Hai nghiên cứu mới công bố cho thấy biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện các điều kiện thời tiết cực đoan dẫn đến những vụ cháy rừng nghiêm trọng tại Tây Ban Nha và Pháp trong tuần này, đồng thời khiến nguy cơ cháy rừng ở Nam Âu tăng mạnh trong những năm gần đây.
Theo kết quả phân tích nhanh của mạng lưới nghiên cứu quốc tế World Weather Attribution (WWA) công bố ngày 30/7, biến đổi khí hậu đã khiến các điều kiện thời tiết làm gia tăng nguy cơ cháy rừng có quy mô kỷ lục tại Tây Ban Nha có khả năng xảy ra cao hơn gấp 20 lần. Tại Pháp, nguy cơ xuất hiện các điều kiện thời tiết cực đoan thuận lợi cho cháy rừng cũng tăng gấp đôi.
Nhóm nghiên cứu cho biết chỉ trong 26 năm qua, hiện tượng nóng lên toàn cầu đã làm tăng gấp ba lần các điều kiện có nguy cơ cháy rừng nghiêm trọng tại Tây Ban Nha và tăng khoảng 40% tại Pháp.
Cùng ngày, một nghiên cứu khác đăng trên tạp chí Scientific Reports cũng chỉ ra rằng số ngày có điều kiện thời tiết cực kỳ thuận lợi cho cháy rừng tại Nam Âu hiện đã tăng hơn gấp đôi so với vài thập kỷ trước.
Cả hai nghiên cứu đều phân tích những yếu tố làm gia tăng nguy cơ cháy rừng như nhiệt độ không khí, mức độ khô hạn, độ ẩm và tốc độ gió.
“Mức độ thay đổi của các điều kiện gây cháy rừng tại Tây Ban Nha là một trong những mức thay đổi lớn nhất mà tôi từng quan sát được” - Nhà khoa học khí hậu Friederike Otto thuộc Đại học Imperial College London, đồng thời là điều phối viên của WWA, nhận định.
Theo bà Otto, Tây Ban Nha đang trải qua mùa hè nóng nhất trong lịch sử sau khi tháng 1 ghi nhận lượng mưa cao bất thường, tạo điều kiện để thảm thực vật phát triển mạnh. Khi hạn hán nghiêm trọng xuất hiện sau đó, lượng thực vật khô đã trở thành nguồn nhiên liệu lớn cho các đám cháy.
Bên cạnh đó, tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp khiến cây cối không được kiểm soát cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Trong khi đó, tại vùng Bordeaux của Pháp, những cánh rừng thông dày đặc càng khiến ngọn lửa dễ lan rộng.
Các nhà khoa học xác định mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu bằng cách so sánh điều kiện thời tiết hiện nay với dữ liệu lịch sử, đồng thời mô phỏng một thế giới có nhiệt độ thấp hơn khoảng 1,4 độ C – tương ứng mức Trái Đất đã nóng lên kể từ thời kỳ tiền công nghiệp.
Nhà khoa học Jacob Bendix thuộc Đại học Syracuse nhận định kết quả nghiên cứu phù hợp với những hiểu biết lâu nay của giới khoa học về cháy rừng.
“Nhiệt độ cực cao và hạn hán khiến các đám cháy dễ bùng phát và lan rộng hơn, trong khi những điều kiện thời tiết này ngày càng phổ biến do tác động của biến đổi khí hậu” - Ông Jacob Bendix nói.
Nghiên cứu đăng trên Scientific Reports cho thấy, trước đây Nam Âu chỉ ghi nhận khoảng 10 ngày mỗi năm có điều kiện thời tiết cực kỳ thuận lợi cho cháy rừng, nhưng hiện con số này đã tăng lên khoảng 25 ngày. Không chỉ xuất hiện thường xuyên hơn, mức độ khắc nghiệt của các điều kiện này cũng cao hơn khoảng 50% so với giai đoạn 1981–2010.
Tác giả nghiên cứu Raúl Cordero thuộc Đại học Groningen (Hà Lan) cho biết số vụ cháy và diện tích rừng bị thiêu rụi tại Nam Âu từng giảm đáng kể từ những năm 1980 đến năm 2018 nhờ các biện pháp quản lý và chữa cháy hiệu quả hơn. Tuy nhiên, tác động của biến đổi khí hậu đã nhanh chóng đảo ngược xu hướng này khi thời tiết ngày càng cực đoan.
“Ngay cả khi có nhiều nguồn lực và kinh phí, việc kiểm soát các đám cháy cũng trở nên rất khó khăn nếu điều kiện thời tiết quá khắc nghiệt” - Ông Cordero cho biết.
Trong khi đó, nhà khoa học John Abatzoglou thuộc Đại học California Merced cho rằng các nghiên cứu một lần nữa khẳng định biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ trong tương lai mà đang tác động trực tiếp đến cuộc sống hiện nay.
Nhà khoa học khí hậu Friederike Otto thuộc Đại học Imperial College London, đồng thời là điều phối viên của WWA, cho biết cách duy nhất để hạn chế các hiện tượng cháy rừng cực đoan trong tương lai là giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
“Nếu thế giới tiếp tục đốt than đá, dầu mỏ và khí đốt, nhiệt độ toàn cầu sẽ tiếp tục tăng, khiến các điều kiện thời tiết làm gia tăng nguy cơ cháy rừng xuất hiện thường xuyên và khắc nghiệt hơn, thậm chí vượt quá khả năng thích ứng của con người” - Bà Friederike Otto nhấn mạnh.
