Thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Thực tế điều trị tại các cơ sở y tế ở Quảng Ninh tiếp tục cho thấy những hệ lụy của việc hút thuốc lá, đặt ra yêu cầu nâng cao nhận thức và chủ động phòng ngừa, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Mới đây, một bệnh nhân nam (59 tuổi, phường Bãi Cháy) được các bác sĩ Bệnh viện Bãi Cháy chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên, biến chứng sốc tim và suy tim với phân suất tống máu (EF) 46%. Đáng chú ý, bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp và hút thuốc lá, đều là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Theo thạc sĩ, bác sĩ Đinh Danh Trình (Trưởng khoa Tim mạch, Bệnh viện Bãi Cháy), kết quả chụp động mạch vành bằng hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) cho thấy động mạch liên thất trước (LAD) bị tắc hoàn toàn ở đoạn 2. Đây là nhánh động mạch quan trọng, cung cấp máu cho phần lớn vùng cơ tim phía trước. Khi mạch máu bị tắc, dòng máu nuôi cơ tim gián đoạn, có thể dẫn đến tổn thương cơ tim nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Trước tình trạng nguy kịch, ê-kíp bác sĩ đã khẩn trương tiến hành nong bóng và đặt một stent phủ thuốc tại đoạn 1-2 của động mạch liên thất trước. Sau can thiệp, mạch vành được tái thông tốt, dòng chảy đạt mức TIMI 3, tương ứng với mức tưới máu bình thường qua vị trí được can thiệp. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc khôi phục nguồn máu nuôi cơ tim, hạn chế tổn thương do thiếu máu kéo dài.
Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Danh Trình cho biết: Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh mạch vành. Các chất độc hại trong khói thuốc có thể làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông. Nicotine còn làm tăng nhịp tim, huyết áp, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn. Đặc biệt, với những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, việc tiếp tục hút thuốc làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, bên cạnh kiểm soát tốt các bệnh lý nền, từ bỏ thuốc lá có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa các biến cố tim mạch.
Không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch, thuốc lá còn là nguyên nhân quan trọng gây ra các bệnh hô hấp mạn tính, trong đó có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Hơn 5 năm nay, ông N.T.C (66 tuổi, phường Hà Lầm) phải điều trị COPD tại Bệnh viện Phổi Quảng Ninh. Trước đây, ông có nhiều năm hút thuốc lá. Khoảng 8 năm trước, khi những cơn ho kéo dài, sức khỏe giảm sút, ông quyết định bỏ thuốc. Tuy nhiên, dù đã từ bỏ thói quen này, ông vẫn phải tiếp tục điều trị và theo dõi bệnh thường xuyên.
COPD là bệnh lý tiến triển kéo dài, gây tắc nghẽn luồng khí, khiến người bệnh thường xuyên ho, khạc đờm, khó thở và suy giảm khả năng vận động. Đáng lo ngại, bệnh thường diễn biến âm thầm, các triệu chứng ban đầu dễ bị bỏ qua. Khi phát hiện, nhiều người đã có tổn thương phổi khó hồi phục, phải điều trị lâu dài để kiểm soát triệu chứng, hạn chế các đợt cấp và làm chậm tiến triển bệnh.
Hiện Bệnh viện Phổi Quảng Ninh đang quản lý 1.617 bệnh nhân COPD và 251 bệnh nhân hen phế quản. Với các bệnh lý này, khói thuốc là yếu tố nguy cơ cần được kiểm soát chặt chẽ. Các chất độc trong khói thuốc gây viêm đường thở, làm tổn thương mô phổi và suy giảm chức năng hô hấp. Đối với người mắc COPD, tiếp tục hút thuốc có thể khiến bệnh tiến triển nhanh hơn, gia tăng nguy cơ xuất hiện các đợt cấp phải nhập viện. Còn với bệnh nhân hen phế quản, tiếp xúc với khói thuốc có thể làm triệu chứng nặng hơn, ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát bệnh.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó có hơn 1,6 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến hút thuốc thụ động. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó 84.500 trường hợp do hút thuốc chủ động và khoảng 18.800 trường hợp liên quan đến hút thuốc thụ động.
Theo Chiến lược quốc gia về phòng chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36%, đồng thời tiếp tục giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nơi làm việc và các địa điểm công cộng. Để thực hiện mục tiêu này, bên cạnh các biện pháp kiểm soát thuốc lá, việc đẩy mạnh tuyên truyền, tư vấn cai nghiện và xây dựng môi trường không khói thuốc tại gia đình, cơ quan, trường học, nơi công cộng có vai trò quan trọng.
Những hệ lụy từ thuốc lá không dừng lại ở chi phí điều trị hay những tổn thương sức khỏe trước mắt, mà còn ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình. Chủ động từ bỏ thuốc lá, tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động và khám sức khỏe định kỳ, nhất là với người có tiền sử hút thuốc lâu năm, là những biện pháp cần thiết để giảm nguy cơ mắc bệnh, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
