Mùa xuân về với Bằng Cả (xã Quảng La) không ồn ào. Xuân đi chậm theo triền núi, lặng lẽ len qua những nếp nhà còn bảng lảng sương sớm, chạm vào sắc áo chàm thêu chỉ đỏ của người Dao Thanh Y, rồi dừng lại rất lâu trong những làn điệu hát ngân vang giữa núi rừng. Trong không gian ấy, Lễ hội Xuân Bằng Cả mở ra như một cuộc hẹn thân quen.
Với đồng bào Dao Thanh Y, đây là lễ hội truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, là điểm tựa tinh thần mỗi độ Tết đến, xuân về. Hội xuân Bằng Cả năm nào cũng thế, từ sáng sớm, con đường dẫn vào Khu Bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Y đã đông vui khác thường. Các bà, các chị chỉnh lại khăn đội đầu, vuốt phẳng tà áo thêu hoa văn tinh xảo. Trẻ nhỏ ríu rít theo chân cha mẹ. Tiếng trống, tiếng chiêng vang lên, đánh thức cả miền ký ức văn hóa bản làng. Hương trầm quyện mùi rượu bâu, bánh chưng mới vớt, tạo nên thứ hương vị rất riêng của Tết vùng cao Bằng Cả.
Để có mùa hội trọn vẹn, người dân Bằng Cả chuẩn bị từ nhiều tháng trước. Bà Trương Thị Oanh, Tổ trưởng Tổ du lịch cộng đồng Khu Bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Y, phấn khởi khi đang cùng các chị em chỉnh lại trang phục biểu diễn: “Muốn giữ được hội làng, phải giữ từ nếp sinh hoạt hằng ngày”. Bởi vậy, các lớp dạy thêu, câu lạc bộ hát tiếng dân tộc, học chữ Nôm Dao vẫn được duy trì đều đặn. Văn hóa không chỉ hiện diện trong ngày hội, mà thấm vào đời sống thường nhật. Tổ du lịch cộng đồng Khu Bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Y hoạt động tích cực, du khách đến Bằng Cả không chỉ xem hội, mà còn được trải nghiệm nấu rượu bâu, múa hát dân tộc, ngâm chân thảo dược do chính người dân lên rừng hái về.
Nhiều năm tham gia biểu diễn tại hội làng, chị Trần Thị Huyền, thôn Bằng Cả 2, không giấu được niềm tự hào khi khoác lên mình bộ trang phục truyền thống. Chị kể, mình học múa, học thêu từ các nghệ nhân trong làng từ khi còn trẻ, nay lại truyền tình yêu ấy cho con gái 11 tuổi. “Làng có chương trình lễ, văn nghệ là hai mẹ con cùng tập, cùng diễn. Tôi muốn con lớn lên biết mình là ai, đến từ đâu”, chị Huyền chia sẻ.
Hội làng Bằng Cả kéo dài nhiều ngày, trong đó ngày hội chính mùng 1 tháng 2 âm lịch. Mỗi gia đình tự nguyện góp gà, gạo nếp, rượu bâu… Từ đó, bà con cùng nhau nấu xôi, luộc gà, gói bánh. Những đôi tay thoăn thoắt bên bếp lửa khiến tôi cảm nhận rõ sự trân trọng hạt gạo, hạt cơm - ký ức văn hóa được gìn giữ qua bao thế hệ.
Sau phần lễ cầu trời đất, tổ tiên, tiếng trống khai hội vang lên, mở ra phần hội rộn ràng với các tiết mục tái hiện hành trình khai hoang, dựng bản, xen lẫn những làn điệu giao duyên mộc mạc.
Ông Bàn Sinh Tề, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Quảng La, khẳng định: “Lễ hội Xuân Bằng Cả không chỉ là di sản của người Dao Thanh Y, mà còn là tài sản chung của cộng đồng. Chính quyền địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng nhân dân tổ chức lễ hội bài bản, để nét đẹp truyền thống lan tỏa bền vững".
Lễ hội Xuân Bằng Cả 2026 sẽ mang ý nghĩa đặc biệt - mùa hội đầu tiên sau khi xã Quảng La mới được thành lập theo mô hình chính quyền hai cấp. Địa giới hành chính có thể đổi thay, nhưng trong tâm thức người Dao Thanh Y, Bằng Cả vẫn là miền ký ức văn hóa không thể phai mờ.
Hẳn là giữa hội xuân năm nay, người già yên tâm khi thấy lớp trẻ học hát, học thêu, học cách giữ gìn văn hóa bản làng. Người trẻ tự hào khi văn hóa của dân tộc mình được trân trọng. Du khách tìm thấy ở đây một không gian Tết yên bình, giàu bản sắc. Mùa xuân ở Bằng Cả hôm nay không chỉ mang sắc hoa rừng, mà còn ánh lên niềm tin vào một tương lai nơi truyền thống và đổi mới cùng song hành, phát triển.
