Ngày 4/11, Tập đoàn 3M của Mỹ thông báo thỏa thuận chi tối đa 7,35 tỷ USD trong vòng 9 năm để dàn xếp các khiếu kiện về tổn hại sức khỏe liên quan đến việc phơi nhiễm nhóm hóa chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS) của tối đa 120.000 người. Các khiếu kiện xuất phát từ tình trạng ô nhiễm nguồn nước ngầm gần các căn cứ quân sự, sân bay và những địa điểm từng sử dụng bọt chữa cháy chứa PFAS.
Theo thỏa thuận, 3M không thừa nhận trách nhiệm pháp lý đối với tình trạng ô nhiễm.
PFAS còn có tên gọi là “hóa chất vĩnh cửu” do rất khó phân hủy trong môi trường tự nhiên. Các nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với PFAS và nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó có tổn thương gan, suy giảm chức năng miễn dịch và một số bệnh ung thư. Các hợp chất này cũng được sử dụng trong sản xuất quần áo, dụng cụ nấu ăn và nhiều sản phẩm có khả năng chống dính, chống thấm nước hoặc chống dầu mỡ.
Chủ tịch 3M William Brown đánh giá thỏa thuận là một dấu mốc quan trọng, giúp tập đoàn giảm đáng kể những rủi ro pháp lý liên quan đến các vụ kiện.
Trước đó, 3M đã đạt được một số thỏa thuận dàn xếp khác liên quan đến PFAS, trong đó có khoản chi 450 triệu USD cho bang New Jersey để giải quyết các khiếu kiện về ô nhiễm tài nguyên thiên nhiên và hơn 10 tỷ USD cho nhiều hệ thống cung cấp nước uống công cộng tại Mỹ.
Các nhà sản xuất hóa chất khác, gồm DuPont de Nemours cùng hai doanh nghiệp tách ra từ tập đoàn này là Chemours và Corteva, cũng đã đồng ý chi tổng cộng hơn 1 tỷ USD để giải quyết các khiếu kiện liên quan đến PFAS.
Luật sư Fred Thompson của Công ty luật Motley Rice (đơn vị tham gia đàm phán thỏa thuận thay mặt các nguyên đơn) cho rằng đây là thông tin tích cực đối với hàng nghìn nạn nhân đã theo đuổi việc làm rõ trách nhiệm trong gần một thập kỷ. Ông nhấn mạnh những người khởi kiện đang rất cần hỗ trợ để trang trải chi phí y tế ngày càng tăng và các khoản chi khác.
Theo các điều khoản thỏa thuận, 3M sẽ bắt đầu chi trả 50 triệu USD trong năm 2026. Doanh nghiệp không phải thanh toán trong năm 2027, trước khi thực hiện các khoản chi hơn 1 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2028-2033.
Tập đoàn có thể phải chi thêm nếu số lượng nguyên đơn tham gia đạt mức nhất định. Ngược lại, nếu quá ít người chấp thuận, 3M có quyền hủy thỏa thuận và tiếp tục quá trình tố tụng.
Các nhà hoạt động môi trường cho rằng những doanh nghiệp sản xuất PFAS đã biết về nguy cơ sức khỏe của nhóm hóa chất này từ lâu trước khi thông tin đến với công chúng. Theo họ, chính đặc tính khó phân hủy giúp PFAS có nhiều ứng dụng trong công nghiệp và đời sống cũng khiến chúng tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe con người.
Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) đã ban hành các giới hạn nghiêm ngặt về hàm lượng PFAS trong nước uống do các hệ thống cấp nước công cộng cung cấp, đồng thời yêu cầu kiểm tra chất lượng nước. Tuy nhiên, những quy định này không áp dụng đối với các giếng nước tư nhân.
Trong khi đó, một nghiên cứu nhằm giúp các cơ quan quản lý liên bang xác định những ngành công nghiệp thải PFAS qua nước thải vẫn đình trệ suốt 2 năm qua, do chờ Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng xem xét.
Vụ kiện 3M phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn trên thế giới về ô nhiễm PFAS, nhóm hóa chất tổng hợp có mặt trong nhiều sản phẩm công nghiệp và tiêu dùng suốt nhiều thập kỷ. Do rất khó phân hủy, PFAS có thể tích tụ lâu dài trong đất, nguồn nước và cơ thể con người, khiến việc xử lý ô nhiễm trở nên phức tạp và tốn kém.
Vấn đề này không chỉ đặt ra tại Mỹ mà còn đáng quan tâm đối với các quốc gia đang phát triển công nghiệp, đặc biệt trong công tác kiểm soát hóa chất, xử lý nước thải và bảo vệ nguồn nước sinh hoạt. Thỏa thuận của 3M cũng cho thấy chi phí khắc phục ô nhiễm và bồi thường thiệt hại có thể lên tới hàng tỷ USD, ngay cả nhiều năm sau khi hóa chất đã đi vào môi trường.
