Mỗi sáng, những chiếc thuyền gỗ dài và hẹp truyền thống shikara vẫn lướt nhẹ trên mặt hồ Dal, tạo nên khung cảnh thơ mộng dưới chân dãy Himalaya. Tuy nhiên, phía sau vẻ đẹp ấy là thực trạng đáng lo ngại. Ô nhiễm từ các khu dân cư, sự phát triển của các loài thực vật ngoại lai làm suy giảm đa dạng sinh học, cùng tình trạng mực nước sụt giảm, một phần do nhiệt độ gia tăng vì biến đổi khí hậu, đang đe dọa sự tồn tại lâu dài của hồ Dal cũng như hàng trăm hồ khác tại khu vực Kashmir do Ấn Độ kiểm soát.
Các công nhân môi trường phải liên tục thu gom cỏ dại trên hồ Dal và luôn đeo găng tay để tránh dị ứng da khi tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm. Dù vậy, hồ Dal vẫn được xem là một trong số ít hồ trong khu vực được đầu tư phục hồi thường xuyên.
“Nước thải sinh hoạt vẫn xả trực tiếp xuống hồ, trong khi các dòng suối từ vùng núi cũng cuốn theo nhiều loại rác như tã giấy và các loại chất thải sinh hoạt khác.” - Anh Ghulam Rasool, công nhân môi trường làm việc tại hồ Dal, nói.
Theo các chuyên gia, biến đổi khí hậu, ô nhiễm và quá trình đô thị hóa thiếu quy hoạch đang đẩy nhanh tốc độ suy thoái của các hồ ở Kashmir, kéo theo nhiều hệ lụy đối với hệ sinh thái, sinh kế của ngư dân và ngành du lịch.
Theo báo cáo của Chính phủ Ấn Độ công bố năm ngoái, trong số 697 hồ tự nhiên ở Kashmir, 315 hồ đã biến mất và 203 hồ khác bị thu hẹp diện tích kể từ năm 1967.
Nhà ở và đất nông nghiệp lấn chiếm các hồ
Các hồ ở Kashmir từ lâu đã là trung tâm sinh hoạt của người dân, trong đó hồ Dal nổi tiếng với những khu chợ nổi bán rau, hoa và nhiều mặt hàng lưu niệm.
Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, ranh giới các hồ ngày càng bị thu hẹp do lượng mưa thất thường, bùn cát từ các con sông bồi lắng và tình trạng lấn chiếm để xây dựng nhà ở hoặc mở rộng đất nông nghiệp. Những mảnh đất nông nghiệp nhỏ cùng những cây cầu gỗ dẫn vào các căn nhà xây dựng trái phép ngày càng xuất hiện nhiều trên mặt hồ.
Nước thải chưa qua xử lý làm gia tăng lượng nitơ và phốt pho trong nước, tạo điều kiện cho cỏ dại phát triển mạnh. Trong khi đó, rác thải nhựa và các loại rác sinh hoạt khác tiếp tục làm suy giảm chất lượng môi trường nước.
Mỗi ngày, hàng chục công nhân cùng nhiều máy móc chuyên dụng phải thu gom cỏ dại và rác trên hồ Dal.
Chính quyền địa phương cho biết từ năm 1997 đã thành lập một cơ quan chuyên trách bảo tồn và quản lý các hồ ở Kashmir với sự tham gia của các kỹ sư, nhà khoa học, cán bộ lâm nghiệp và lực lượng cảnh sát.
Theo cơ quan này, dù hơn 75% dân số thành phố Srinagar đã được kết nối với hệ thống xử lý nước thải, lượng nước thải từ các hộ dân còn lại vẫn là một trong những nguồn gây ô nhiễm lớn nhất đối với các hồ.
Biến đổi khí hậu làm trầm trọng thêm tình trạng suy giảm hồ nước
Các nhà khoa học cho biết khu vực dãy Himalaya đang nóng lên nhanh hơn mức trung bình toàn cầu. Tuyết tan sớm hơn, lượng tuyết giảm và các hiện tượng mưa lớn cực đoan đã làm thay đổi cả thời điểm lẫn lưu lượng nước bổ sung cho các sông và hồ.
Theo các chuyên gia về băng hà, những biến động này khiến các hồ phải hứng chịu những đợt nước đổ về đột ngột, sau đó lại đối mặt với tình trạng thiếu nước kéo dài trong mùa khô.
Băng tan cũng làm gia tăng lượng bùn cát theo các dòng sông đổ vào hồ. Mặc dù trong ngắn hạn hiện tượng này có thể làm tăng lưu lượng nước, nhưng về lâu dài sẽ làm suy giảm khả năng trữ nước tự nhiên của các sông và hồ.
Các nhà khoa học nhận định biến đổi khí hậu đang tác động nghiêm trọng đến Kashmir, ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực từ thủy điện, du lịch cho đến các vùng trồng táo và nghệ tây nổi tiếng.
Các cộng đồng ngư dân chịu ảnh hưởng nặng nề
Tại hồ Wular, cách thành phố Srinagar khoảng 65 km về phía Tây Bắc, nhiều ngư dân cho biết mặt hồ ngày càng nông, bị chia cắt bởi các bãi thực vật mới hình thành và nhiều khu vực quanh hồ đã bị chuyển đổi thành rừng trồng. Việc di chuyển trên hồ trở nên khó khăn hơn, trong khi nguồn cá ngày càng suy giảm.
Ngư dân Abdul Rasheed cho biết, trước đây ông có thể kiếm khoảng 1.000 rupee mỗi ngày, nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 100–200 rupee sau cả một đêm đánh bắt.
Tình trạng lấn chiếm đất hồ để phát triển nông nghiệp và nhà ở, cùng với nước thải và dòng chảy từ các cánh đồng, tiếp tục làm suy giảm chất lượng nước hồ Wular.
Theo nghiên cứu của tổ chức phi lợi nhuận Wetlands International, diện tích hồ Wular đã giảm khoảng 45% trong vòng một thế kỷ. Sự suy thoái của hồ cũng làm gia tăng nguy cơ ngập lụt tại thung lũng Kashmir, bởi đây vốn là vùng điều tiết nước tự nhiên quan trọng của sông Jhelum.
Nhiều ngư dân lo ngại các thế hệ sau sẽ không còn có thể sống bằng nghề đánh bắt cá.
“Trước đây, người mới vào nghề cũng có thể đánh bắt khoảng 4 kg cá mỗi ngày, trong khi hiện nay, ngay cả những ngư dân dày dạn kinh nghiệm cũng chỉ đánh bắt được khoảng 1 kg cá.” - Ông Bashir Ahmed, 55 tuổi, nói.
Theo các chuyên gia, nếu không có các biện pháp bảo tồn và quản lý hiệu quả, sự suy giảm của các hồ ở Kashmir sẽ tiếp tục diễn ra, kéo theo những tác động lâu dài đối với môi trường, sinh kế của người dân và an ninh nguồn nước trong khu vực.
