Có một giá trị không bao giờ thay đổi, luôn được từng người Quảng Ninh nói chung, từng người thợ mỏ nói riêng nhắc tới, đó là "Kỷ luật và đồng tâm" - cốt lõi truyền thống văn hóa của công nhân mỏ. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, giá trị ấy của những người thợ mỏ đã góp phần tô điểm, làm sinh động văn hóa giai cấp công nhân Việt Nam; đồng thời lan tỏa, trở thành nét đặc sắc và là một trong những nền tảng để hình thành nên giá trị văn hóa, con người Quảng Ninh.
Văn hóa Vùng mỏ vốn mang đặc trưng đa dạng, phong phú bởi tính chất quy tụ dân cư từ nhiều vùng miền từ thời Pháp thuộc cho đến nay. Tuy nhiên, điểm độc đáo nhất là sự đa dạng ấy không làm nhạt nhòa đi bản sắc, mà ngược lại, được kết tinh và định hình rõ nét thông qua khẩu hiệu lịch sử từ cuộc đình công tháng 11/1936: “Kỷ luật và đồng tâm, chúng ta nhất định thắng”. Đây là một sáng tạo độc đáo, có một không hai trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam, trở thành mệnh lệnh trái tim, bản sắc văn hóa riêng của người thợ mỏ và là nền tảng vững chắc hình thành nên con người Quảng Ninh: “Năng động - sáng tạo - hào sảng - lành mạnh - văn minh - thân thiện”.
Trong bối cảnh hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống ấy không hề mai một, mà đã chuyển hóa sâu sắc, trở thành động lực nội sinh to lớn thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động lao động sản xuất. Nghề khai thác than, dù là lộ thiên hay trong lò sâu luôn đối mặt với sự hà khắc của thiên nhiên và những rủi ro rình rập. Chính vì vậy, tính “kỷ luật” bài bản, nghiêm túc là điều kiện tiên quyết để giữ gìn sự an toàn cho bản thân và đồng đội. Sự quy củ ấy thể hiện sinh động từ việc xếp hàng trật tự giờ ăn, chuẩn bị dụng cụ ca kíp, cho đến việc nghiêm túc quán triệt quy trình kỹ thuật trước khi vào lò. Bên cạnh đó, sự “đồng tâm” chính là chất keo gắn kết những người thợ mỏ thành một khối thống nhất. Tinh thần đoàn kết, hăng say lao động giúp họ biến những thách thức thành cơ hội.
Minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh này là giai đoạn gần 3 năm (2020-2022) đương đầu với đại dịch Covid-19, bằng sự linh hoạt, sáng tạo và tinh thần vượt khó, ngành Than đã ghi nhận những cột mốc kỷ lục về doanh thu, lợi nhuận và thu nhập cho người lao động. Sức mạnh tinh thần ấy tiếp tục được thắp sáng tại các công trình trọng điểm, như Dự án mở rộng nâng công suất mỏ than Cao Sơn (tổng mức đầu tư trên 1.800 tỷ đồng) hay việc áp dụng hệ thống cơ giới hóa hạng nhẹ tại Công ty Than Uông Bí giúp duy trì sản lượng bình quân trên 1.000 tấn than/ngày. Trên khắp các tầng than, tiếng máy reo và khí thế thi đua hăng hái chính là câu trả lời cho sức sống vững bền của tinh thần Vùng mỏ.
Không chỉ ở những công trường sản xuất, các giá trị văn hóa truyền thống còn có ý nghĩa quyết định trong việc xây dựng đời sống vật chất và tinh thần cho công nhân mỏ hôm nay. Việc phát huy truyền thống “Kỷ luật và đồng tâm” đang được ngành Than thực hiện gắn liền với mục tiêu chăm lo, bồi dưỡng con người toàn diện. Đời sống vật chất của người thợ mỏ ngày càng được nâng cao thông qua mức thu nhập ổn định và các chính sách phúc lợi. Người thợ mỏ được tạo điều kiện học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, xây dựng nếp sống văn minh, lành mạnh. Sự quan tâm toàn diện ấy giúp thợ mỏ yên tâm gắn bó với nghề, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy văn hóa công nhân mỏ không chỉ là báu vật của riêng ngành Than, mà đã lan tỏa, trở thành xương sống cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh Quảng Ninh. Tự hào về quá khứ vinh quang, thế hệ thợ mỏ hôm nay đang ý thức hơn bao giờ hết về trách nhiệm của mình trong giai đoạn mới. Bằng việc tiếp tục gìn giữ và thắp sáng ngọn lửa “Kỷ luật và đồng tâm”, công nhân mỏ Quảng Ninh sẽ tiếp tục hiện thực hóa lời căn dặn của Bác Hồ: “Xây dựng ngành Than trở thành ngành kinh tế gương mẫu”, xứng đáng là trụ cột vững chắc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, góp phần đưa tỉnh Quảng Ninh ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.
