Ngày 8/11, New Zealand vẫn chưa xác định được lực lượng sẽ thành lập chính phủ mới sau cuộc bầu cử Quốc hội diễn ra ngày 7/11. Kết quả kiểm phiếu sơ bộ cho thấy hai khối chính trị lớn không bên nào giành được ưu thế rõ rệt. Dự kiến, cơ quan bầu cử sẽ công bố kết quả chính thức vào ngày 27/11.
Cuộc bầu cử ngày 7/11 cho thấy tương quan ủng hộ gần như ngang nhau giữa khối trung hữu do đảng Quốc gia của Thủ tướng Christopher Luxon dẫn đầu và khối trung tả do Công đảng của ông Chris Hipkins đứng đầu.
Theo kết quả sơ bộ, đảng Quốc gia giành 29,21% số phiếu bầu cho đảng và dự kiến có 42 ghế Quốc hội. Công đảng giành 29,36% số phiếu nhưng chỉ có 36 ghế do thắng tại ít khu vực bầu cử hơn.
Cả hai đảng lớn đều ghi nhận mức độ ủng hộ giảm so với các cuộc bầu cử trước, trong bối cảnh nhiều cử tri New Zealand lo ngại về những khó khăn kinh tế và tình trạng chi phí sinh hoạt tăng cao.
Ngược lại, các đảng nhỏ gia tăng ảnh hưởng. Hai đối tác liên minh của đảng Quốc gia là ACT và New Zealand First dự kiến lần lượt giành 13 và 12 ghế. Về phía khối trung tả, đảng Xanh có 16 ghế và đảng Te Pāti Māori, đại diện cho quyền lợi của người Māori bản địa, có năm ghế.
Đáng chú ý, đảng Opportunity (Cơ hội), do bà Qiulae Wong, 38 tuổi, lãnh đạo, dự kiến giành 7 ghế sau nhiều lần không thành công trong nỗ lực tham gia Quốc hội. Đảng này theo đường lối trung dung, chưa liên minh với bên nào và tuyên bố sẵn sàng hợp tác với cả hai khối để thành lập chính phủ.
New Zealand áp dụng hệ thống bầu cử trong đó mỗi cử tri bỏ 2 phiếu: một phiếu lựa chọn đảng chính trị và một phiếu lựa chọn đại biểu tại khu vực bầu cử. Người dân không trực tiếp bầu Thủ tướng. Sau bầu cử, các đảng phải tập hợp đủ số ghế tại Quốc hội để thành lập chính phủ.
Theo kết quả hiện tại, Quốc hội khóa mới dự kiến có 131 ghế, trong đó một liên minh cần ít nhất 66 ghế để chiếm đa số.
Khối trung hữu của Thủ tướng Luxon tạm nắm 67 ghế, chỉ nhiều hơn mức tối thiểu 1 ghế, trong khi khối trung tả có 57 ghế. Vì vậy, dù đang có lợi thế, đảng Quốc gia vẫn phải thương lượng với các đối tác để duy trì liên minh cầm quyền.
Tương quan lực lượng có thể thay đổi khi cơ quan bầu cử hoàn tất kiểm đếm gần 400.000 phiếu đặc biệt, bao gồm phiếu của công dân New Zealand ở nước ngoài. Trong các cuộc bầu cử trước, nhóm phiếu này thường giúp các đảng cánh tả giành thêm ghế.
Phát biểu ngày 8/11, Thủ tướng Luxon chưa tuyên bố chiến thắng và kêu gọi người dân bình tĩnh chờ kết quả chính thức. Ông sẽ tiếp tục điều hành chính phủ lâm thời trong thời gian này.
Nếu kết quả cuối cùng khiến khối trung hữu mất thế đa số, Công đảng có thể tìm kiếm sự hợp tác của đảng Opportunity để thành lập chính phủ. Tuy nhiên, cả hai bên đều phải tiến hành đàm phán nhằm bảo đảm đủ số ghế cần thiết.
Các đảng dự kiến bắt đầu thương lượng sau ngày 27/11, khi cơ quan bầu cử công bố kết quả chính thức. Nếu không liên minh nào tập hợp đủ sự ủng hộ để thành lập chính phủ, New Zealand có thể phải tổ chức bầu cử lại.
