Nhiều năm qua, ngành Than luôn quan tâm chăm lo hoạt động văn hoá văn nghệ, động viên, tạo điều kiện và hỗ trợ cho các văn nghệ sĩ có năng khiếu, đam mê cống hiến.
Các CLB được hình thành đến tận cơ sở và đã hoạt động một cách thống nhất, có chất lượng và hiệu quả. Hoạt động VHNT đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hoá của công nhân, xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh trong từng doanh nghiệp, đã tác động tích cực đến việc thúc đẩy phong trào thi đua lao động sản xuất.
Việc phát triển VHNT trong công nhân mỏ được Đảng bộ Than Quảng Ninh và Tập đoàn luôn xác định là việc làm cần thiết. Vì vậy, các phong trào được phát triển, việc bồi dưỡng, đào tạo các tài năng được coi trọng. Nhiều hoạt động mang dấu ấn trong những năm gần đây như: Chương trình “Sao Mai trên đất mỏ”, hội diễn nghệ thuật quần chúng TKV được duy trì tổ chức đều đặn với quy mô ngày càng lớn, chất lượng nghệ thuật ngày càng cao. Ngoài ra, các đoàn nghệ thuật quần chúng của các đơn vị còn tham gia các chương trình của ngành, của Trung ương.
Năm 1979, Chi hội VHNT Công ty Than Hòn Gai (Công ty Than Hòn Gai là tiền thân của Tổng Công ty Than Việt Nam, sau này là TKV) ra đời, là chi hội VHNT đầu tiên của một đơn vị kinh tế trong cả nước. Ông Hoàng Tuấn Dương, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Đảng ủy Than Quảng Ninh, Chi hội trưởng đầu tiên, kể lại: “Ban đầu, Chi hội có 50 hội viên đều được kết nạp vào Hội VHNT Quảng Ninh. Mỗi năm, Chi hội đều tổ chức các trại sáng tác, các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ sáng tác, thanh nhạc, múa ba lê cho thợ mỏ trẻ tuổi và con em thợ mỏ. Mỗi trại sáng tác thường kéo dài ba tháng, đặc biệt có trại sáng tác kéo dài đến 3 năm. Từ đây, nhiều tác phẩm lớn đã ra đời”.
Nhiều hội viên trong Chi hội đã thực sự là nòng cốt của phong trào văn hóa, văn nghệ trong ngành Than cũng như của tỉnh, đã xuất bản hàng chục đầu sách, kịch bản phim, kịch bản sân khấu, có tranh, ảnh dự các triển lãm trong nước và quốc tế. Về văn học có những tác giả nổi bật như: Võ Huy Tâm, Tô Ngọc Hiến, Võ Khắc Nghiêm, Nguyễn Sơn Hà, Trần Ngọc Tảo, Trần Tâm, Ngô Xuân Hội, Hoàng Văn Lương, Đào Ngọc Vĩnh, Lương Vĩnh Phúc, Nguyễn Ngọc Sính, Lê Xuân Nguyện, Vũ Thảo Ngọc, Văn Chư, Nguyễn Thị Xuân, Nguyễn Đại Nghĩa, Trần Đình Nhân... Đặc biệt có 2 nhà văn là Võ Huy Tâm và Võ Khắc Nghiêm được tặng Giải thưởng Nhà nước về VHNT.
Bên cạnh văn học, mỹ thuật Quảng Ninh cũng có nhiều họa sĩ, nhà điêu khắc đi lên từ thợ mỏ, như: Ngô Văn Túc, Phạm Phi Châu, Kim Bảng, Lê Vân Hải, Đinh Sơn Hải, Nguyễn Hữu Viện, Bùi Trọng Hướng, Nguyễn Xuân Thương, Duy Tường, Vũ Quý, Hoàng Minh Giám, Nguyễn Tâm Nhâm... Quảng Ninh cũng đã từng tổ chức được những triển lãm mỹ thuật về đề tài công nhân mỏ; có 4 họa sĩ có tác phẩm lọt vào triển lãm toàn quốc về đề tài công nhân năm 1984 là Nguyễn Hoàng, Bùi Đình Lan, Ngô Phương Cúc và Lê Chuyền. Nhiều cụm tượng về người thợ mỏ đã được xây dựng tại trụ sở của các Công ty Than Thống Nhất, Mông Dương, Mạo Khê, Hà Lầm...
Trong lĩnh vực sân khấu, Quảng Ninh có các nghệ sĩ từng công tác ở ngành Than như: Văn Tuất, Thanh Việt, Vân Anh, Phan Cầu, Trần Câu, Quý Sinh, Văn Tích, Đức Nhuận, Lê Thêm, Hoa Lý, Thu Thủy... Ngoài việc sáng tác, văn nghệ sĩ ngành Than còn tổ chức nhiều buổi biểu diễn phục vụ công nhân mỏ, phục vụ các huyện biên giới, hải đảo và vào Trường Sơn phục vụ chiến trường. Ngành Than đã phối hợp với Hội VHNT Quảng Ninh phát động cuộc thi và tổ chức trại sáng tác sân khấu, có nhiều kịch bản về thợ mỏ đã được dàn dựng.
Sau lần đầu phối hợp với Hội VHNT Quảng Ninh tổ chức Hội diễn sân khấu vào năm 1998, đến năm 2006, TKV là ngành kinh tế đầu tiên trong cả nước tổ chức thành công Hội diễn chuyên ngành sân khấu. Hội diễn sân khấu không chuyên lần đầu tiên của những người thợ mỏ đã thành công và để lại những ấn tượng tốt đẹp trong lòng công chúng. Ngành Than còn phối hợp tổ chức các chương trình “Thợ mỏ vào ca”, “Liên hoan các nhà văn hoá” phát sóng trực tiếp trên sóng QTV.
Năm 2018, TKV tổ chức cuộc thi với chủ đề “Tự hào Than - Khoáng sản Việt Nam” với nhiều thể loại tham gia. Về âm nhạc, có không ít những bài do cán bộ, công nhân làm việc trong các đơn vị của ngành than sáng tác như: Ca khúc “Tập đoàn Than Việt Nam”, “Vinh quang Than Việt Nam”, “Hành khúc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam”, “Tuổi trẻ mùa xuân đất mỏ”, “Thợ mỏ đến với Tây Nguyên”, “Vùng than vang khúc hát mùa xuân”, “Hòn than nhớ Bác”, “Khúc cha cha cha người thợ mỏ”, “Từ vùng than đến với Tây Nguyên”, “Người trồng cỏ Ventiver”, “Bài ca sức trẻ Tập đoàn Than Khoáng sản Việt Nam”, “Mồ hôi than”, “Nắng mỏ”, “Thợ lò”...
Trong thời gian gần đây, lực lượng văn nghệ sĩ ngành Than đã, đang được bổ sung và có nhiều thành tựu đáng khích lệ. Nhiều hội viên đã nhận được những danh hiệu của tỉnh, của Trung ương. Đến nay, trong ngành Than đã có trên 50 người là Nghệ sĩ Vùng mỏ, nhiều người được tặng nhiều huy chương tại các kỳ hội diễn.
Từ những hạt nhân này, văn nghệ ngành Than đã là một trong những đơn vị đứng đầu không chỉ của Vùng mỏ mà ở phạm vi cả nước. Điều đó có được từ sự tạo điều kiện cho các tiềm năng VHNT trưởng thành, tác phẩm của họ ra đời được phổ biến rộng rãi và khẳng định giá trị. Ông Bùi Khắc Trực, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Đảng ủy Than Quảng Ninh, cho biết: Nhìn lại chặng đường gần 90 năm trôi qua, phong trào VHNT trong đội ngũ công nhân mỏ đã và đang góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống “Kỷ luật và đồng tâm” trở thành tài sản vô giá, theo bước chân thợ mỏ đến ngày hôm nay và mãi mãi về sau.
