Bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú chứa nhiều bí ẩn và vừa được công nhận là Bảo vật Quốc gia.
18 bức họa các vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú (thuộc phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) mang phong cách nghệ thuật thời Lý, Trần được chạm khắc trên vách đá.
Mỗi bức họa đều có dáng vẻ, tư thế, cử chỉ nét mặt, trong bối cảnh không gian, cảnh vật khác nhau. Vị ngồi kiết già trên phiến đá, vị tay cầm gậy hoặc nâng tràng hạt, tay buông hoặc kết ấn...
Trong mỗi tranh, giáp với khung viền phía trên, vị trí bên trái hoặc bên phải có phần đóng khung ghi nội dung chữ Hán khác nhau. Độ dài ngắn của khung tùy thuộc số lượng chữ Hán.
Hiện nay, nhiều chữ Hán trong các bức họa đã bị bào mòn, làm mờ hoặc mất hoàn toàn, rất khó hoặc không thể khôi phục và đọc được. Hiện chỉ có 3 bức tranh khắc La Hán (bức tranh số 6, 7 và 8) còn tương đối rõ, có thể khôi phục, đọc được các chữ mờ, mất nét.
Bà Vũ Thanh Lịch - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao tỉnh Ninh Bình - cho biết, theo danh sách liệt kê 18 vị La Hán trong Pháp trụ ký, dù chưa xác định được cụ thể đầy đủ danh xưng từng vị La Hán trong 18 bức họa trên. Tuy nhiên, có thể khẳng định 18 bức tranh khắc ma nhai trên đều mô tả các vị La Hán có danh xưng, quyến thuộc, trú xứ chép trong danh sách liệt kê 16 vị tôn giả của Pháp trụ ký.
"Điều này được khẳng định rõ hơn khi tiếp tục khôi phục chữ Hán trên các ma nhai, đối chiếu với danh sách các vị tôn giả La Hán trong Pháp trụ ký, nghiên cứu tạo hình, kết hợp các nguồn tài liệu mô tả hành trạng, phép tu, pháp lực... của các vị La Hán" - bà Lịch cho hay.
Cũng theo bà Lịch, qua nghiên cứu trực tiếp 18 bức tranh khắc các vị La Hán tại động Liên Hoa, dựa trên các đặc điểm về mỹ thuật, các chi tiết trang trí, hoa văn, đối chiếu với ghi chép trong các tư liệu hiện còn. Niên đại tạo tác bộ 18 tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán được xác định thời Trần, thậm chí sớm hơn có thể vào cuối thời Lý.
Bộ tranh 18 vị La Hán và ma nhai bia Kiến Gia Bính Ngọ niên động Liên Hoa nằm trong 26 văn khắc trên đá hiện còn tại di tích chùa Phong Phú, tổ dân phố Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Đặc biệt, 18 tranh khắc các vị La Hán là những bức ma nhai khắc trên vách động duy nhất hiện có ở Việt Nam.
Bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán và ma nhai bia Kiến Gia Bính Ngọ niên động Liên Hoa nằm trong 26 văn khắc trên đá hiện còn tại di tích chùa Phong Phú (tổ dân phố Phong Phú, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình). Đặc biệt, 18 tranh khắc 18 vị La Hán là các bức ma nhai khắc trên vách động duy nhất hiện có ở Việt Nam.
Vào ngày 3.2.2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã ký Quyết định số 236/QĐ-TTg về việc công nhận Bảo vật Quốc gia (Đợt 14), bao gồm 30 hiện vật, nhóm hiện vật, trong đó có bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú.
