90 năm trước, cuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn công nhân Vùng mỏ thắng lợi đã hun đúc truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, trở thành biểu tượng của ý chí đấu tranh, tinh thần đoàn kết và bản lĩnh cách mạng của giai cấp công nhân Việt Nam. Trải qua các thời kỳ lịch sử, truyền thống ấy tiếp tục được các thế hệ thợ mỏ phát huy trong lao động, sản xuất và xây dựng đất nước. Hôm nay, trước những yêu cầu phát triển mới, ngành Than chủ động đổi mới mô hình quản trị, ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành Than hiện đại, an toàn, hiệu quả.
90 năm xây dựng và phát huy truyền thống ngành Than
Trong không khí trang trọng của Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than, niềm tự hào về chặng đường lịch sử vẻ vang được lan tỏa trong mỗi cán bộ, công nhân, người lao động. Với những người đang ngày đêm gắn bó với ngành Than, đây không chỉ là dịp ôn lại truyền thống mà còn nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm tiếp nối những giá trị được hun đúc qua nhiều thế hệ bằng chính công việc hôm nay.
Anh Bùi Đức Tâm, công nhân lái máy xúc của Công ty Than Vàng Danh, có bố cũng từng gắn bó với nghề mỏ trước khi nghỉ hưu. Lớn lên trong gia đình có người thân làm nghề khai thác than, anh hiểu những vất vả, nhọc nhằn của người thợ mỏ và càng trân trọng công việc mình đang đảm nhận. Anh Tâm chia sẻ: “Tôi rất tự hào khi được là người thợ mỏ, được làm việc và gắn bó với ngành Than. Qua lễ kỷ niệm, tôi càng hiểu hơn những vất vả, hy sinh của các thế hệ thợ mỏ đi trước để có được ngành Than như hôm nay. Chúng tôi sẽ tiếp tục cố gắng làm việc thật tốt, chấp hành nghiêm kỷ luật lao động, bảo đảm an toàn trong sản xuất, góp phần xây dựng công ty và ngành Than ngày càng phát triển”.
Niềm tự hào của người thợ mỏ hôm nay bắt nguồn từ một chặng đường lịch sử đầy gian khó. Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, cùng với sự mở rộng hoạt động khai thác than của thực dân Pháp, đội ngũ công nhân mỏ ngày càng đông đảo, tập trung tại Hòn Gai, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều và nhiều khu vực khác. Họ phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, đối diện với tai nạn lao động, bệnh tật, tiền công rẻ mạt và sự áp bức của chủ mỏ. Những cuộc đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm, chống đánh đập, cúp phạt diễn ra liên tiếp, từng bước hình thành ý thức giai cấp và tinh thần đoàn kết trong đội ngũ công nhân.
Sự ra đời và hoạt động của các tổ chức Đảng trong khu mỏ đã tạo bước chuyển căn bản cho phong trào công nhân. Những người cộng sản trực tiếp bám mỏ, tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức lực lượng và lãnh đạo công nhân đấu tranh. Phong trào từ những cuộc đấu tranh riêng lẻ từng bước phát triển thành lực lượng có tổ chức, có mục tiêu và sự liên kết giữa các khu vực. Ngày 12/11/1936, cuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn công nhân Vùng mỏ bùng nổ, kéo dài đến ngày 28/11/1936 và giành thắng lợi. Đây là dấu mốc quan trọng trong lịch sử phong trào công nhân và phong trào cách mạng Việt Nam. Qua cuộc đấu tranh ấy, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” được hun đúc, trở thành sức mạnh tinh thần bền vững của các thế hệ thợ mỏ.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, công nhân Vùng mỏ tiếp tục tham gia bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ cơ sở sản xuất và lực lượng lao động. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, trước những hoạt động phá hoại của địch, người thợ mỏ kiên trì bám trụ, bảo vệ hầm lò, máy móc, nhà xưởng, giữ gìn lực lượng, chuẩn bị điều kiện khôi phục sản xuất khi Vùng mỏ được giải phóng.
Ngày 25/4/1955, Vùng mỏ hoàn toàn giải phóng. Phát huy tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, đội ngũ công nhân, cán bộ mỏ khẩn trương khôi phục sản xuất trong điều kiện thiếu thốn về nhân lực, máy móc và cơ sở vật chất. Dưới bàn tay người thợ, những đường lò được sửa chữa, nhà máy được khôi phục, các công trường từng bước hoạt động trở lại. Người thợ mỏ làm chủ quá trình lao động, sản xuất, đóng góp những tấn than cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc. Từ đây, ngành Than bước vào thời kỳ phát triển mới, gắn nhiệm vụ sản xuất với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, công nhân mỏ vừa duy trì sản xuất, vừa tổ chức phòng tránh, bảo vệ người và tài sản trước chiến tranh phá hoại. Than tiếp tục được cung ứng phục vụ sản xuất công nghiệp, giao thông, quốc phòng và đời sống nhân dân. Nhiều thanh niên Vùng mỏ lên đường nhập ngũ, trong đó có những người con ưu tú mang tên gọi đầy tự hào “Binh đoàn Than”, góp sức cùng quân và dân cả nước giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Than tiếp tục đảm nhận nhiệm vụ khôi phục, mở rộng sản xuất, cung cấp nhiên liệu cho nền kinh tế. Ngày 10/10/1994, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định thành lập Tổng Công ty Than Việt Nam. Ngày 13/7/1996, Đảng bộ Than Quảng Ninh được thành lập theo Quyết định số 43-QĐ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh, nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với ngành kinh tế đặc biệt quan trọng này, tập hợp, đoàn kết đội ngũ cán bộ, đảng viên, công nhân, người lao động. Năm 2005, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam được thành lập trên cơ sở tổ chức lại Tổng Công ty Than Việt Nam và Tổng Công ty Khoáng sản Việt Nam, mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực khoáng sản, công nghiệp và năng lượng. Qua mỗi giai đoạn phát triển, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục được bồi đắp bằng tinh thần lao động sáng tạo, ý thức trách nhiệm và quyết tâm vượt khó của đội ngũ cán bộ, công nhân, người lao động.
Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định thắng lợi của cuộc Tổng bãi công tháng 11/1936 là dấu mốc quan trọng trong lịch sử phong trào công nhân và phong trào cách mạng Việt Nam. Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” đã trở thành giá trị tinh thần bền vững, là sức mạnh để các thế hệ thợ mỏ đoàn kết, vượt qua khó khăn, thử thách, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự ghi nhận ấy cũng đặt ra yêu cầu đối với thế hệ hôm nay phải tiếp tục gìn giữ, phát huy truyền thống bằng những thành quả cụ thể trong lao động, sản xuất và phát triển ngành.
Chung sức cùng Quảng Ninh tạo động lực phát triển
Trong công cuộc đổi mới và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngành Than tiếp tục giữ vị trí quan trọng đối với nền kinh tế, nhất là nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Than vẫn là nguồn nhiên liệu thiết yếu phục vụ sản xuất điện và nhiều ngành công nghiệp. Cùng với khai thác, chế biến, tiêu thụ than, TKV còn hoạt động trong các lĩnh vực khoáng sản, điện, vật liệu nổ công nghiệp, cơ khí và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Hoạt động của Tập đoàn tạo việc làm cho hàng vạn lao động, đóng góp nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều địa bàn.
Quy mô và đóng góp của ngành Than được thể hiện qua kết quả sản xuất, kinh doanh những năm gần đây. Năm 2024, doanh thu toàn TKV đạt hơn 168.000 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước trên 25.000 tỷ đồng, trong đó đóng góp tại Quảng Ninh khoảng 17.600 tỷ đồng. Năm 2025, mặc dù chịu tác động của biến động thị trường, thời tiết và những khó khăn trong tổ chức sản xuất, Tập đoàn vẫn duy trì hoạt động ổn định. Doanh thu ước đạt hơn 161.000 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 6.980 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước 25.500 tỷ đồng; sản lượng than sạch sản xuất đạt khoảng 38,63 triệu tấn, than tiêu thụ khoảng 44 triệu tấn. Tiền lương bình quân toàn Tập đoàn đạt khoảng 19,48 triệu đồng/người/tháng.
Kết quả này là nỗ lực của hàng vạn cán bộ, công nhân, kỹ sư, người lao động trên các khai trường, trong đường lò, nhà máy và bến cảng. Đó còn là kết quả của quá trình đầu tư, đổi mới công nghệ, cải tiến kỹ thuật và nâng cao năng lực điều hành sản xuất. Tuy nhiên, ngành Than đang đối diện với những thách thức ngày càng lớn. Tài nguyên than ngày càng khai thác xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp, chi phí sản xuất tăng, yêu cầu bảo đảm an toàn lao động và bảo vệ môi trường ngày càng cao. Biến động thị trường năng lượng, yêu cầu giảm phát thải và chuyển dịch năng lượng cũng đặt ra những đòi hỏi mới đối với phương thức tổ chức sản xuất, cơ cấu đầu tư và năng lực quản trị doanh nghiệp. Những vấn đề này không thể giải quyết bằng cách làm cũ, mà đòi hỏi TKV phải chủ động đổi mới, nâng cao năng lực thích ứng và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực.
Ông Vũ Anh Tuấn, Tổng Giám đốc TKV, cho biết: Tại buổi làm việc ngày 29/7/2026 tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu tái định vị TKV thành tập đoàn công nghiệp năng lượng, vật liệu hiện đại; cơ cấu lại thực chất, tập trung nguồn lực cho lĩnh vực cốt lõi, dự án trọng điểm, nâng cao năng lực công nghệ và hiệu quả sử dụng vốn. Chỉ đạo quan trọng này đã đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ từ tư duy phát triển đến phương thức tổ chức thực hiện. Đến năm 2030, TKV phải củng cố vững chắc năng lực cung ứng than, đồng thời tạo bước tiến xa trong chế biến sâu khoáng sản và quản trị doanh nghiệp. Hướng tới năm 2045, mục tiêu trở thành tập đoàn kinh tế quy mô lớn trong khu vực Đông Nam Á đòi hỏi tích lũy ngay từ hôm nay năng lực tài chính, công nghệ, nhân lực và thị trường. Tầm vóc ấy cần được xây dựng bằng khả năng làm chủ công nghệ, cung cấp sản phẩm có giá trị cao và tham gia sâu hơn vào các chuỗi sản xuất công nghiệp. Mỗi quyết định đầu tư cần đáp ứng nhiệm vụ hiện tại và chuẩn bị sức cạnh tranh lâu dài.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, trong giai đoạn 2026-2030, TKV xác định tập trung cơ cấu lại các đơn vị, tổ chức lại những lĩnh vực hoạt động còn phân tán, chồng chéo; gắn sắp xếp tổ chức với đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Trong lĩnh vực than, Tập đoàn triển khai sáp nhập Công ty Chế biến than Quảng Ninh vào Công ty Tuyển than Hòn Gai. Đối với lĩnh vực cơ khí, TKV định hướng hợp nhất, tăng vốn, tổ chức lại các đơn vị sản xuất cơ khí tại Quảng Ninh để hình thành từ 1 đến 2 doanh nghiệp quy mô lớn do Tập đoàn nắm cổ phần chi phối. Việc sắp xếp này hướng tới tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực sản xuất, khắc phục tình trạng phân tán và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành.
Cùng với cơ cấu lại tổ chức, TKV định hướng đầu tư bổ sung 15 dự án mỏ than trong giai đoạn 2026-2030 và sau năm 2030, duy trì sản lượng than sạch sản xuất trong nước khoảng 40 triệu tấn/năm, kết hợp nhập khẩu khoảng 10-20 triệu tấn/năm. Đây là những định hướng quan trọng nhằm củng cố năng lực cung ứng, chủ động nguồn nhiên liệu phục vụ nền kinh tế, đồng thời tạo cơ sở để Tập đoàn xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn, phù hợp với quy hoạch năng lượng quốc gia và nhu cầu sử dụng than.
Quá trình đổi mới của TKV cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với thành phố Quảng Ninh, nơi tập trung nhiều hoạt động khai thác, chế biến và tiêu thụ than. Tại buổi làm việc ngày 20/9/2026 giữa lãnh đạo thành phố và Tập đoàn, hai bên đã trao đổi các nhiệm vụ liên quan đến tái cơ cấu, phát triển sản xuất, tháo gỡ khó khăn về cơ chế, quy hoạch, đầu tư và tổ chức hoạt động của các đơn vị. TKV xác định tiếp tục đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa, chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất; phát triển mỏ thông minh, nhà máy thông minh, logistics và kinh tế tuần hoàn, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về môi trường và nguồn nhân lực. Thành phố Quảng Ninh tiếp tục phối hợp giải quyết những vướng mắc thuộc thẩm quyền, tạo điều kiện để Tập đoàn phát triển sản xuất, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn.
Đồng chí Quản Minh Cường, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành uỷ, Trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh, nhấn mạnh: Từ ngày 1/9/2026, Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố, mở ra giai đoạn phát triển mới với vị thế, tiềm lực và trách nhiệm cao hơn. Vị thế mới đòi hỏi thành phố Quảng Ninh và ngành Than phải nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm của mình, cùng xác định tầm nhìn, mục tiêu và quyết tâm hành động, tiếp tục đóng góp xứng đáng vào sự phát triển của thành phố, của ngành và đất nước.
Đối với Quảng Ninh, đó là quyết tâm đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, tổ chức hợp lý không gian phát triển, nâng cao chất lượng đô thị, năng lực quản trị và sức cạnh tranh; gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Đối với ngành Than, đó là trách nhiệm tiếp tục bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh nguyên liệu quốc gia; đẩy mạnh đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên, bảo đảm an toàn lao động và giảm thiểu tác động đến môi trường. Trách nhiệm chung ấy đang được cụ thể hóa bằng sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ giữa thành phố với Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, Binh đoàn 19 - Bộ Quốc phòng và các đơn vị ngành Than.
90 năm truyền thống đã hun đúc bản lĩnh, ý chí và sức mạnh của những người thợ mỏ. Trong giai đoạn phát triển mới, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” tiếp tục là động lực để ngành Than chủ động đổi mới, vượt qua thách thức, làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và giữ vững vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Với quyết tâm chính trị cao, tinh thần đoàn kết của đội ngũ cán bộ, công nhân và sự đồng hành của thành phố Quảng Ninh, ngành Than quyết tâm vững bước trên chặng đường phát triển mới, đóng góp ngày càng lớn vào sự nghiệp xây dựng Quảng Ninh giàu mạnh, hiện đại, cùng đất nước vươn lên trong kỷ nguyên phát triển mới.
