Trên các bản làng vùng biên của Quảng Ninh, hình ảnh những chiến sĩ mang quân hàm xanh cùng hòa mình vào đời sống của đồng bào các dân tộc đang trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Không chỉ giữ vững tay súng nơi tuyến đầu để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, các chiến sĩ biên phòng còn là người bạn đồng hành, là điểm tựa vững chắc giúp thay đổi diện mạo, mang lại cuộc sống ấm no cho nhân dân khu vực biên giới.
Đồng bào các dân tộc là anh em
Công tác dân vận của lực lượng bộ đội biên phòng (BĐBP) Quảng Ninh luôn được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực, gắn liền với đời sống an sinh của người dân.
Ông Lèo Xuân Phương, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Cửa Khẩu, xã Hoành Mô, chia sẻ: "BĐBP thường xuyên hướng dẫn, hỗ trợ nhân dân phát triển sản xuất, tổ chức các hoạt động giao lưu, tuyên truyền, phổ biến pháp luật và các quy định liên quan đến quản lý, bảo vệ đường biên, mốc giới, tạo điều kiện để nhân dân tích cực tham gia giữ gìn ANTT khu vực biên giới".
Giữa bộn bề gian khó nơi biên cương, các chiến sĩ biên phòng vẫn không quản ngại vất vả, thực hiện phương châm “4 cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc) để chủ động bám địa bàn, gần gũi, đồng hành và sẻ chia với nhân dân.
Thượng tá Nguyễn Thanh Hoàng, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hoành Mô, cho biết: “Từ năm 2020 đến nay, đơn vị đã tổ chức 3 lớp học tiếng dân tộc cho cán bộ, chiến sĩ. Khi hiểu tiếng nói, phong tục, tập quán của đồng bào, công tác tuyên truyền, vận động nhân dân giữ gìn bản sắc văn hóa, xóa bỏ hủ tục, xây dựng đời sống văn hóa mới cũng hiệu quả hơn. Chúng tôi phối hợp vận động bà con gìn giữ các làn điệu dân ca, khôi phục và duy trì nhiều lễ hội truyền thống. Thấm nhuần phương châm "Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt", CBCS luôn nêu cao tinh thần, bám nắm địa bàn cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc.
Nhờ sự am hiểu sâu sắc về phong tục, tập quán và tiếng nói của người DTTS, những chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước khi được tuyên truyền đã không còn khô khan, mà thấm sâu vào tâm thức của người dân. Từ đó, bà con chủ động loại bỏ các hủ tục, cùng nhau xây dựng nếp sống văn minh và bảo vệ những giá trị cốt lõi của dân tộc mình. Thiếu tá Nguyễn Quang Hưng (Đồn Biên phòng Pò Hèn) cho biết: “Là một chiến sĩ BĐBP, tôi nhận thấy việc am hiểu tiếng nói và văn hóa các dân tộc rất có ý nghĩa trong công tác vận động quần chúng. Khi hiểu được đời sống, phong tục tập quán, văn hóa tinh thần của bà con thì công việc tuyên truyền, vận động của BĐBP sẽ gần gũi và thuận lợi hơn rất nhiều”.
Bằng tình cảm và trách nhiệm, CBCS biên phòng đã trực tiếp giúp nhân dân sửa chữa nhà cửa, vệ sinh môi trường. Những chiến sĩ mang quân hàm xanh sẵn sàng sẻ chia, giúp những hộ gia đình chính sách, hộ nghèo sửa sang lại mái nhà dột nát, kiên cố hóa nơi ở để bà con yên tâm sinh sống. Bên cạnh việc sửa sang nhà cửa, các đơn vị biên phòng còn phối hợp tổ chức khám bệnh, tư vấn sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí. Việc làm này đã mang lại niềm vui, sự an tâm lớn cho những hộ gia đình chính sách, người dân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, hay những ngư dân đang ngày đêm vươn khơi bám biển.
Không dừng lại ở việc hỗ trợ nhất thời, các chiến sĩ biên phòng luôn bám sát từng hộ dân, thăm hỏi, động viên và trực tiếp hỗ trợ sản xuất cho bà con. Khi người dân vùng biên được trang bị sinh kế bền vững, biết cách làm giàu trên chính quê hương mình, họ sẽ từng bước xóa nghèo bền vững, yên tâm định cư và đồng lòng cùng bộ đội giữ biên thùy.
Nói về những hoạt động nghĩa tình này, Trung tá Đào Xuân Nguyên, Chính trị viên Đồn Biên phòng Trà Cổ, chia sẻ: “Bên cạnh nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới, năm 2026 Đồn Biên phòng Trà Cổ tiếp tục xác định chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân khu vực biên giới là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài. Đơn vị đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa, thăm hỏi, tặng quà các gia đình chính sách, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, ngư dân vươn khơi bám biển; phối hợp khám bệnh, tư vấn sức khỏe, cấp phát thuốc miễn phí cho nhân dân. Đồng thời, cán bộ, chiến sĩ đơn vị trực tiếp giúp dân sửa chữa nhà cửa, vệ sinh môi trường, hỗ trợ sản xuất”.
Củng cố vững chắc thế trận lòng dân
Song song với việc chăm lo đời sống vật chất, công tác chăm lo đời sống tinh thần và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc luôn được các đơn vị biên phòng đặc biệt chú trọng. Tại các đồn biên phòng tuyến biên giới, việc bảo tồn các giá trị văn hóa được triển khai bài bản và có chiều sâu. Điều này xuất phát từ việc địa bàn biên giới, hải đảo của tỉnh cũng là nơi sinh sống lâu đời của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số với một kho tàng văn hóa vô cùng phong phú, độc đáo từ tiếng nói, trang phục, đến các lễ hội, phong tục tập quán.
Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của cơ chế thị trường, sự bùng nổ của công nghệ thông tin và đặc biệt là âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, văn hóa của các thế lực thù địch nhằm thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc tại vùng biên giới trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Đảng ủy, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh luôn xác định: Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc không chỉ là nhiệm vụ nhân văn, mà còn là giải pháp căn cơ để xây dựng nền biên phòng toàn dân, bảo vệ chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa.
Đánh giá về cách tiếp cận trong việc gìn giữ giá trị truyền thống tại vùng cao, Trung tá Nguyễn Công Hưng, Chính trị viên Đồn Biên phòng Quảng Đức khẳng định: “Đồn Biên phòng Quảng Đức luôn chủ động phối hợp với địa phương triển khai các hoạt động bảo tồn giá trị văn hóa với phương châm “lấy nhân dân làm chủ thể”. Đơn vị phát huy vai trò của cán bộ, chiến sĩ người dân tộc thiểu số am hiểu phong tục tập quán để trực tiếp bám nắm địa bàn, đồng thời lồng ghép nội dung gìn giữ bản sắc văn hóa thông qua các chương trình như: “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản”, “Tiết học biên cương”, “Biên cương - Đêm hội trăng rằm”... Tổ tuyên truyền văn hóa của đơn vị không chỉ tham gia biểu diễn, phục dựng lễ hội truyền thống, mà còn tuyên truyền xây dựng đời sống văn hóa mới, nâng cao nhận thức cho người dân trong phòng, chống các sản phẩm văn hóa độc hại xâm nhập qua biên giới”.
Theo Trung tá Nguyễn Thế Cường, Chính trị viên Đồn Biên phòng Pò Hèn, những nội dung giáo dục truyền thống về di tích, đường biên, cột mốc đã ăn vào máu của mỗi cán bộ, chiến sĩ canh trực trên trạm. Bởi vậy, đơn vị không phân công một cán bộ, chiến sĩ cụ thể chuyên làm giáo viên đứng lớp trong các "Tiết học biên cương", mà tất cả đều có thể thay phiên nhau, bất cứ ai cũng có thể thuyết trình được. Việc kể chuyện cha ông đã chiến đấu, hy sinh để giữ gìn biên cương là trách nhiệm, là sự tri ân và cũng là niềm tự hào của cán bộ, mỗi chiến sĩ trong đơn vị. Thông qua đó, "Tiết học biên cương" là cách giáo dục lịch sử truyền thống rất hiệu quả, là một "hành trình gieo mầm yêu nước" cho thế hệ trẻ.
Một trong những dấu ấn đậm nét của BĐBP Quảng Ninh là việc triển khai hiệu quả phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới. Nhiều phòng đọc biên giới, tủ sách văn hóa tại các đồn biên phòng và nhà văn hóa thôn, bản đã được xây dựng, mang ánh sáng tri thức đến với đồng bào các dân tộc. Văn hóa được gìn giữ, đời sống tinh thần được nâng cao, nhận thức của người dân cũng từ đó được chuyển biến rõ rệt, tự nguyện tham gia cùng bộ đội tuần tra biên giới, bảo vệ vững chắc từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Thực tế chứng minh, khi lòng dân yên thì biên cương mới vững. Sự tin yêu của đồng bào chính là "lá chắn" kiên cố nhất trước mọi loại tội phạm. Nhờ làm tốt công tác dân vận và đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật của lực lượng BĐBP dưới nhiều hình thức, nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân khu vực biên giới, vùng biển đã được nâng cao rõ rệt. Quần chúng nhân dân đã chủ động, tích cực phát huy vai trò của mình trong việc tố giác tội phạm, tham gia các tổ tự quản để cùng BĐBP tuần tra, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Theo Đại tá Vũ Văn Hưng, Chính ủy Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh, cộng đồng các dân tộc sinh sống ở khu vực biên giới giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc xây dựng thế trận biên phòng toàn dân, bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia. Từ tình cảm gắn bó máu thịt đó, người dân nơi biên giới luôn xem BĐBP như người thân trong gia đình, tự giác làm “tai mắt” sát cánh cùng lực lượng vũ trang trong bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và giữ gìn ANTT. Sự tham gia tích cực của nhân dân đã thực sự tạo dựng một phòng tuyến vững chắc nơi biên giới, vùng biển đảo.
Những chuyến "lên bản làm dân vận" không chỉ đơn thuần là việc giúp dân sửa nhà, cấp thuốc, hay tổ chức ngày hội, mà sâu sắc hơn, mỗi người dân vùng biên khi được ấm no, hiểu luật sẽ trở thành một “cột mốc sống” vững vàng nơi tuyến đầu. Chính tình cảm gắn bó máu thịt ấy đã củng cố vững chắc thế trận lòng dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân trên khu vực biên giới, giữ cho cuộc sống của đồng bào các dân tộc luôn được bình yên, hạnh phúc.
