Khơi nguồn sáng tạo trong tuổi trẻ ngành Than

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, tuổi trẻ ngành Than đang phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích, sáng tạo, trở thành lực lượng tiên phong trong hành trình chuyển đổi số của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Thông qua những sáng kiến cải tiến kỹ thuật, ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, quản lý, điều hành, mỗi ĐVTN không chỉ góp phần nâng cao năng suất lao động, bảo đảm an toàn sản xuất, mà còn tạo động lực quan trọng thúc đẩy ngành Than phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.

Trong bối cảnh ngành Than đang đẩy mạnh hiện đại hóa sản xuất, xây dựng mô hình mỏ thông minh và chuyển đổi số toàn diện, lực lượng ĐVTN được xác định là đội ngũ nòng cốt trong tiếp cận, làm chủ và ứng dụng công nghệ mới. Nhiều đơn vị đã xây dựng, triển khai hiệu quả các mô hình như “Tổ thanh niên chuyển đổi số”, “Công trình thanh niên sáng tạo”, “Ca sản xuất thanh niên tiêu biểu”, tạo môi trường để ĐVTN phát huy năng lực chuyên môn, đề xuất sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, tham gia giải quyết những khâu yếu, việc khó trong sản xuất.

Không chỉ tiên phong trong lao động, sản xuất, các cấp bộ đoàn còn chú trọng xây dựng môi trường khuyến khích đổi mới sáng tạo thông qua việc tổ chức các diễn đàn sáng tạo trẻ, hội thi tay nghề, các lớp tập huấn về công nghệ số, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Từ những sân chơi trí tuệ này, nhiều ý tưởng mới đã được hiện thực hóa và nhanh chóng ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn sản xuất.

Tiêu biểu là Hội thi Tuổi trẻ sáng tạo năm 2026 do Đoàn Than Quảng Ninh tổ chức đã thu hút 18 sản phẩm của 11 đơn vị tham gia vòng sơ khảo. Sau quá trình thẩm định, Ban tổ chức đã lựa chọn 14 sản phẩm của 8 đơn vị vào vòng chung kết. Các sản phẩm tập trung vào nhiều lĩnh vực như ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa trong sản xuất; chuyển đổi số; trí tuệ nhân tạo; nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành; cải tiến kỹ thuật và bảo đảm an toàn lao động.

Trong đó, 2 đề tài “Nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu quan trắc dịch động và chương trình cảnh báo ổn định bờ mỏ, bãi thải bằng mô hình số kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) cho các mỏ lộ thiên thuộc TKV” của tác giả Đỗ Văn Triều (Đoàn Thanh niên Viện Khoa học Công nghệ Mỏ) và đề tài “Thiết kế hệ thống giám sát và theo dõi thiết bị trực tuyến dây chuyền cụm sàng 02” của nhóm tác giả thuộc Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Hà Tu - Vinacomin đã xuất sắc đạt giải Nhất hội thi.

Theo anh Phạm Văn Hạnh, Bí thư Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Hà Tu, đề tài xuất phát từ thực tế việc theo dõi, thống kê hoạt động của dây chuyền cụm sàng 2,5 triệu tấn trước đây chủ yếu thực hiện thủ công, cán bộ phải trực tiếp lên hiện trường để thu thập dữ liệu. Từ đó, nhóm tác giả đã nghiên cứu xây dựng hệ thống giám sát trực tuyến, đưa các thông số vận hành lên môi trường số để có thể theo dõi từ xa. Sau nhiều tháng nghiên cứu, ứng dụng lập trình Python và các công cụ AI hỗ trợ, hệ thống đã giúp số hóa dữ liệu vận hành, nâng cao hiệu quả quản lý và góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất.

Đồng chí Hoàng Việt Phương, Bí thư Đoàn Than Quảng Ninh, cho biết: Hội thi Tuổi trẻ sáng tạo năm 2026 là dấu mốc quan trọng trong đổi mới phương thức triển khai phong trào “Tuổi trẻ sáng tạo” theo hướng thực chất, hiệu quả và gắn chặt với nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh của các đơn vị. Kết quả của hội thi không chỉ khẳng định tiềm năng, trí tuệ, khát vọng cống hiến của tuổi trẻ ngành Than, mà còn tạo tiền đề quan trọng để xây dựng lực lượng ĐVTN tiên phong trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trong giai đoạn mới.

Cùng với việc phát hiện, tôn vinh các ý tưởng, sáng kiến tiêu biểu, phong trào thi đua sáng tạo của tuổi trẻ ngành Than còn được cụ thể hóa bằng nhiều công trình, phần việc thanh niên có giá trị thực tiễn cao. Nổi bật, nhiều công trình thanh niên cấp tỉnh đã được Tỉnh Đoàn Quảng Ninh gắn biển như: Công trình “Chuyển diện và đưa vào khai thác lò chợ cơ giới hóa 7-7 khu 1 vỉa 7” do Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Hà Lầm - Vinacomin đảm nhận; công trình “Hệ thống tuyển huyền phù” mức +15 kho than trung tâm do Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Núi Béo - Vinacomin thực hiện; công trình “Lắp đặt hệ thống tời vô cực KS-900/250 tại giếng nghiêng chính mức +110/-200 giếng Vàng Danh” do Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Vàng Danh - Vinacomin đảm nhận...

Giai đoạn 2022-2025, tuổi trẻ ngành Than đã tham gia đề xuất 186 đề tài, 2.556 sáng kiến cải tiến kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ và hợp lý hóa sản xuất với sự tham gia của 2.612 ĐVTN, mang lại giá trị làm lợi hơn 84,6 tỷ đồng. Nhiều sáng kiến đã được áp dụng hiệu quả vào thực tiễn, góp phần giải quyết những khâu yếu, việc khó, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh tại các đơn vị.

Điểm nổi bật trong phong trào sáng tạo của tuổi trẻ ngành Than hiện nay là việc chủ động tiếp cận và ứng dụng các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và truyền thông số vào hoạt động sản xuất, tuyên truyền và đào tạo. Các lớp “Bình dân học vụ số” được triển khai rộng rãi, góp phần nâng cao kiến thức khoa học công nghệ, kỹ năng số cho cán bộ đoàn và ĐVTN, nhất là ĐVTN người dân tộc thiểu số.

Đối với ngành Than, an toàn lao động luôn là yêu cầu được đặt lên hàng đầu. Từ thực tiễn sản xuất, nhiều đơn vị đoàn đã mạnh dạn đưa trí tuệ nhân tạo vào công tác tuyên truyền, huấn luyện an toàn lao động. Các video tuyên truyền được xây dựng trên nền tảng AI mô phỏng sát từng thao tác trong ca sản xuất, từ kiểm tra khí mỏ, quy trình vận hành thiết bị đến xử lý các tình huống khẩn cấp dưới hầm lò. Nhờ đó, những quy định kỹ thuật vốn khô khan, phức tạp được chuyển tải bằng hình ảnh trực quan, sinh động, giúp người lao động dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ và có thể áp dụng ngay trong thực tế sản xuất.

Anh Nguyễn Ngọc Toàn, Phó trưởng Phòng Kỹ thuật - Công nghệ mỏ, Bí thư Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Núi Béo - Vinacomin, chia sẻ: Sau hơn một năm triển khai ứng dụng AI trong công tác tuyên truyền an toàn lao động, các sản phẩm video AI được công nhân lao động đón nhận tích cực bởi tính trực quan, dễ hiểu và dễ ghi nhớ. Qua đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành quy trình, quy phạm kỹ thuật, bảo đảm an toàn trong lao động sản xuất.

Thời gian tới, các cấp bộ đoàn tiếp tục phát huy vai trò của ĐVTN trong nghiên cứu, ứng dụng, đẩy mạnh đổi mới công nghệ khai thác, chế biến, chế tạo theo hướng tiên tiến, hiện đại; tiếp tục thực hiện chiến lược "3 hóa": Cơ giới hóa - Tự động hóa - Tin học hóa" trong các dây chuyền sản xuất; vận động ĐVTN và người lao động tích cực hưởng ứng, tham gia các hoạt động, phong trào thi đua “Sáng tạo trẻ”, “Sáng tạo khoa học kỹ thuật”, "Năng suất cao, năng suất kỷ lục TKV”; “Thợ trẻ giỏi, tay nghề cao”, “Lao động giỏi, sáng kiến cải tiến kỹ thuật”, “Thi đua lao động sáng tạo”... Đồng thời, tăng cường phối hợp tổ chức các lớp bồi dưỡng, đào tạo nghề, chuyển giao công nghệ,... để ĐVTN tại đơn vị nắm vững xu hướng chuyển đổi số, ứng dụng, sử dụng công nghệ mới, nâng cao năng suất, hiệu quả lao động.

Trong hành trình hiện đại hóa ngành Than, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực then chốt để nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn và gia tăng sức cạnh tranh. Với sức trẻ, tri thức và tinh thần đổi mới không ngừng, tuổi trẻ ngành Than đang tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận khoa học công nghệ, góp phần xây dựng ngành Than phát triển hiện đại, bền vững trong kỷ nguyên số.