Quảng Ninh có 76 lễ hội truyền thống và được tổ chức rải rác suốt 4 mùa trong năm ở nhiều vùng, miền trên địa bàn tỉnh. Sau khi chuyển đổi hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò quản lý, tổ chức, gìn giữ và phát huy giá trị lễ hội trên địa bàn chủ yếu được chuyển về cấp xã. Điều này là phù hợp thực tế, tuy nhiên vẫn có những khó khăn cần điều chỉnh, nhất là về kinh phí để tạo thuận lợi cho cấp xã trong tổ chức, lan tỏa giá trị lễ hội.
Sau Lễ hội Xuống đồng diễn ra ngày 18-19/7 vừa qua, năm nay phường Phong Cốc đã tổ chức thành công 2 lễ hội lớn (cùng với Lễ hội Tiên Công) nằm trong danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia trên địa bàn. Ông Ngô Đình Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Phong Cốc, cho biết: 2 lễ hội đều có quy mô lớn với 2 đoàn rước tập thể và 6 đoàn rước cá nhân, còn có 239 cụ Thượng dẫn lễ lên miếu trong Lễ hội Tiên Công và giải bơi chải với 16 đội tham gia trong Lễ hội Xuống đồng. Cùng với đó còn có nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian được tổ chức, thu hút hàng vạn người tham gia. Kinh phí tổ chức mỗi lễ hội lên tới cả tỷ đồng, đa phần là từ nguồn vận động xã hội hóa của nhân dân, doanh nghiệp, con em sinh sống trên địa bàn và ở xa đóng góp. Chúng tôi đã chỉ đạo giao về các khu phố để huy động, nhân dân vào cuộc khá tích cực.
Chia sẻ thêm, ông Dũng cho hay, phường Phong Cốc ngoài 2 lễ hội lớn kể trên còn có 13 lễ hội khác diễn ra hàng năm, các lễ hội đều tổ chức chủ yếu từ nguồn kinh phí xã hội hóa thông qua công tác vận động, kêu gọi sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn. Người dân, doanh nghiệp bên cạnh việc đóng góp cho các nguồn quỹ khác phục vụ công tác an sinh xã hội hằng năm nói chung còn có thêm phần đóng góp không nhỏ cho lễ hội. Chính vì vậy, địa phương mong tỉnh có cơ chế để hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho địa phương về kinh phí tổ chức lễ hội.
Có lẽ, đây không phải cái khó riêng của Phong Cốc, chỉ có điều không phải nơi nào cũng có nhiều lễ hội truyền thống hằng năm như địa phương này. Theo Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh được ban hành kèm theo Quyết định số 35/2026/QĐ-UBND ngày 4/5/2026 của UBND tỉnh, UBND cấp xã quản lý di sản văn hóa phi vật thể các loại, từ di sản thuộc danh mục của UNESCO, danh mục quốc gia, tới danh mục kiểm kê của tỉnh.
Nguồn lực cho các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, trong đó có các di sản văn hóa phi vật thể (bao gồm lễ hội) từ nhiều nguồn, như: Nguồn ngân sách nhà nước theo quy định; nguồn thu từ các hoạt động khai thác, sử dụng di sản văn hóa và các hoạt động dịch vụ theo quy định và nguồn tài chính hợp pháp khác. Nguồn viện trợ, tài trợ, hỗ trợ, tặng cho, đóng góp của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định; nguồn công đức, tài trợ cho di tích và hoạt động lễ hội được tiếp nhận, quản lý, sử dụng theo quy định tại Thông tư số 04/2023/TT-BTC ngày 19/1/2023 của Bộ Tài chính hướng dẫn quản lý, thu chi tài chính công tác lễ hội và tiền công đức, tài trợ cho di tích và hoạt động lễ hội. Khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp các nguồn lực quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa.
Như vậy, quy chế đã thể hiện khá rõ về các nguồn lực cho tổ chức lễ hội. Ông Ngô Đình Dũng đề xuất: Chúng tôi mong muốn tỉnh sẽ bố trí kinh phí hằng năm để bảo tồn, phát huy giá trị và tổ chức các lễ hội nằm trong danh mục Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại (UNESCO) và quốc gia. Đồng thời quy chế sửa đổi, bổ sung cho phép địa phương bố trí nguồn kinh phí hằng năm để bảo tồn, phát huy giá trị và tổ chức các lễ hội là di sản văn hóa phi vật thể thuộc danh mục kiểm kê của tỉnh. Như vậy sẽ gỡ khó về kinh phí cho cấp xã trong tổ chức lễ hội, góp phần gìn giữ, lan tỏa giá trị di sản trong đời sống và phát triển du lịch địa phương.
Qua tìm hiểu cho thấy, không chỉ các xã, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử hiện quản lý 3 khu di tích lớn là Yên Tử, nhà Trần và Bạch Đằng cũng có nhiều lễ hội truyền thống diễn ra hằng năm, như: Lễ hội Bạch Đằng, hội xuân Yên Tử, lễ hội xuân Ngọa Vân, lễ hội đền An Sinh, lễ hội Thái Miếu, lễ hội chùa Quỳnh Lâm…
Ông Lê Tiến Dũng, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Yên Tử (Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử) chia sẻ: Khâu tổ chức lễ hội trong các khu di tích có sự phân cấp, một số lễ hội lớn do Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử chủ trì tổ chức; kinh phí chủ yếu trích từ nguồn thu được để lại hằng năm của đơn vị, có sự đóng góp của doanh nghiệp và các đơn vị liên quan. Một số lễ hội do chính quyền địa phương chủ trì tổ chức ở quy mô cấp xã. Lễ hội là của dân nên dù cách thức tổ chức khác nhau thì sự đóng góp, tham gia của người dân là rất quan trọng...
