn tăng cao (tăng gấp hơn 1,5 lần so với năm 2014). Than sạch sản xuất 9 tháng đạt khoảng 28,292 triệu tấn, bằng 80,1% kế hoạch năm 2026.
Theo Quyết định phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Thủ tướng Chính phủ, TKV và Binh đoàn 19 chịu trách nhiệm chính trong việc phát triển bền vững ngành Than.
Mặc dù chịu ảnh hưởng nặng nề bởi xung đột quân sự tại một số nước trên thế giới làm tăng đáng kể chi phí sản xuất, nhưng với quyết tâm của Tập đoàn, các đơn vị đã triển khai nghiêm túc giải pháp điều hành đẩy mạnh sản xuất, quản trị chi phí, tiêu thụ than.
Điều hành linh hoạt, tối ưu hiệu quả kinh tế
Nhiệm vụ trọng tâm của ngành Than là bảo đảm nguồn cung than sản xuất trong nước cho các ngành kinh tế, đặc biệt là ngành sản xuất điện. TKV và Binh đoàn 19 đã chủ động tìm kiếm và phối hợp với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có đủ năng lực, công nghệ phù hợp để nghiên cứu, lựa chọn công nghệ, phương pháp khai thác thích hợp; triển khai các đề tài, đề án, dự án khai thác thử nghiệm, tiến tới khai thác công nghiệp hiệu quả bể than sông Hồng.
Theo đó, bài toán tiêu thụ than không chỉ nằm ở năng lực sản xuất mà còn phụ thuộc đáng kể vào diễn biến thị trường. Vì vậy, ngành Than vẫn chịu áp lực cân đối sản xuất và tiêu thụ khi nhu cầu thay đổi, đòi hỏi công tác dự báo và điều hành phải linh hoạt, kịp thời.
Trong điều hành, TKV đặt ra yêu cầu tiếp tục gắn kế hoạch khai thác với kế hoạch tiêu thụ, chủ động điều chỉnh cơ cấu nguồn than và tiến độ nhập khẩu theo diễn biến thị trường. Việc duy trì lượng dự trữ hợp lý tại các điểm pha trộn, kho cảng và cơ sở giao nhận có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong những thời điểm nhu cầu tăng cao hoặc nguồn cung chịu ảnh hưởng của thời tiết, vận tải và tiến độ giao hàng; đồng thời, duy trì mức dự trữ hợp lý để ứng phó với những biến động bất thường, nhất là đối với các hộ tiêu thụ có nhu cầu lớn và yêu cầu cung ứng liên tục…
Hiện đang bước vào những tháng cao điểm cuối năm, TKV chủ động cân đối nguồn cung, bám sát nhu cầu thị trường, tăng cường phối hợp giữa các khâu sản xuất để bảo đảm than cho nền kinh tế. Các đơn vị khai thác, chế biến, cảng nhập khẩu than duy trì hoạt động. Tại Kho cảng G9 - Hóa chất (Công ty Kho vận và Cảng Cẩm Phả), hoạt động tiếp nhận, vận chuyển, tiêu thụ than đang diễn ra liên tục. Đơn vị tập trung cao độ cho nhiệm vụ quý cuối cùng của năm và duy trì hoạt động kho cảng, đồng thời triển khai các hạng mục đầu tư, cải tạo hạ tầng. Đơn vị chủ động xây dựng phương án sản xuất theo ngày, ca, kíp; bám sát kế hoạch cấp than để bố trí nhân lực, thiết bị, phương tiện phù hợp; kiểm soát chất lượng, hạn chế hao hụt trong lưu kho.
Ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó Quản đốc Kho cảng G9 - Hóa chất, cho biết: Đơn vị linh hoạt điều chỉnh vị trí nhập, xuất, lưu kho trong quá trình cải tạo hạ tầng, tận dụng các hạng mục hoàn thành để nâng cao năng lực tiếp nhận, giải phóng phương tiện, bảo đảm tiến độ tiêu thụ…
Năm 2026, TKV đặt mục tiêu tiêu thụ 50 triệu tấn than, trong đó than sạch trên 36,6 triệu tấn và than nhập khẩu khoảng 11 triệu tấn. Với mục tiêu này, Tập đoàn đã chủ động điều hành sản xuất, tăng cường khai thác tại những khu vực có điều kiện thuận lợi, phối hợp chặt chẽ giữa các khâu khai thác, sàng tuyển, chế biến và tiêu thụ nhằm bảo đảm nguồn cung.
Các đơn vị không chỉ duy trì sản lượng mà điều hành linh hoạt, cân đối cung, cầu, bảo đảm nguồn than đúng thời điểm, chủng loại và kiểm soát chi phí; nắm bắt nhu cầu thị trường trong nước, thực hiện các hợp đồng dài hạn với những đơn vị thuộc lĩnh vực điện, dầu khí, xi măng, phân bón, hóa chất; đồng thời, từng bước hoàn thiện cơ chế kinh doanh theo hướng thị trường, công khai, minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và bảo đảm cung ứng than ổn định cho nền kinh tế.
Theo ông Vũ Anh Tuấn, Tổng Giám đốc TKV, Tập đoàn tiếp tục đặt ra những yêu cầu cao phải giữ nghiêm kỷ luật điều hành, bám sát nhu cầu tiêu thụ và kế hoạch cấp than cho sản xuất điện những tháng cuối năm. Tập đoàn tập trung nâng cao hiệu quả logistics, chế biến, pha trộn và tiêu thụ; chủ động điều phối nguồn hàng, phương tiện vận chuyển và tăng cường khai thác trong nước, đẩy mạnh cơ giới hóa, tháo gỡ khó khăn cho các dự án đầu tư. Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ sản xuất, vận chuyển đến chế biến và tiêu thụ, TKV đang nỗ lực bảo đảm nguồn than ổn định cho sản xuất điện, tạo nền tảng hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh năm 2026.
Trong bối cảnh Quảng Ninh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, ngành Than đứng trước yêu cầu đổi mới sản xuất, quản trị và thích ứng với thị trường năng lượng. Nâng cao chất lượng tăng trưởng, hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, an toàn lao động và trách nhiệm môi trường là yếu tố quyết định để ngành Than tiếp tục khẳng định vị thế, đóng góp vào sự phát triển bền vững của Quảng Ninh.
