Từ những trang báo bí mật ra đời trong phong trào công nhân Vùng mỏ, đến hệ sinh thái truyền thông hội tụ hôm nay, gần một thế kỷ qua, báo chí Quảng Ninh luôn đồng hành cùng từng bước phát triển của quê hương. Không chỉ phản ánh hiện thực, báo chí còn khơi dậy khát vọng, lan tỏa niềm tin, vun đắp sự đồng thuận xã hội và trở thành động lực tinh thần quan trọng trên hành trình xây dựng, phát triển của tỉnh.

Mùa đông năm 1928, trong một căn nhà nhỏ ở Cẩm Phả, những số Báo Than đầu tiên được bí mật in và chuyền tay đến công nhân các khu mỏ. Dưới sự phụ trách của đồng chí Đặng Châu Tuệ, những người cộng sản đầu tiên ở Vùng mỏ vừa gây dựng cơ sở cách mạng, vừa viết bài, in và phát hành báo trong điều kiện vô cùng gian khổ. Không có nhà in, không có giấy tốt, càng không thể hoạt động công khai, nhưng từng trang báo vẫn vượt qua sự kiểm soát gắt gao của địch để mang ánh sáng cách mạng đến với công nhân Vùng mỏ.

Ra đời cùng phong trào công nhân Vùng mỏ và sự hình thành chi bộ Đảng đầu tiên, báo chí Quảng Ninh ngay từ buổi đầu đã mang đậm bản chất của báo chí cách mạng. Từ Báo Than đến các ấn phẩm như: Hầm mỏ, Tin tức, rồi Quảng Yên, Hải Ninh thông tin, Vùng than, Vùng mỏ... báo chí không chỉ phản ánh hiện thực, mà còn là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng, trực tiếp tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức và cổ vũ phong trào đấu tranh của công nhân, nhân dân vùng Đông Bắc.

Mỗi tờ báo được chuyền tay trong những ngày tháng ấy không chỉ mang thông tin, mà còn mang theo niềm tin và mệnh lệnh của cách mạng. Giữa vòng vây kiểm soát của địch, báo chí vẫn bền bỉ truyền bá tư tưởng của Đảng, khơi dậy lòng yêu nước, kết nối sức mạnh của công nhân và nhân dân Vùng mỏ. Không chỉ ghi lại lịch sử, báo chí đã góp phần cùng phong trào cách mạng viết nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và khẳng định chân lý báo chí cách mạng là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng và nhân dân.

Hoạt động trong điều kiện bí mật, báo chí Vùng mỏ thời kỳ này hình thành phong cách rất riêng với ngôn ngữ ngắn gọn, trực diện, giàu sức cổ vũ; hình thức linh hoạt từ báo in, truyền đơn, báo tường, đến thơ ca, hò vè; người làm báo cũng chính là những công nhân, thanh niên cách mạng đang sống và chiến đấu giữa lòng mỏ.

Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, dù điều kiện hoạt động vô cùng gian khó, báo chí Quảng Ninh vẫn giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng. Từ những bản tin ngắn được in bằng giấy sáp, đến các ấn phẩm lưu động nơi căn cứ kháng chiến, báo chí đã kịp thời phản ánh khí thế chiến đấu, cổ vũ sản xuất, biểu dương những tấm gương dũng cảm, góp phần củng cố niềm tin vào thắng lợi của cuộc kháng chiến. Mỗi số báo phát hành là thêm một lần ngọn lửa yêu nước được lan tỏa trong lòng người dân Vùng mỏ.

Hòa bình lập lại ở miền Bắc mở ra thời kỳ mới đối với Quảng Ninh. Từ một vùng chiến khu, Quảng Ninh từng bước trở thành trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước, giữ vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế và quốc phòng. Những năm tháng vừa khôi phục sản xuất, vừa chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, rồi tiếp tục ổn định, xây dựng quê hương sau ngày đất nước thống nhất đã tạo nên một giai đoạn phát triển đầy gian khó nhưng cũng rất đỗi hào hùng.

Trong dòng chảy ấy, báo chí Quảng Ninh không đứng bên ngoài để quan sát, mà trực tiếp hòa mình vào nhịp sống của Vùng mỏ. Những phóng viên năm ấy có mặt trên công trường, trong hầm lò, tại các trọng điểm đánh phá, ghi lại bằng ngòi bút chân thực khí thế lao động, chiến đấu của quân và dân Quảng Ninh. Họ vừa là người làm báo, vừa là những chứng nhân của lịch sử.

Nhớ về những năm tháng ấy, nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Đỗ Kha kể rằng, dù làm báo trong thời chiến vô cùng gian khổ, hiểm nguy, các phóng viên vẫn quyết tâm để tờ báo không một ngày ngừng nhịp. Có thời điểm, báo phải rút gọn, thậm chí chỉ còn là những bản tin mỏng, nhưng vẫn đều đặn đến tay bạn đọc, kịp thời truyền tải sự chỉ đạo của tỉnh, đồng thời phản ánh khí thế chiến đấu, những chiến công và tinh thần kiên cường của quân, dân Vùng mỏ.

Cùng với sự trưởng thành của đội ngũ người làm báo, hệ thống báo chí Quảng Ninh cũng từng bước được kiện toàn. Báo Quảng Ninh, Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ninh, cùng mạng lưới đài truyền thanh, truyền hình cấp huyện ngày càng phát huy vai trò là tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong tỉnh; kịp thời tuyên truyền chủ trương của Đảng, phản ánh thực tiễn sản xuất, chiến đấu và đời sống xã hội, góp phần tạo nên sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn tỉnh.

Đó cũng là thời kỳ báo chí góp phần khắc họa nên những biểu tượng tinh thần của Quảng Ninh. Từ những phóng sự về người thợ lò trên tầng than, những bài viết cổ vũ phong trào thi đua “lao động giỏi, lao động sáng tạo” như phong trào trồng rau xanh ở xã Cẩm Bình, thị xã Cẩm Phả (nay là phường Cẩm Phả), phong trào nuôi tôm ở xã Liên Vị, huyện Yên Hưng (nay là phường Liên Hòa), đến những tác phẩm phản ánh khí thế “vừa sản xuất, vừa chiến đấu”, báo chí đã góp phần lan tỏa phẩm chất “Kỷ luật và đồng tâm”, bồi đắp hình ảnh người thợ mỏ kiên cường, giàu bản lĩnh, hình tượng đã trở thành niềm tự hào không chỉ của Quảng Ninh mà của cả đất nước.

Năm 1986 mở ra công cuộc đổi mới của đất nước, đồng thời cũng khởi đầu một giai đoạn phát triển mạnh mẽ của Quảng Ninh. Từ một tỉnh chủ yếu dựa vào khai thác than, Quảng Ninh từng bước chuyển mình với tư duy phát triển mới: Đẩy mạnh cải cách hành chính, thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ - du lịch, xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ và từng bước hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”.

Những quyết sách lớn ấy không chỉ làm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của tỉnh, mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với báo chí địa phương.

Đồng hành cùng nhịp đổi mới ấy, báo chí Quảng Ninh cũng bước vào một cuộc đổi mới toàn diện về tư duy làm báo. Từ chỗ chủ yếu thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, báo chí từng bước mở rộng chức năng phản ánh thực tiễn, phát hiện vấn đề, cổ vũ sáng tạo, lan tỏa các mô hình, nhân tố mới và tạo diễn đàn để nhân dân tham gia xây dựng chính quyền với nhiều chuyên mục ghi dấu ấn sâu đậm như “Người chủ Vùng than”, “Nguyện vọng - Kiến nghị”... Những trang báo không chỉ ghi nhận thành tựu, mà còn góp phần khơi mở tư duy đổi mới, tạo sự đồng thuận xã hội đối với những chủ trương lớn của tỉnh, của đất nước.

Đó cũng là giai đoạn đội ngũ người làm báo Quảng Ninh trưởng thành mạnh mẽ cả về bản lĩnh chính trị và trình độ nghề nghiệp. Nhiều tác phẩm báo chí đã vượt ra khỏi phạm vi thông tin thời sự để trở thành những dấu ấn của một thời kỳ phát triển. Tiêu biểu như tác phẩm “Một nghị quyết được cuộc sống đặt tên” của cố nhà báo Ngô Tiến Cảnh, nguyên Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Quảng Ninh và cố nhà báo Lương Mạnh Hùng, nguyên Tổng Biên tập Báo Quảng Ninh, đoạt Giải Báo chí toàn quốc năm 2002. Tác phẩm đã phản ánh sinh động một chủ trương đổi mới xuất phát từ thực tiễn, cho thấy khả năng phát hiện vấn đề, đồng hành cùng cuộc sống và lan tỏa những kinh nghiệm hay của Quảng Ninh tới cả nước.

Đặc biệt, trong những năm Quảng Ninh quyết tâm thực hiện chuyển dịch mô hình phát triển, báo chí đã góp phần quan trọng vào việc truyền thông chủ trương từ “nâu” sang “xanh”, phản ánh những nỗ lực cải thiện môi trường, phát triển du lịch bền vững, bảo tồn Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, xây dựng hạ tầng hiện đại và cải thiện môi trường đầu tư.

Báo chí không chỉ là cầu nối giữa Đảng bộ, chính quyền với nhân dân, mà còn trở thành “đại sứ truyền thông”, góp phần đưa hình ảnh Quảng Ninh đến với bạn bè trong nước và quốc tế. Báo chí Quảng Ninh đã thực sự trở thành một lực lượng thúc đẩy phát triển, góp phần tạo dựng niềm tin, khơi dậy khát vọng và lan tỏa những giá trị mới của vùng đất mỏ trên hành trình hội nhập.

Bước ngoặt lớn của báo chí Quảng Ninh đến vào năm 2019, khi tỉnh quyết định hợp nhất Báo Quảng Ninh, Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ninh, Báo Hạ Long và Cổng Thông tin điện tử tỉnh thành Trung tâm Truyền thông Quảng Ninh (nay là Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh) - mô hình cơ quan truyền thông hội tụ cấp tỉnh đầu tiên trong cả nước. Đây không chỉ là sự đổi mới về tổ chức, mà còn thể hiện tư duy đột phá của Quảng Ninh trong phát triển báo chí hiện đại, phù hợp với xu thế truyền thông số.

Trong hành trình chuyển đổi số của tỉnh, báo chí Quảng Ninh tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong. Các tuyến bài về cải cách hành chính, chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, phát triển khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới, phát triển văn hóa và quảng bá di sản, đã góp phần lan tỏa mạnh mẽ những chủ trương lớn của tỉnh, tạo sự đồng thuận trong xã hội. Đặc biệt, trong những thời điểm khó khăn như đại dịch Covid-19, hay siêu bão Yagi năm 2024, báo chí Quảng Ninh đã phát huy vai trò là kênh thông tin chính thống, nhanh nhạy, chính xác, góp phần ổn định dư luận và củng cố niềm tin của nhân dân.

Đội ngũ người làm báo Quảng Ninh hôm nay đang từng bước làm chủ các công nghệ mới, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất nội dung, phát triển các sản phẩm báo chí đa phương tiện và mở rộng hiện diện trên các nền tảng số. Công nghệ đã thay đổi phương thức làm báo, nhưng không thay đổi những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng, đó là: Bản lĩnh chính trị, tính nhân văn, sự trung thực và trách nhiệm trước xã hội.

Gần một thế kỷ đã qua, những người làm báo Quảng Ninh vẫn bền bỉ gìn giữ ngọn lửa nghề mà các thế hệ đi trước đã thắp lên. Trong dòng chảy không ngừng của thời đại, báo chí Quảng Ninh không chỉ là người kể chuyện về quê hương, mà đã và đang trở thành một lực lượng kiến tạo truyền thông, góp phần lan tỏa khát vọng phát triển, củng cố niềm tin và đồng hành cùng mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành thành phố kiểu mẫu, giàu đẹp, văn minh, hiện đại.

Thục hiện: Lê Ngọc
Trình bày: Hải Anh