Lễ hội đình Đầm Hà mang đậm bản sắc văn hóa của cư dân đồng bằng Bắc Bộ, kết hợp những nét độc đáo của diễn xướng dân gian hát nhà tơ - hát, múa cửa đình của cư dân ven biển.
Theo như thư tịch để lại, Đình Đầm Hà được xây dựng từ cuối thế kỷ XVII, là một trong những ngôi đình lớn, có không gian kiến trúc mang đậm nét đặc trưng của những ngôi đình cổ Việt Nam. Năm 1963, đình Đầm Hà cũng như nhiều ngôi đình khác trong huyện bị dỡ bỏ.
Đến năm 2008, đình Đầm Hà được xây dựng lại nơi thờ tự với phần hậu cung đình tạm và ngày càng giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của nhân dân. Với những giá trị của mình, năm 2010, đình Đầm Hà được công nhận là di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh. Năm 2012, một lần nữa đình Đầm Hà được đầu tư trùng tu theo kiến trúc truyền thống, bao gồm 5 gian tiền đường, 3 gian hậu cung, kiến trúc cổ mặt chữ “Đinh”, bốn mái. Đình thờ 12 vị tiền nhân của dòng họ Hoàng, họ Phan sinh sống lâu năm ở đây và 15 vị hậu thần đã góp công xây dựng đình.
Đình Đầm Hà là không gian chính diễn ra các hoạt động của lễ hội đình Đầm Hà. Lễ hội trước đây được tổ chức vào giữa tháng Giêng hằng năm, với các nghi thức tế lễ, có nhiều nét độc đáo, riêng biệt hiếm thấy trong các lễ hội tín ngưỡng dân gian ở Quảng Ninh. Từ năm 1963, lễ hội không còn duy trì. Trong 2 năm 2007 - 2008, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch đã tìm hiểu, triển khai Đề tài nghiên cứu phục dựng, bảo tồn và phát huy lễ hội đình Đầm Hà với nguồn kinh phí hơn 500 triệu đồng, từ nguồn ngân sách nhà nước.
Lễ hội đình Đầm Hà diễn ra từ ngày 14 - 17 tháng Giêng hằng năm với các nghi lễ truyền thống: Lễ cáo yết, lễ rước mâm cỗ chay, rước thần, lễ an vị, nhập tịch thần, lễ đóng cây đống đám, lễ tế Thành hoàng, lễ khai hội, lễ cáo trạng... Mỗi lễ gắn với một điển tích nhằm giáo dục con cháu nhớ ơn tổ tiên, thành hoàng, răn dạy con người sống hòa thuận, giúp đỡ nhau trong cuộc sống, cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, Quốc thái, dân an. Phần lễ được tổ chức trọng thể trong không khí trang nghiêm, thành kính và được chuẩn bị chu đáo.
Ngoài phần lễ, còn có phần hội với nhiều hoạt động, trò chơi dân gian diễn ra sôi nổi như: Chọi gà, bài điếm, cờ tướng bãi, thi gói bánh chưng, bịt mắt bắt vịt, đi cầu khỉ, ô ăn quan…đem đến cho nhân dân và du khách thập phương những trải nghiệm thú vị và được hòa mình vào không gian văn hóa của các lễ hội đầu xuân trên địa bàn xã.
Trong phần hội bao giờ cũng có hát nhà tơ, hát múa cửa đình. Ngày trước, các ca nương thường biểu diễn hát nhà tơ, hát múa cửa đình trong không gian diễn xướng đình làng. Vì vậy, việc đi tìm nguồn gốc của hát nhà tơ - hát, múa cửa đình của chúng ta hôm nay phải xuất phát từ những ngôi đình cổ, nơi sinh hoạt cộng đồng của người bình dân xưa như đình Đầm Hà.
Từ việc tìm hiểu không gian diễn xướng của hát nhà tơ - hát, múa cửa đình ở đây, một số nhà nghiên cứu văn hoá dân gian đã đưa ra nhận định rằng hát nhà tơ - hát, múa cửa đình ở Quảng Ninh có nguồn gốc từ vùng Thanh - Nghệ. Có nhiều cơ sở để khẳng định như thế, bởi nguồn gốc của dân cư ở các địa phương này có rất nhiều là quê gốc xa xưa từ miền trong di cư ra. Đó là các ngư dân đi đánh cá tìm vào bờ lấy nước ngọt và tránh bão dần dần định cư lại.
Tại Đầm Hà, nguồn gốc hát cửa đình còn được dân gian giải thích bằng sự tích: “Ở xã Đầm Hà, có 2 người con gái từ phía trong ra cách đây đã 5 - 6 trăm năm đến dạy cho trai gái trong làng. Khi 2 người con gái ấy mất đi, tại nơi đây đã mọc lên 2 cây đào rất đẹp. Sau đó, người dân trong làng lập miếu thờ và một ngôi đình làng cũng được lập lên giữa làng…”.
Bàn về vấn đề này, sinh thời, nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Tống Khắc Hài cho rằng, một số nghệ nhân ở các xã ven biển Hải Hà, Đặc khu Vân Đồn học hát từ Đầm Hà. Thực tế, ở xã Đầm Hà còn có sự tích miếu Hai Cô là hai ca nương từng được dân làng đón từ Nghệ An về dạy dân làng hát nhà tơ - hát, múa cửa đình. Cả ở Đầm Hà và một số xã phường ven biển miền Đông Quảng Ninh hiện nay đều có những dòng họ gốc Thanh Hoá di cư ra đây từ xưa, mang theo tập tục cúng lễ hát xướng từ Thanh Hoá, rất có thể trong đó có hát nhà tơ - hát cửa đình.
Lễ hội đình Đầm Hà đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia vào ngày 10/11/2023. Lễ hội đình Đầm Hà được khôi phục và tổ chức thường niên nhằm khơi dậy ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa lịch sử; đồng thời góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, đáp ứng nhu cầu về văn hóa tinh thần, tín ngưỡng, tâm linh của nhân dân và du khách.
