Vừa qua, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam chọn Quảng Ninh làm địa điểm đăng cai lễ kỷ niệm 73 năm Ngày Nhiếp ảnh Việt Nam và triển lãm ảnh nghệ thuật "Sắc màu các dân tộc Việt Nam". Nhân dịp này, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đã có cuộc trò chuyện với Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thị Thu Đông, Chủ tịch Hội NSNA Việt Nam.
- Thưa NSNA Trần Thị Thu Đông, bà có thể nói rõ hơn lý do tại sao lại chọn Quảng Ninh làm điểm đăng cai sự kiện?
+ Cách đây chưa đầy một tháng, cũng chính tại không gian đậm chất thơ và lộng gió biển của Quảng Ninh, Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh đã tổ chức vô cùng thành công Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 với chủ đề giàu sức gợi: "Trước biển lớn". Nếu như những thi sĩ dùng ngôn từ để giương lên những cánh buồm khát vọng, thì những người nghệ sĩ nhiếp ảnh dùng ánh sáng, đường nét và khoảnh khắc để khắc họa một cách chân thực nhất hình hài, vóc dáng của con tàu Việt Nam đang kiêu hãnh rẽ sóng vươn khơi. Thơ ca và nhiếp ảnh, ngôn từ và thị giác, đang hòa quyện một cách tuyệt đẹp để kiến tạo nên sức mạnh nội sinh, trở thành nguồn lực mềm to lớn cổ vũ cho ý chí của toàn dân tộc.
Việc Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam quyết định phối hợp và lựa chọn Quảng Ninh làm điểm đến cho sự kiện này không phải là một sự ngẫu nhiên, mà là một tiếng nói tri âm và sự ghi nhận một biểu tượng của sự trỗi dậy và đổi mới. Quảng Ninh hôm nay là minh chứng sống động nhất cho bước chuyển mình chiến lược từ mô hình kinh tế "nâu" sang kinh tế "xanh". Chúng tôi vô cùng trân trọng và ấn tượng trước tầm nhìn của tỉnh khi luôn đặt con người làm trung tâm, lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần và luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để đội ngũ văn nghệ sĩ được tự do, thăng hoa trong sáng tạo. Quảng Ninh rất coi trọng văn hóa, đặt văn hóa ngang hàng với những lĩnh vực khác. Đó là điều kiện thuận lợi để thực hiện Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 và Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam.
Các nghệ sĩ hội ngộ ở Quảng Ninh vào một thời khắc mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc, trong một bối cảnh đặc biệt, khi vừa tổ chức thành công rực rỡ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đồng thời vừa hoàn thành thắng lợi cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp. Đất nước chúng ta đã chính thức bước vào một kỷ nguyên mới.
- Bà đánh giá thế nào về đội ngũ các tay máy của Quảng Ninh hiện nay?
+ Nhìn vào phong trào nhiếp ảnh Quảng Ninh, chúng ta thấy một sức sống mãnh liệt và bền bỉ. Với 14 hội viên cấp Trung ương, 56 hội viên cấp tỉnh cùng hàng trăm tay máy trẻ đầy nhiệt huyết, nhiếp ảnh Đất mỏ luôn giữ vững vị thế ngọn cờ đầu trong khu vực Đồng bằng sông Hồng. Các nghệ sĩ nơi đây đã không ngần ngại dấn thân sâu xuống những hầm lò ngột ngạt để tôn vinh vẻ đẹp lấm lem mà vinh quang của người thợ mỏ; đồng thời lại vút bay lên những tầm cao mới để ghi lại sự lộng lẫy của Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long, hay sự thay da đổi thịt đến ngỡ ngàng của những công trình hạ tầng mang tầm quốc tế.
Những tác phẩm nhiếp ảnh về Quảng Ninh đều có cảnh sắc tuyệt vời. Chính những góc máy mang đậm tính thời sự và nhân văn ấy đã biến di sản thành tài sản, biến cái đẹp thiên nhiên thành động lực phát triển, góp phần quảng bá vô cùng mạnh mẽ hình ảnh vùng đất, con người Quảng Ninh nói riêng và Việt Nam nói chung ra toàn cầu, thu hút mạnh mẽ các nguồn lực du lịch và đầu tư.
- Thưa bà, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những thách thức như thế nào đối với các nghệ sĩ nhiếp ảnh trong nước cũng như ở Quảng Ninh?
+ AI có thể kiến tạo ra hình khối, màu sắc dựa trên dữ liệu nhưng AI không bao giờ có được nhịp đập thổn thức của một trái tim trước nỗi đau hay niềm vui của đồng loại. Máy móc không thể thay thế sự dấn thân, không biết rơi những giọt mồ hôi trên công trường, hay dưới lò sâu; không biết rưng rưng trước nụ cười hồn hậu của một bà mẹ quê. Hơn lúc nào hết, thách thức của chúng ta hôm nay là làm sao giữa muôn vàn hình ảnh trôi nổi, huyễn hoặc trên không gian số, tác phẩm của người nghệ sĩ vẫn phải là tấm gương phản chiếu sự chân thực tuyệt đối, chắt lọc được cái "tâm" thấu cảm của con người, cái "tầm" tư tưởng của thời đại và gìn giữ trọn vẹn "Hồn cốt dân tộc". Nhiếp ảnh không chỉ ghi lại vẻ đẹp vật lý, mà phải nhiếp ảnh hóa được sức mạnh tinh thần của quốc gia.
- Cái hồn cốt dân tộc như bà nói chính là văn hoá?
+ Sự đa dạng, phong phú và bản sắc văn hóa chính là cội nguồn sức mạnh vĩ đại nhất của dân tộc trong kỷ nguyên hội nhập. Để minh chứng cho sức mạnh đoàn kết và vẻ đẹp đa sắc ấy, chúng tôi đã tổ chức ở Quảng Ninh triển lãm ảnh nghệ thuật chủ đề "Sắc màu các dân tộc Việt Nam". Triển lãm giữa không gian kiến trúc đầy ấn tượng của Bảo tàng Quảng Ninh, nơi được ví như "viên ngọc đen" bên bờ vịnh di sản, để mở ra một hành trình đặc biệt: Hành trình đi xuyên qua những tầng văn hóa rực rỡ của 54 dân tộc anh em trên dải đất hình chữ "S".
Triển lãm đã giới thiệu đến công chúng những khoảnh khắc quý về 54 dân tộc anh em. Qua ống kính của các nghệ sĩ, mỗi bức ảnh không chỉ dừng lại ở kỹ thuật ánh sáng hay bố cục, mà còn là sắc màu của di sản qua những bức ảnh. Đây là "di sản sống" đang được trao truyền. Dù khác biệt về ngôn ngữ, phong tục, nhưng các dân tộc Việt Nam luôn chung một dòng máu.
Triển lãm không chỉ là một cuộc trưng bày nghệ thuật đơn thuần mà còn là sự hội tụ của những giá trị nhân văn cao đẹp. Đó là sự khẳng định về tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, sợi chỉ đỏ xuyên suốt chiều dài lịch sử và là sức mạnh nội sinh của đất nước chúng ta. Đó là sự tôn vinh vẻ đẹp của những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ, những phong tục tập quán độc đáo từ vùng núi cao phía Bắc đến vùng sông nước Cửu Long xa xôi. Và trên hết, đó là tâm huyết của những người làm nghệ thuật, những người đã dùng ống kính và con tim để lưu giữ từng khoảnh khắc "vàng" của các dân tộc Việt Nam.
- Đối với sắc màu văn hoá các dân tộc Quảng Ninh các nghệ sĩ đã khai thác ra sao, thưa bà?
+ Quảng Ninh được cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng so sánh như "một Việt Nam thu nhỏ". Nơi đây không chỉ có cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp mà còn có nhiều sắc màu văn hóa đặc sắc làm đề tài phong phú cho các nghệ sĩ nhiếp ảnh có thể khai thác. Nhiều nhà nhiếp ảnh trong nước đều ao ước được một lần đến với Quảng Ninh, được ngợi ca vẻ đẹp của Hạ Long, của Yên Tử qua những góc máy. Vì Quảng Ninh sở hữu những di sản thế giới nên đã được nhiều nghệ sĩ tìm đến sáng tác rồi. Tuy nhiên, nghệ thuật thì không lặp lại. Các nhà nhiếp ảnh vẫn muốn đến Quảng Ninh tìm những góc máy mới, những vẻ đẹp mới. Tổ chức sự kiện tại vùng đất này, chúng tôi mong muốn tạo điều kiện cho các nhà nhiếp ảnh nhất là những nghệ sĩ ở miền Trung, ở phía Nam có điều kiện đến với Quảng Ninh đến Hạ Long, đến Yên Tử.
Thêm nữa, văn hóa các dân tộc Quảng Ninh cũng rất hấp dẫn các nhà nhiếp ảnh. Do vậy, các nghệ sĩ đều luôn hướng sự sáng tác của mình về Quảng Ninh, mong muốn quảng bá hình ảnh của vùng đất này thu hút được nhiều hơn nữa du khách trong nước và quốc tế đến với quê hương di sản.
Việc tổ chức triển lãm tại Quảng Ninh là nơi có sự giao thoa mạnh mẽ giữa văn hóa biển và văn hóa núi rừng của 42 dân tộc tiêu biểu nhất là các dân tộc Dao, Tày, Sán Dìu... càng làm tăng thêm ý nghĩa của triển lãm. Chúng tôi thấy, mỗi dân tộc Quảng Ninh đều có những nét đặc sắc về phong tục tập quán, trang phục truyền thống, đời sống văn hóa tinh thần, các lễ hội dân gian phong phú. Tôi cho rằng, đây là đề tài vô tận để cho các nghệ sĩ có thể thỏa sức khai thác.
Do đó, triển lãm là dịp để nhân dân địa phương và du khách quốc tế khi đến với Quảng Ninh được chiêm ngưỡng một Việt Nam thu nhỏ, đa dạng và tràn đầy sức sống. Để sự kiện thành công, chúng tôi xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh, Hội VHNT tỉnh, Bảo tàng tỉnh đã phối hợp chặt chẽ, tạo điều kiện tối đa về cơ sở vật chất, điều kiện thâm nhập thực tế, và đặc biệt là không gian trưng bày rất tuyệt vời này. Cảm ơn các nghệ sĩ nhiếp ảnh đã không quản ngại gian khổ, dấn thân vào những vùng sâu, vùng xa để lưu giữ những "di sản sống". Sự cống hiến của các nhà nhiếp ảnh đã làm bừng sáng thêm bức tranh văn hóa đa dạng của dân tộc trong thời khắc chuyển mình của đất nước. Thời gian tới, chắc chắn chúng tôi sẽ tổ chức nhiều hơn các chuyến thực tế sáng tác đến Quảng Ninh.
- Cám ơn bà về cuộc trò chuyện này!
