Kiên định với chiến lược phát triển bền vững và hiện đại hóa ngành khai thác hầm lò, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) ngày càng chú trọng đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa đồng bộ từ khâu đào lò đến khai thác. Khi máy móc, thiết bị hiện đại được đưa vào ứng dụng, không chỉ là giải quyết bài toán địa chất phức tạp khi mỏ xuống sâu, mà còn hướng tới mục tiêu cao nhất là đảm bảo an toàn và cải thiện đáng kể điều kiện làm việc cho người thợ. Một trong số đó chính là câu chuyện đưa EBH-45 - thiết bị đào lò thế hệ mới, hiện đại nhất của ngành Than vào vận hành, từng bước nhân rộng trong các đơn vị của TKV.
Hiệu quả ở Than Vàng Danh
Công ty CP Than Vàng Danh là một trong những đơn vị sản xuất than hầm lò lớn của TKV. Tuy nhiên trước kia, tại đây cơ bản áp dụng công nghệ đào lò bằng phương pháp khoan nổ mìn truyền thống. Từ các bước quy trình khoan lỗ mìn gương, xúc bốc, dựng vì chống, cho đến vận chuyển đất đá và than... chủ yếu đều dựa vào sức người, phụ thuộc nhiều vào tay nghề bậc thợ, đặc tính và công suất thiết bị. Nếu thời gian ở các khâu này kéo dài sẽ làm tốc độ, năng suất đào lò thấp và không đảm bảo an toàn. Tuy nhiên thời điểm hiện tại, Than Vàng Danh đã có nhiều bước tiến mới, với sản lượng khai thác than hầm lò của đơn vị trung bình mỗi năm đạt trên 3 triệu tấn, chiếm 10-15% tổng sản lượng than khai thác than hầm lò của toàn Tập đoàn.
Yếu tố mang tính chất quyết định cho sự chuyển mình đột phá này chính là chủ trương đổi mới công nghệ, tối ưu hóa dây chuyền sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa. Trong bối cảnh ngành Than đang gia tăng sản xuất, phục vụ nền kinh tế, việc đẩy mạnh áp dụng cơ giới hóa sản xuất than hầm lò là cách làm duy nhất giúp các mỏ đảm bảo sản lượng than, cải thiện điều kiện an toàn.
Từ cuối năm 2019, Công ty CP Than Vàng Danh đã chủ động nghiên cứu và là đơn vị đầu tiên của TKV đưa máy đào lò EBH-45 vào hoạt động tại các gương lò phù hợp. Đây là loại máy được thiết kế đa chức năng như một tổ hợp đào lò, xúc bằng máy vơ tích hợp, đổ tải lên cầu truyền tải và được đổ lên máng cào, băng tải hoặc xe goòng. Hệ thống điều khiển máy (di chuyển, nâng hạ, quay đầu khấu...) đều vận hành bằng van thủy lực, rất thuận tiện cho người vận hành thiết bị.
Trọng lượng máy chỉ khoảng 10 tấn, nhẹ hơn so với nhiều thiết bị cùng chức năng, cũng giúp EBH-45 dễ dàng di chuyển trong những đường lò có nền mềm, yếu hoặc có nước... Đặc biệt, ở vị trí đầu khấu của máy có thể lắp bổ sung một số thiết bị phục vụ công tác đào lò như: Gầu xúc, búa căn đá, máy khoan thăm dò gương. Nhờ vậy, trong quá trình đào lò tiến gương, gặp đá rắn, EBH-45 có thể phá đá mà không cần phải nổ mìn. Quá trình vận hành máy sẽ tạo ra ít chấn động cho đường lò đang thi công, từ đó giữ được sự ổn định lâu dài của các vỉa, vách. Máy nhỏ gọn nên rất thuận tiện trong quá trình thi công và vận hành thiết bị, phù hợp với diện sản xuất hầm lò của Công ty CP Than Vàng Danh.
Thực tế đưa thiết bị hiện đại vào sản xuất, anh em công nhân Than Vàng Danh vốn đã nắm vững kiến thức vận hành thiết bị khai thác cơ bản, chỉ tiếp cận ít ngày là có thể sử dụng được máy khá thành thạo. Tính từ thời điểm triển khai đến nay, việc sử dụng máy đào lò EBH-45 cho phép loại bỏ các rủi ro mất an toàn liên quan đến vật liệu nổ so với đào lò bằng khoan nổ mìn. Mức độ nặng nhọc và cường độ làm việc của người lao động được giảm thiểu do không phải thực hiện công tác khoan nổ mìn, giảm gần như hoàn toàn công tác xúc bốc bằng thủ công tại gương lò.
Đặc biệt, chủ trương cơ giới hóa, tự động hóa trong sản xuất còn giúp giảm đáng kể về sức lao động cho công nhân Than Vàng Danh. So với công nghệ đào lò bằng khoan nổ mìn, xúc máy (tốc độ 75 mét/tháng), tốc độ đào lò bằng máy EBH-45 tăng từ 32,7-47,7 mét/tháng. Tăng được tốc độ đào lò cũng đồng nghĩa với việc giảm số lượng nhân lực trực tiếp trong mỗi ca. Cũng từ đó, Công ty tiết kiệm được 1,5 triệu đồng trên giá thành 1 mét lò đào mới, giúp có thêm chi phí cho tái đầu tư sản xuất, tiếp tục cải thiện điều kiện làm việc cho người thợ. Thu nhập của thợ lò cũng có sự cải thiện đáng kể.
Ông Hồ Quốc, Phó Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công ty CP Than Vàng Danh, cho biết: Từ tư duy khai thác tài nguyên, Than Vàng Danh từng bước chuyển sang quản trị tài nguyên, lấy khoa học công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa và tin học hóa làm những động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong đó, dấu ấn rõ nét của Than Vàng Danh là việc chủ động nghiên cứu, lựa chọn và đưa vào áp dụng các công nghệ khai thác phù hợp với điều kiện địa chất phức tạp của mỏ. Năm 2019, Công ty nghiên cứu và đưa máy đào lò EBH-45 đầu tiên trong TKV vào thi công các đường lò trong than. Đến nay, số lượng dây chuyền máy đào lò EBH-45 tại Công ty đã được nâng lên 4 dây chuyền. Đến hết 6 tháng đầu năm 2026, tổng mét lò đào bằng máy EBH-45 đạt 14.256 m. Sản lượng đào lò cao nhất đạt 206 m/tháng, ngày cao nhất đạt 6,3 m/ngày. Năng suất lao động đạt 0,35 m/công/ca, cao hơn đáng kể so với mức 0,143 m/công/ca khi đào lò bằng khoan nổ mìn kết hợp máy xúc.
Những thay đổi trong công nghệ khai thác và đào lò đang tạo ra chuyển biến không chỉ về sản lượng mà còn về phương thức tổ chức sản xuất của Than Vàng Danh. Khi thiết bị hiện đại được kết hợp với quản trị sản xuất, tin học hóa và từng bước tự động hóa, dữ liệu từ quá trình vận hành có thể trở thành cơ sở để doanh nghiệp điều hành chính xác hơn. Với nền tảng công nghệ được tích lũy qua nhiều năm, Than Vàng Danh đang từng bước hình thành diện mạo một mỏ hiện đại, an toàn và hiệu quả, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong hệ thống các đơn vị khai thác than hầm lò của TKV.
Sẵn sàng làm chủ công nghệ
Thực tế là trước khi đưa máy đào lò EBH-45 vào sản xuất rộng rãi, từ nhiều năm trước, một số đơn vị hầm lò của TKV đã áp dụng cơ giới hóa để thi công. Phổ biến nhất là máy đào lò Combai AM50Z, nhưng có nhược điểm là trọng lượng lớn (nặng gần 27 tấn), bánh xích nhỏ, hệ thống thủy lực kém ổn định... Do đó khi thi công các đường lò có nền lò yếu hoặc nền lò có nước, máy dễ bị sa lầy, lún nền, bộ phận di chuyển thường gặp sự cố. Cùng với đó, máy có tay khấu một khớp dạng cần thẳng nên khả năng gập xuống khấu dưới nền hạn chế.
Trên cơ sở không ngừng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, máy đào lò EBH-45 là lựa chọn giải pháp để khắc phục những nhược điểm trên. Trong đó, cách làm của Than Vàng Danh nhanh chóng được nhân rộng trong toàn Tập đoàn. Đến nay, toàn Tập đoàn có tổng số 16 dây chuyền cơ giới hóa đồng bộ đào lò bằng máy combai EBH-45. Giai đoạn 2021-2025, TKV đã huy động tổng cộng 39 dây chuyền cơ giới hóa đào lò đồng bộ. Việc tăng tỷ lệ cơ giới hóa đào lò không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà đã trở thành điều kiện quan trọng để giải quyết các vấn đề về địa chất, con người và tốc độ đào lò. Từ nền tảng đó, TKV liên tục triển khai nhiều dự án phát triển mỏ trong những năm gần đây, trong đó có những công trình khai thác xuống sâu đến -550m.
Các đơn vị sau khi nghiệm thu, đã vận hành đồng bộ máy đào lò EBH-45 với hệ thống chuyển tải linh hoạt, đồng bộ hóa năng lực bốc xúc và vận chuyển, đảm bảo nhịp độ sản xuất liên tục, thông suốt trong các tuyến lò. Đây là hành động chiến lược nhằm giải phóng sức lao động trực tiếp cho đội ngũ thợ lò, đồng thời đảm bảo các khâu điều hành, kết nối được thực hiện đồng bộ trong mọi hoạt động từ mặt bằng đến các đường lò. Sự quyết liệt này đã lan tỏa, hình thành nên văn hóa số. Những người thợ mỏ vốn quen làm việc chân tay nay đã thao tác thành thạo trên điện thoại thông minh, ứng dụng các phần mềm ca lệnh và các thiết bị điều khiển tự động trong dây chuyền sản xuất.
Để làm chủ các thiết bị công nghệ tiên tiến này khi đưa vào hoạt động, ban lãnh đạo các công ty đã rất chú trọng tổ chức tập huấn cho toàn bộ đội ngũ các phòng, đơn vị chuyên môn như cơ điện, vận tải, đào lò... trực tiếp sử dụng thiết bị. Chương trình hướng dẫn kết hợp giữa lý thuyết chuyên sâu về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và thực hành trực tiếp tại xưởng. Đội ngũ chuyên gia, kỹ sư giàu kinh nghiệm là giảng viên trực tiếp truyền đạt các quy trình vận hành an toàn, kỹ năng xử lý sự cố phát sinh và phương pháp bảo dưỡng định kỳ thiết bị.
Sự song hành nhịp nhàng giữa đột phá cơ giới hóa và đẩy mạnh chuyển đổi số còn cho thấy sự thay đổi tư duy của đội ngũ cán bộ, công nhân các đơn vị ngành Than hôm nay. Họ chủ động học hỏi, làm chủ công nghệ và liên tục đóng góp nhiều sáng kiến cải tiến kỹ thuật giá trị; nêu cao tinh thần sáng tạo, tự tin, sẵn sàng làm chủ công nghệ.
Từ câu chuyện về máy đào lò EBH-45 để nhìn thấy một bức tranh rộng hơn về chủ trương đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa, đổi mới công nghệ, tối ưu hóa dây chuyền sản xuất của TKV. Trong đó, tri thức số, kỹ năng số của người thợ cũng đóng vai trò không nhỏ vào tăng trưởng của ngành Than.
