Người Dao là một trong những cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống tập trung tại nhiều thôn, bản của xã Thống Nhất còn lưu giữ đậm nét văn hóa đặc trưng. Giữa nhịp sống của xã hội hiện đại, để nét đẹp văn hóa dân tộc Dao không bị mai một, cấp ủy, chính quyền cùng người dân nơi đây đang từng bước gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống một cách bền vững.
Khi đời sống ngày càng phát triển, đồng bào các dân tộc thiểu số, đặc biệt là thế hệ trẻ, đang có xu hướng dần chuyển sang sử dụng trang phục hiện đại bởi sự tiện lợi, phù hợp với nhịp sống mới và giá thành phải chăng. Trước thực tế ấy, những năm gần đây, việc bảo tồn trang phục truyền thống người Dao ở xã Thống Nhất từng bước được chú trọng.
Được sự vận động tuyên truyền của cấp ủy, chính quyền địa phương, người Dao xã Thống Nhất không chỉ mặc trang phục truyền thống vào các dịp lễ, tết hay những nghi lễ quan trọng, mà còn cả trong đời sống thường ngày của đồng bào. Ở nhiều thôn bản, việc tự tay may, thêu trang phục vẫn được duy trì như một nếp quen, góp phần giữ gìn những giá trị văn hóa trong đời sống của người dân. Đặc biệt, thời gian gần đây, việc tổ chức các lớp truyền dạy kỹ thuật thêu tay, tạo hoa văn trang phục truyền thống đã góp phần khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ bản sắc trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Bà Triệu Thị Loan, thôn Đồng Quặng, chia sẻ: Mỗi bộ quần áo truyền thống chúng tôi phải làm trong nhiều tháng, thậm chí cả năm. Những năm qua, xã đã tuyên truyền, vận động phụ nữ người Dao duy trì việc thêu tay, truyền dạy kỹ thuật tạo hoa văn. Chúng tôi đã thành lập thành nhóm nhỏ vài người hoặc tổ chức thành câu lạc bộ, với sự tham gia của các nghệ nhân là những người cao tuổi, giàu kinh nghiệm truyền dạy. Vì vậy, số lượng phụ nữ trong thôn biết thêu ngày càng nhiều, trong đó có cả những em học sinh nhỏ tuổi.
Bên cạnh việc giữ gìn trang phục truyền thống, đồng bào Dao nơi đây còn bảo tồn và duy trì phong tục, tín ngưỡng truyền thống trong việc thờ cúng Bàn Vương, các nghi lễ cưới hỏi, cầu mùa… Trong đó, đặc sắc nhất phải kể đến lễ cấp sắc, đánh dấu sự trưởng thành của người đàn ông trong cộng đồng. Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, lễ cấp sắc còn là nét đẹp văn hóa độc đáo được đồng bào người Dao gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Một trong những dấu ấn quan trọng trong công tác bảo tồn văn hóa tại xã Thống Nhất là việc đưa vào hoạt động Khu bảo tồn văn hóa dân tộc Dao vào đầu năm 2026 tại thôn Đồng Lá. Đây là không gian lưu giữ, trưng bày các giá trị văn hóa truyền thống như: Trang phục, tiếng nói, chữ viết, dân ca, tri thức dân gian và hình ảnh sinh hoạt văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc Dao trên địa bàn xã.
Không chỉ mang ý nghĩa trưng bày, khu bảo tồn còn là nơi “nuôi dưỡng” văn hóa, địa chỉ để người dân trực tiếp tham gia, trình diễn và truyền dạy các giá trị truyền thống. Ông Trần Ngọc Thế, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, xã Thống Nhất, cho biết: Từ khi Khu bảo tồn văn hóa dân tộc Dao đi vào hoạt động, chúng tôi đã tổ chức các lớp học truyền dạy tiếng nói, chữ Nôm Dao, dạy hát đối, các điệu múa, lời ca của đồng bào dân tộc Dao cho thế hệ trẻ. Đây cũng là nơi sinh hoạt cộng đồng của người Dao. Trong thời gian tới, xã xác định tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng; tăng cường hỗ trợ các nghệ nhân mở thêm nhiều lớp dạy chữ, tiếng nói, dạy thêu, đưa vào khai thác hiệu quả Khu bảo tồn văn hóa dân tộc Dao.
Từ những viêc làm cụ thể, xã Thống Nhất đang từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn trong bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có người dân tộc Dao. Ý thức cộng đồng được nâng cao, nhiều giá trị văn hóa truyền thống được khơi dậy và lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống. Đây chính là nền tảng quan trọng để giá trị văn hóa dân tộc Dao tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và phát triển bền vững trong không gian xã mới sau sáp nhập.
