Phát huy văn hóa công nghiệp ngành Than

Trải qua gần hai thế kỷ hình thành và phát triển, văn hóa công nghiệp của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) không chỉ là điểm tựa tinh thần vững chắc trong sản xuất, mà còn trở thành tài nguyên quý giá, góp phần định hình bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng đất Quảng Ninh.

Nhắc đến Vùng mỏ Quảng Ninh là nhắc đến những tầng than sâu thẳm, những khai trường đầy nắng gió và những thế hệ người lao động bền bỉ. Từ trong lịch sử đấu tranh anh dũng của giai cấp công nhân mỏ, mà đỉnh cao là cuộc tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ vào ngày 12/11/1936 – ngày được chọn là Ngày Truyền thống Công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than, giá trị cốt lõi "Kỷ luật và Đồng tâm" đã được hun đúc, vun bồi; trở thành biểu tượng văn hóa tiêu biểu, gắn liền với bản lĩnh và khí chất của con người nơi đây.

Trong môi trường lao động đặc thù đầy nặng nhọc dưới hầm lò hay trên tầng mỏ lộ thiên; kỷ luật nghiêm minh không đơn thuần là quy định hành chính mà là yếu tố sống còn để bảo vệ tính mạng và đảm bảo an toàn lao động, hiệu quả sản xuất kinh doanh. Song hành với kỷ luật thép là tinh thần đồng tâm – sự đoàn kết, kề vai sát cánh, che chở và tin tưởng tuyệt đối giữa những người thợ mỏ đến từ muôn phương. Chính sợi dây gắn kết bền chặt ấy đã biến tập thể những người công nhân mỏ thành một khối thống nhất, vượt qua mọi khắc nghiệt của thiên nhiên và thử thách của thời cuộc.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, giá trị truyền thống ấy không hề cũ đi mà tiếp tục được TKV kế thừa và nâng tầm thông qua phương châm hành động; đó là xây dựng văn hóa và con người TKV theo chuẩn mực "An toàn - Đoàn kết - Phát triển - Hiệu quả". Tinh thần Kỷ luật và Đồng tâm ngày nay được cụ thể hóa trong từng ca sản xuất, qua sự phối hợp nhịp nhàng giữa các tổ đội, ý thức tự chủ an toàn và phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật của đội ngũ thợ lò trẻ cũng như những người thợ lành nghề.

Đặc biệt, triết lý phát triển văn hóa doanh nghiệp của ngành Than luôn đặt người lao động ở vị trí trung tâm. Sự quan tâm của Tập đoàn và các đơn vị thành viên không dừng lại ở những khẩu hiệu, mà hiện hữu bằng hệ thống phúc lợi thiết thực, chăm lo toàn diện từ bữa ăn công nghiệp đủ dinh dưỡng, hệ thống xe đưa đón tận công trường, khu nhà ở chung cư khang trang đến các chính sách điều dưỡng, phục hồi sức khỏe (như chương trình "rửa phổi" đặc thù cho thợ lò) và chăm lo hậu phương gia đình thợ mỏ. Khi người lao động được trân trọng và bảo vệ, văn hóa doanh nghiệp tự khắc trở thành động lực nội sinh mạnh mẽ nhất thúc đẩy năng suất và sự gắn bó lâu dài.

Văn hóa ngành Than không chỉ nằm trong các phân xưởng, hầm lò mà còn hiện hữu sống động qua hệ thống di sản vật thể và phi vật thể đồ sộ. Nhận thức rõ giá trị đó, TKV đang đẩy mạnh triển khai Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa vật thể trong Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Hàng loạt "địa chỉ đỏ" mang dấu ấn lịch sử như Khu di tích lịch sử Địa điểm khai thác than đầu tiên tại núi Yên Lãng, hệ thống miếu mỏ, Di tích Bác Hồ về thăm mỏ Đèo Nai, cùng các phòng truyền thống doanh nghiệp lưu giữ hiện vật và ký ức thợ mỏ đang được chú trọng tôn tạo, gìn giữ.

Cùng với việc bảo tồn di tích, đời sống tinh thần tại các "làng mỏ" và doanh nghiệp vẫn luôn sôi nổi với các hoạt động thể thao quần chúng và các đợt thi đua lao động sản xuất sôi nổi, điển hình là đợt thi đua chào mừng kỷ niệm 90 năm Ngày Truyền thống Công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than.

Nhìn ở tầm vĩ mô, văn hóa ngành Than chính là một thành tố không thể tách rời trong bức tranh di sản văn hóa của Quảng Ninh. Vấn đề đặt ra trong bối cảnh hiện nay là làm thế nào để những di sản công nghiệp, những câu chuyện lịch sử và ký ức thợ mỏ không chỉ nằm yên trong bảo tàng hay phòng truyền thống, mà trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Việc kết nối di sản công nghiệp ngành Than với du lịch trải nghiệm và truyền thông số được xem là hướng đi giàu tiềm năng. Khi những giá trị truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ sáng tạo, có sản phẩm trải nghiệm cụ thể và có sự tham gia trực tiếp của chính cộng đồng người thợ mỏ, văn hóa ngành Than sẽ tiếp tục tỏa sáng, đóng góp bền vững vào sự phát triển của Quảng Ninh hôm nay và mai sau.