Âm nhạc trên dòng Bắc Luân không chỉ để thưởng thức, mà trở thành cách con người hai bên bờ sông Móng Cái (Quảng Ninh, Việt Nam) và Đông Hưng (Quảng Tây, Trung Quốc) đối thoại bằng cảm xúc và văn hóa. Trong không gian đặc biệt của giao lưu hát đối, những câu hát, ánh nhìn, nhịp vỗ tay... đã góp phần vun đắp, thắt chặt hơn tình cảm, sự hiểu biết giữa cộng đồng vùng biên.
Sắc màu văn hóa trên dòng Bắc Luân
Theo chân người dân và du khách, chúng tôi đổ về Ngã ba Xoáy Nguồn (phường Móng Cái 1) hòa mình vào không khí của giao lưu âm nhạc, được người dân địa phương mong chờ, coi là độc đáo, có một không hai trên dòng sông biên giới Bắc Luân. Trên dòng sông, một sân khấu đặc biệt, được dựng lên trên 1 ponton thành chiếc thuyền hoa rực rỡ, giữa hai bờ, trở thành tâm điểm của chương trình Giao lưu hát đối trên sông biên giới Bắc Luân năm 2025.
Ngay từ những phút đầu, không khí chương trình đã mang dáng dấp của một lễ hội văn hóa thực thụ. Khi MC xướng lên lời chào, giới thiệu về chương trình giao lưu hát đối giữa thanh niên hai địa phương, tiếng vỗ tay vang lên từ cả hai phía bờ sông. Sân khấu mở, hướng ra hai phía, không gian hai bờ sông dường như chỉ có sự đồng điệu của cảm xúc và chỉ có một không gian chung của tiếng hát.
Khoảnh khắc các đoàn nghệ thuật Móng Cái và Đông Hưng cùng bước ra sân khấu, bắt tay giao hữu đã mở ra nhịp cảm xúc đầu tiên cho chương trình. Đúng 14h30, các tiết mục được triển khai theo kịch bản chặt chẽ, đan xen hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Mở màn là “Bài ca hữu nghị Thanh niên Việt - Trung”, nơi giọng ca nam Móng Cái Thương Bùi hòa quyện cùng giọng ca nữ Đông Hưng Lục Diệu Thuần, tạo nên nhịp hát đối đáp lan tỏa. Tiếng hát vang lên giữa dòng Bắc Luân, theo nhịp nước chạm tới hai bờ như lời chào thân tình của cư dân vùng biên.
Tiếp nối là các tiết mục ca ngợi lãnh tụ và những giá trị chung của hai dân tộc. Giữa không gian sông nước, những giai điệu ấy trở nên gần gũi, bởi được đặt trong mạch cảm xúc liên tục của chương trình - nơi nghệ thuật gắn liền với đời sống và ký ức cộng đồng.
Điểm nhấn đặc sắc của giao lưu hát đối trên sông Bắc Luân chính là phần trình diễn dân ca truyền thống. Làn điệu giao duyên miền biển Quảng Ninh vang lên chậm rãi, mềm mại, như nhịp chèo khua nước, như lời tâm tình của cư dân ven sông từ bao đời. Ngay sau đó, dân ca truyền thống phía bạn với nhịp điệu rõ, cao trào, tạo nên sự đối sánh thú vị. Hai sắc thái âm nhạc khác nhau, nhưng khi đặt cạnh nhau hòa quyện thành một cuộc đối thoại văn hóa sinh động, nơi mỗi bên giữ trọn bản sắc, đồng thời mở lòng đón nhận cái đẹp của đối phương.
Ngay sau tiết mục biểu diễn về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nghệ sĩ vùng mỏ Đức Lương chia sẻ: Mỗi lần đứng hát trên dòng Bắc Luân đều mang lại cảm xúc rất khác với tôi, đó không chỉ là biểu diễn, mà là sự tiếp nối của một mạch văn hóa đã có từ lâu đời. Với tôi, mỗi câu hát cất lên giữa dòng sông là lời nhắc về trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương trong đời sống hiện đại.
Ca sĩ Lục Diệu Thuần (Trung Quốc) bày tỏ sự xúc động: Tôi rất ấn tượng khi được đứng trên sân khấu giữa dòng sông này. Tiếng hát không cần phiên dịch, bởi cảm xúc đã làm nhiệm vụ kết nối, giao lưu thanh niên hai địa phương, tình cảm hai nước. Tham gia chương trình cũng giúp tôi học hỏi, nâng cao kỹ năng biểu diễn của mình.
Không khí chương trình tiếp tục được đẩy lên bằng các tiết mục múa dân gian và hòa tấu nhạc cụ dân tộc. Những động tác múa mềm mại, giàu tính biểu cảm của đoàn nghệ thuật Móng Cái nối tiếp vẻ rực rỡ, giàu tính trình diễn của đoàn nghệ thuật Đông Hưng, tạo nên bức tranh đa sắc về văn hóa vùng biên. Tiếng đàn bầu, T'rưng Việt và đàn tranh Trung Hoa vang lên giữa không gian sông nước càng làm nổi bật sự giao thoa: Khác biệt về hình thức, nhưng cùng gặp nhau ở tinh thần tôn vinh thiên nhiên, quê hương và con người.
Các tiết mục được sắp xếp xen kẽ giữa nghệ sĩ hai nước, tạo nhịp điệu liền mạch như một bản giao hưởng trên sông. Sân khấu giữa dòng mở ra hai hướng về đôi bờ, đón những tràng pháo tay vang dội của người dân, làm nên sức sống và âm vang buổi giao lưu. Chương trình khép lại, nghệ sĩ Lục Diệu Thuần và các ca sĩ hai nước lưu luyến cùng tặng hoa, quà cho các bạn diễn nước bạn. Rồi tất cả hòa cùng điệu nhảy hiện đại, Bắc Luân âm vang với những vũ điệu sôi động, xóa nhòa khoảng cách.
Âm nhạc - "cây cầu" thắt chặt tình cảm đôi bờ
Theo truyền thống của người dân vùng biển Móng Cái, hát đối từ lâu đã là một hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian quen thuộc trong đời sống cư dân vùng biên giới. Gắn với sông nước, với lao động và những mối quan hệ cộng đồng, hát đối từng là cách con người trò chuyện với nhau bằng lời ca, hát để hỏi, để đáp, để chia sẻ và để hiểu nhau.
Ở vùng biên Móng Cái - Đông Hưng, nơi cư dân hai bên bờ có sự tiếp xúc tự nhiên từ bao đời, những câu hát giao duyên từng vang lên trong sinh hoạt thường ngày, trở thành sợi dây kết nối mềm mại giữa con người với con người. Hát đối vì thế trở thành cầu nối văn hóa bền chặt, tồn tại song song với lịch sử hình thành và phát triển vùng biên.
Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch UBND phường Móng Cái 1, cho biết: Chính không gian ấy đã tạo nên nét đặc sắc riêng có của chương trình. Hát đối trên sông Bắc Luân, không chỉ là hoạt động nghệ thuật, mà là sự tiếp nối của truyền thống văn hóa vùng biên. Không gian sông nước giúp tiếng hát trở nên gần gũi, tự nhiên, dễ lan tỏa và dễ chạm đến cảm xúc của người nghe.
Và có lẽ vì thế, trải qua thời gian, hình thức hát đối ấy không mất đi, mà được tiếp nối và làm mới trong các chương trình giao lưu. Giao lưu hát đối trên sông Bắc Luân hôm nay chính là sự tiếp nối mạch chảy ấy, khi truyền thống được đặt trong không gian hiện đại, mang thêm thông điệp về hòa bình, hợp tác và hữu nghị.
Chị Hoàng Thanh Tuyền (phường Móng Cái 1), MC chương trình bày tỏ cảm xúc: Tất cả như hòa vào thanh âm buổi giao lưu giàu sắc màu, vũ điệu tuyệt đẹp. Dù không hiểu trọn vẹn từng câu chữ, khán giả hai bên bờ vẫn cảm nhận rõ niềm vui, sự thân thiện, cởi mở, vui tươi lan tỏa trong từng giai điệu. Âm nhạc không cần phiên dịch, bởi cảm xúc đã trở thành ngôn ngữ chung, là cầu nối rồi.
Không chỉ thế, hát đối trên sông Bắc Luân được nhìn nhận như một hình thức đối ngoại nhân dân hiệu quả. Thông qua văn hóa, những thông điệp về hòa bình và hợp tác được truyền tải một cách mềm mại, gần gũi, dễ đi vào lòng người. "Hát đối không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc vùng biên, mà còn tạo nền tảng xã hội vững chắc cho quan hệ hữu nghị lâu dài. Từ việc duy trì và phát huy các hoạt động giao lưu văn hóa như thế đã góp phần thúc đẩy hữu nghị, hợp tác du lịch, thương mại, thể thao... giữa hai bên nhiều năm qua" - ông Đỗ Văn Tuấn cho biết thêm.
Dù khá mệt, vất vả sau buổi hát giao lưu, nghệ sĩ Vùng mỏ Đức Lương, ca sĩ Huy Anh, Thương Bùi, Duy Trần (Đoàn nghệ thuật Móng Cái) đều chung một cảm xúc: Đứng hát giữa dòng sông biên giới là trải nghiệm, cảm xúc đặc biệt. Khi tiếng hát vang lên trên mặt nước, chúng tôi cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của người làm nghệ thuật vùng biên. Mỗi tiết mục không đơn thuần là phần trình diễn, mà là một lời chào hữu nghị, một thông điệp vì thế phải biểu diễn hết mình, thật hay và đầy tự hào. Điều tất cả chúng tôi mong muốn là cống hiến sức trẻ cho sự hiểu biết bền chặt của thanh niên hai bên, hữu nghị hai đất nước.
Dư âm của những tràng vỗ tay kéo dài, của những ánh mắt và nụ cười trao nhau từ hai bờ, của cảm giác gần gũi được bồi đắp qua từng câu hát. Hát đối trên sông, trong khoảnh khắc ấy, đã vượt ra khỏi khuôn khổ một sự kiện văn hóa để trở thành ký ức chung của cộng đồng vùng biên.
