Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc bồi đắp lòng yêu nước và ý thức bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia cho thế hệ trẻ không chỉ dừng lại ở sách vở, mà phải thể hiện qua thực tế. Từ những thành công bước đầu, mô hình "Tiết học biên cương" cần được xem xét để nhân rộng như một phương thức giáo dục truyền thống sinh động và hiệu quả.
"Tiết học biên cương" là chương trình được một số đơn vị như: Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Đồn Biên phòng Trà Cổ, Đồn Biên phòng Pò Hèn (BĐBP Quảng Ninh)... tổ chức, đã mang đến cho học sinh, sinh viên những trải nghiệm khó quên ngay tại vùng "phên giậu" Tổ quốc. Thay vì ngồi trong lớp học quen thuộc, các bạn trẻ lại có mặt tại những di tích lịch sử ở biên giới, đường biên, cột mốc để được tìm hiểu những kiến thức về lịch sử quốc gia, Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Biên giới quốc gia.
Qua đây, nhiều thông tin hữu ích về biên giới, biển đảo đã được cung cấp một cách sinh động. Trung tá Đào Xuân Nguyên, Chính trị viên Đồn Biên phòng Trà Cổ, cho biết: Tham gia "Tiết học biên cương" tại Sa Vỹ, mọi người sẽ được giới thiệu địa bàn biên giới đơn vị được giao quản lý, bảo vệ là khu vực cửa sông Bắc Luân, vùng biển Trà Cổ đoạn biên giới chính diện dài 8,968km, cột mốc 1378 là mốc cuối cùng của đường biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc, khu vực tàu thuyền đi lại tự do trong khoảng 6km2. Đồng thời cũng hiểu được những gian khổ, hy sinh của lớp lớp các thế hệ cán bộ, chiến sĩ đã kiên cường bảo vệ vững chắc chủ quyền Tổ quốc.
Qua lời kể của những người lính biên phòng về hành trình giữ gìn từng tấc đất, những hy sinh thầm lặng và cả máu xương của bao lớp người đi trước, bài học về chủ quyền trở nên gần gũi và chân thực hơn bao giờ hết. Không chỉ là những giờ giảng lý thuyết khô khan, "Tiết học biên cương" đã và đang trở thành một hành trình trải nghiệm thực tế khơi dậy lòng tự tôn dân tộc và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với chủ quyền lãnh thổ quốc gia.
Sức hấp dẫn của mô hình này còn nằm ở sự kết hợp khéo léo giữa truyền thống và hiện đại. Cán bộ, chiến sĩ các đồn biên phòng đã ứng dụng công nghệ thông tin, tích hợp hình ảnh và video qua mã QR, giúp người học có thể tìm hiểu sâu hơn, sống động hơn về các chủ đề quân sự, quốc phòng và biên giới ngay trên thiết bị di động. Chính sự đổi mới này đã thu hút hàng trăm lượt học sinh, sinh viên tham gia sôi nổi và ở chiều ngược lại trở thành nguồn động viên mỗi cán bộ, chiến sĩ biên phòng sáng tạo hơn trong việc chuẩn bị bài giảng của mình.
Theo Trung tá Nguyễn Thế Cường, Chính trị viên Đồn Biên phòng Pò Hèn, những nội dung giáo dục truyền thống về di tích, về đường biên, cột mốc đã ăn vào máu mỗi cán bộ, chiến sĩ canh trực trên trạm. Bởi vậy, đơn vị không phân công một cán bộ, chiến sĩ cụ thể chuyên làm giáo viên đứng lớp, mà tất cả đều có thể thay phiên nhau, bất cứ ai cũng có thể thuyết trình được. Việc kể chuyện cha ông đã chiến đấu hy sinh giữ gìn biên cương là trách nhiệm, là sự tri ân và cũng là niềm tự hào của cán bộ, mỗi chiến sĩ của đơn vị. Thông qua đó, "Tiết học biên cương" là cách giáo dục lịch sử truyền thống rất hiệu quả, là một "hành trình gieo mầm yêu nước" cho thế hệ trẻ.
Với một địa phương có đường biên giới dài và đặc thù như Quảng Ninh, việc nhân rộng mô hình này là vô cùng cần thiết. Từ những buổi học giản dị nơi biên cương, tình yêu Tổ quốc sẽ được ươm mầm và lan tỏa, góp phần củng cố sức mạnh tổng hợp cho quốc phòng, an ninh của đất nước trong tình hình mới. Thượng tá Bùi Tuấn Anh (Trạm Biên phòng Bắc Luân 1, Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Móng Cái) cho rằng: Sau mỗi "Tiết học biên cương", nhiều bạn trẻ sẽ thấy yêu hơn quê hương đất nước hơn, hiểu hơn về lịch sử biên giới, quá trình xây dựng cột mốc và vai trò, nhiệm vụ của lực lượng biên phòng. Mỗi người sẽ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm công dân của mình và ra sức học tập, lao động sản xuất xây dựng quê hương, đất nước.
Không chỉ phục vụ du khách tại những địa bàn biên giới có thế mạnh về du lịch, mô hình "Tiết học biên cương" đang rất hữu ích cho những giờ học ngoại khoá của các trường phổ thông. Sự hưởng ứng nhiệt tình của các nhà trường là động lực để lực lượng biên phòng không ngừng hoàn thiện nội dung giảng dạy. Do đó, đây không chỉ là một mô hình giáo dục, mà còn là nhịp cầu gắn kết thế hệ trẻ với biên giới quê hương. Mỗi bài học sẽ giúp các học sinh củng cố lòng tự tôn dân tộc, hun đúc ý thức bảo vệ chủ quyền.
Ông Giáp Văn Ngôn, Chủ tịch UBND xã Hoành Mô, cho biết: Chúng tôi phối hợp với lực lượng biên phòng thường xuyên tổ chức các chương trình ngoại khoá đưa học sinh các trường phổ thông trên địa bàn đến tìm hiểu đường biên, cột mốc, dâng hương các di tích lịch sử, tri ân các liệt sĩ hy sinh tại Cao Ba Lanh. Chúng tôi cũng phối hợp với nhiều cơ quan, ban, ngành tổ chức đón du khách trẻ tuổi đến lắng nghe những câu chuyện biên giới của các chiến sĩ biên phòng. Việc giáo dục truyền thống thông qua những "Tiết học biên cương" tạo ra sự sinh động, hào hứng rất bổ ích cho giới trẻ.
