Nỗ lực đào tạo những "đại sứ văn hóa" mang cốt cách con người Vùng mỏ

Trường Đại học Hạ Long không chỉ là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực, mà còn là trung tâm nghiên cứu khoa học mũi nhọn của Quảng Ninh, đặc biệt trong lĩnh vực bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Các đề tài nghiên cứu văn hóa thường tập trung vào việc giải quyết những bài toán thực tiễn của thành phố và gắn liền với các lĩnh vực văn hoá, du lịch và nghệ thuật.

Nhân Ngày Văn hoá Việt Nam (24/11), phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh đã có cuộc trò chuyện với Tiến sĩ Phan Thị Huệ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hạ Long, về vấn đề này.

anh-the.jpg
Tiến sĩ Phan Thị Huệ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hạ Long.

- Thời gian qua Trường Đại học Hạ Long đã triển khai và phối hợp nghiên cứu một số đề tài về văn hóa đạt kết quả tích cực. Xin tiến sĩ thông tin thêm về các đề tài đã triển khai?

+ Trường Đại học Hạ Long luôn xác định sứ mệnh chiến lược không chỉ dừng lại ở việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, mà còn phải trở thành một trung tâm nghiên cứu khoa học của địa phương. Trong đó, chúng tôi đặc biệt chú trọng đến việc gìn giữ, bồi đắp và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử bản địa.

Chỉ tính riêng giai đoạn 2016-2026, nhà trường đã triển khai 15 nhiệm vụ khoa học thuộc lĩnh vực KHXH&NV. Các kết quả nghiên cứu bước đầu đã cung cấp thêm những luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho công tác quản lý, bảo tồn di sản của thành phố. Tiêu biểu có thể kể đến sự phối hợp giữa Trường Đại học Hạ Long và Trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia Hà Nội) trong việc thực hiện nhiệm vụ "Nghiên cứu, đánh giá giá trị, vị trí và vai trò của di tích Thiên Long Uyển và khu vực Yên Đức trong tổng thể di tích chiến thắng Bạch Đằng năm 1288".

Thật vinh dự khi những kết quả nghiên cứu của nhiệm vụ đã cung cấp luận cứ khoa học trong việc xây dựng hồ sơ để Bộ VH-TT&DL chính thức xếp hạng di tích quốc gia đối với Di tích khảo cổ Thiên Long Uyển và bãi cọc Yên Đức vào cuối tháng 10 vừa qua.

bqn_tl_8834511193-1933d5170a1c4282e27eecc10cc9fda5.jpg
Triển lãm ảnh về các hoạt động của Khoa Văn hoá (Trường Đại học Hạ Long).

- Được biết trong thời gian qua tiến sĩ đã làm chủ nhiệm một số nhiệm vụ khoa học về lĩnh vực văn hóa phi vật thể. Tiến sĩ có thể chia sẻ sâu hơn về câu chuyện này?

+ Gắn bó nhiều năm với bục giảng và công tác nghiên cứu, tôi luôn mang trong mình một sự trăn trở lớn lĩnh vực văn hóa phi vật thể. Quảng Ninh sở hữu kho tàng di sản văn hóa phi vật thể vô cùng phong phú và độc đáo, từ tập quán xã hội, nghệ thuật trình diễn, lễ hội truyền thống, đến tri thức dân gian của cộng đồng các dân tộc. Thế nhưng, dưới tác động của đô thị hóa và hội nhập, những viên ngọc quý ấy đang đứng trước nguy cơ mai một. Việc trao truyền lại cho thế hệ trẻ không chỉ là trách nhiệm, mà còn là mệnh lệnh cấp bách.

Xuất phát từ suy nghĩ đó, tôi và tập thể nhà trường đã mạnh dạn đề xuất và được giao chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học cấp thành phố "Nghiên cứu xây dựng mô hình giáo dục giá trị các di sản văn hoá phi vật thể quốc gia của Quảng Ninh cho học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố" (thực hiện từ tháng 6/2025 đến tháng 6/2027).

Quan điểm của nhóm nghiên cứu là không truyền đạt kiến thức di sản một cách lý thuyết hàn lâm, mà tìm cách "mềm hóa" để tiếp cận giới trẻ. Thay vì những bài giảng khô khan, chúng tôi thiết kế mô hình thông qua chương trình ngoại khóa, trải nghiệm, sân khấu hóa, và tổ chức các cuộc thi tìm hiểu.

Đặc biệt, đề tài đã ứng dụng công nghệ hiện đại phục vụ cho việc dạy và học, như: Xây dựng tài liệu điện tử, làm phim khoa học, thiết kế mô hình và ứng dụng thực tế ảo (VR) tái hiện không khí hào hùng của hội đua thuyền Quan Lạn... Sự kết hợp giữa tính truyền thống và phương tiện hiện đại nhằm giúp các em tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên và hấp dẫn nhất.

Tuy nhiên, khoa học không thể thành công nếu chỉ có sự đơn độc của các nhà nghiên cứu. Điều làm tôi xúc động trong quá trình nghiên cứu là sự đồng hành, tạo mọi điều kiện của các sở, ban, ngành, trường học, chính quyền địa phương và đặc biệt là các nghệ nhân dân gian đã nhiệt thành lật giở lại từng tư liệu quý về nghi lễ, nắn nót từng làn điệu dân ca, cần mẫn phục dựng trang phục truyền thống để trao truyền cho thế hệ trẻ. Nhìn những hình ảnh đó, chúng tôi càng vững tin di sản vẫn luôn bền bỉ sống trong đời sống đương đại, chỉ cần chúng ta biết cách khơi gợi và đánh thức.

bqn_tr_sinh-vien-nckh-2026-27.jpg
Sinh viên Trường Đại học Hạ Long nghiên cứu âm nhạc dân gian từ cây đàn tính của người Tày Quảng Ninh.

- Trường Đại học Hạ Long đã và đang thực hiện Nghị quyết 80 như thế nào, thưa tiến sĩ?

+ Ngay từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình số 12-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy được ban hành, Đảng ủy và Ban Giám hiệu nhà trường đã xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt. Chúng tôi luôn quán triệt quan điểm: Văn hóa là nền tảng tinh thần, là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững. Toàn trường đã vào cuộc bài bản, đồng bộ từ cấp ủy, ban lãnh đạo, đến từng cán bộ, giảng viên, sinh viên và học sinh.

Quyết tâm này đang được chuyển hóa thành sức mạnh thực tiễn thông qua 5 trụ cột chiến lược. Thứ nhất, trong công tác chỉ đạo và kiến tạo môi trường văn hóa học đường, lấy người học làm trung tâm, ban hành và áp dụng Bộ tiêu chí văn hóa học đường, Quy tắc ứng xử cho cán bộ, giảng viên, sinh viên. Mục tiêu cốt lõi là kiến tạo một không gian giáo dục kỷ cương, văn minh, nơi mỗi người thầy là một tấm gương truyền cảm hứng, định hình hệ giá trị chuẩn mực cho thế hệ trẻ.

Thứ hai, đưa văn hóa thẩm thấu vào môi trường giáo dục toàn diện. Từ học sinh, đến sinh viên đại học, học viên sau đại học, việc giáo dục văn hóa không bị bó hẹp trong các bài giảng lý thuyết khô khan. Di sản văn hóa được lồng ghép sâu rộng vào chương trình chính khóa của các ngành quản lý văn hóa, du lịch, nghệ thuật, sư phạm... kết hợp với các hoạt động trải nghiệm thực tế. Chúng tôi không chỉ dạy chữ, dạy nghề, mà nỗ lực đào tạo ra những "đại sứ văn hóa" am hiểu nghiệp vụ, mang cốt cách con người Vùng mỏ, sẵn sàng cung ứng nhân lực chất lượng cho ngành công nghiệp văn hóa của thành phố.

Thứ ba, khẳng định thế mạnh nghiên cứu khoa học phục vụ công tác đào tạo nguồn nhân lực, các ngành giáo dục, văn hóa và du lịch. Năm 2026, nhà trường đang triển khai gần 20 nhiệm vụ khoa học các cấp về văn hóa (chưa tính các đề tài khóa luận tốt nghiệp của sinh viên). Đây là những cơ sở khoa học sắc bén giúp địa phương phát huy tiềm năng, lợi thế đúng như tầm nhìn của Chương trình số 12-CTr/TU mà Ban Thường vụ Thành ủy đã đề ra.

Thứ tư, chủ động hội nhập quốc tế và phát huy tối đa các thiết chế văn hóa. Nhà trường đã vận hành tối đa công năng của các thiết chế hiện đại như: Trường quay ảo, thư viện số, không gian khởi nghiệp (Coworking Space)... nhằm hỗ trợ sinh viên nghiên cứu các sản phẩm văn hóa sáng tạo.

Thứ năm, biến nghị quyết thành chuỗi hành động thực tiễn sôi nổi, rộng khắp. Minh chứng rõ nét nhất cho sự thẩm thấu của Nghị quyết chính là bầu không khí bùng nổ các hoạt động trong toàn trường hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) với một chuỗi sự kiện quy mô. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Ban Truyền thông và các câu lạc bộ đã tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc, thiết thực.

Có thể nói, thông qua chuỗi hành động đồng bộ này, Trường Đại học Hạ Long đang nỗ lực biến tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW thành sức mạnh thực tiễn, kỳ vọng đóng góp một phần quan trọng để văn hóa, con người thực sự trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ đưa Quảng Ninh vươn tầm phát triển bền vững.

bqn_tr_ngay-hoi-stem-halou-50.jpg
Ngày hội STEM ở Trường Đại học Hạ Long.

- Trong thời gian tới, Trường Đại học Hạ Long sẽ định hướng khai thác những đề tài thực hiện nhiệm vụ KHCN nào, thưa tiến sĩ?

+ Bám sát 14 chỉ tiêu và 42 nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026-2030 mà nhà trường đã xây dựng, định hướng nghiên cứu khoa học trong thời gian tới sẽ tiếp tục lấy văn hóa làm nền tảng. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ hướng mạnh đến tính ứng dụng, giải quyết trực tiếp các bài toán thực tiễn của địa phương, đặc biệt tập trung vào 2 trụ cột là công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản.

Về các nhiệm vụ KHCN, ưu tiên hàng đầu của nhà trường là các đề tài nghiên cứu giải pháp phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với định hướng phát triển du lịch cộng đồng, việc bảo tồn di sản phải đi đôi với tạo ra sinh kế bền vững cho người dân bản địa, từng bước biến di sản thành tài sản.

Về hoạt động học thuật, nhà trường sẽ tiếp tục đẩy mạnh các diễn đàn, tọa đàm chuyên sâu về bảo tồn di sản gắn với du lịch bền vững. Điểm nhấn đặc biệt là trong năm 2027, trường sẽ phối hợp tổ chức 2 hội thảo quốc tế quy mô lớn, quy tụ hàng trăm chuyên gia, học giả uy tín trong và ngoài nước. Cụ thể là: Hội thảo quốc tế VietTESOL (phối hợp với Phân hội Nghiên cứu và Giảng dạy tiếng Anh VietTESOL) và Hội thảo quốc tế với chủ đề "Di sản và Du lịch: Kiến tạo điểm đến của tương lai - Heritage and Tourism: Shaping Destinations of the Future" (phối hợp với Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển).

Không dừng lại ở phạm vi trong nước, thông qua 5 không gian văn hóa quốc tế (Anh, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Lào) đang hoạt động hiệu quả tại trường, cùng các dự án hợp tác quốc tế, chúng tôi kỳ vọng sẽ đưa Trường Đại học Hạ Long thực sự trở thành một trung tâm giao lưu đa văn hóa, nơi các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của Quảng Ninh được củng cố, bồi đắp, tự tin đối thoại và lan tỏa mạnh mẽ tới bạn bè 5 châu.

- Cảm ơn tiến sĩ về cuộc trò chuyện này!

Phạm Học (Thực hiện)

Cùng chuyên mục